श्री ललिताष्टोत्तरशतनामावली
श्रीविद्या परंपरेतील देवी ललिता (त्रिपुरसुंदरी) यांची १०८ नावे, एका ध्यान-श्लोकासह आणि समारोपाच्या अर्पणासह.
श्लोक
ध्यान व मंगलाचरण
१०८ नामांच्या जपापूर्वी देवाच्या दिव्य स्वरूपाचे ध्यान आणि बीज मंत्र.
श्री असो.
श्लोक मंगलाचरण
आता श्रीललिताष्टोत्तरशतनामावली सुरू होते.
श्लोक मंगलाचरण
ॐ, ऐं, ह्रीं, श्रीं — हे बीजमंत्र आहेत.
श्लोक बीज मन्त्र
आता ध्यान करण्याचा क्रम आहे.
श्लोक ध्यान 1
जिचा देह सिंदूरासारखा लाल आहे, तिने तीन डोळे आहेत, तिच्या मस्तकावर माणिकासारखा चंद्राचा तारा शोभत आहे, ती हसतमुख आहे, तिचे स्तन मोठे व भरलेले आहेत.
श्लोक ध्यान 2
ती आपल्या दोन हातांनी रत्नांनी भरलेला प्याला व लाल कमळ धारण करते, ती सौम्य आहे, तिचे पाय रत्नकलशावर ठेवलेले आहेत — अशा त्या परम अंबिकेचे ध्यान करावे.
श्लोक ध्यान 3
१०८ पावन नामावली
देवाचे १०८ पावन नाम, ज्यांचा 'ॐ' आणि 'नमः' सह पूजा-अर्चन व जप केला जातो.
रौप्य पर्वताच्या शिखरावर मध्यभागी राहणाऱ्या तिला नमस्कार असो.
श्लोक 1
हिमालयाच्या महान वंशाला पावन करणाऱ्या तिला नमस्कार असो.
श्लोक 2
शंकराच्या अर्ध्या अंगाचे सौंदर्य जिच्या शरीरात आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 3
चमकदार मरकत मण्यासारखी निर्मळ मूर्ती जिची आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 4
अत्यंत विलक्षण सौंदर्य व लावण्य जिच्यात आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 5
चंद्रशेखराच्या प्राणांची वल्लभा जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 6
नेहमी पंधरा अक्षरांच्या मंत्राच्या एकत्वरूप जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 7
वज्र व माणिक यांचे कंकण व मुकुट जिच्यावर आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 8
कस्तुरीचा टिळा जिच्या कपाळावर उजळतो, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 9
भस्मरेखा जिच्या मस्तकावर शोभते, तिला नमस्कार असो. (१०)
श्लोक 10
उमललेल्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखे डोळे जिचे आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 11
शरद ऋतूतील चंपेच्या फुलासारखी नाक जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 12
चमकदार सोन्याच्या कानातल्यांची जोडी जिच्याकडे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 13
मण्यांच्या आरशासारखे गाल जिचे आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 14
तांबूलाने भरलेले व हसतमुख वदन जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 15
चांगले पिकलेल्या डाळिंबाच्या बियांसारखे दात जिचे आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 16
शंख व पूगीफळ यांच्या सारखी गळा जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 17
मोठ्या मोत्यांचा उदार हार जिच्या गळ्यात आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 18
गिरीशाने (शंकराने) बांधलेले मंगलसूत्र जिच्यासाठी मंगलकारक आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 19
कमळ, पाश व अंकुश यांनी शोभणारे कमळासारखे हात जिचे आहेत, तिला नमस्कार असो. (२०)
श्लोक 20
कमळ, पांढरे कमळ व मंदार यांच्या माळा जिच्याकडे आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 21
सोन्याच्या दोन घागरींसारखे सुंदर स्तन जिचे आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 22
रमणीय असे चार हात जिच्याशी संयुक्त आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 23
सोन्याच्या कंकण व बाजूबंदांनी भूषित जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 24
मोठ्या सोन्याच्या सौंदर्ययुक्त वस्त्र जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 25
मोठ्या नितंबांनी शोभणारे कटिप्रदेश जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 26
सौभाग्याने उत्पन्न झालेला शृंगार जिच्या मध्यभागी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 27
दिव्य भूषणांच्या समूहाने रंजित जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 28
पारिजातकाच्या गुणांपेक्षा अधिक गुण असलेले पदकमळ जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 29
सुंदर पद्मराग मण्यासारखे चरण जिचे आहेत, तिला नमस्कार असो. (३०)
श्लोक 30
कामकोटी नावाच्या महापद्मपीठावर स्थान जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 31
श्रीकंठाच्या (शिवाच्या) नेत्ररूपी कमुदांसाठी चांदणी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 32
संचार करणाऱ्या रमा (लक्ष्मी) व वाणी (सरस्वती) यांनी वीजित (पूजित) जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 33
भक्तांचे रक्षण करण्यासाठी दयाळू कटाक्ष जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 34
भूतेशाच्या (शिवाच्या) आलिंगनाने उत्पन्न झालेले रोमांच जिच्या अंगावर आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 35
अनंगाचा (कामदेवाचा) जन्म करणारा अपांग (कटाक्ष) जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 36
ब्रह्मा व उपेंद्र (विष्णू) यांच्या शिरोरत्नांनी रंजित जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 37
शची इत्यादी मुख्य देवांगना जिची सेवा करतात, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 38
लीलापूर्वक ब्रह्मांडाचे मंडळ निर्माण करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 39
अमृता इत्यादी महाशक्तींनी वेढलेली जी आहे, तिला नमस्कार असो. (४०)
श्लोक 40
एकच छत्र असलेले साम्राज्य देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 41
सनकादी ऋषींनी आराध्य अशी पादुका जिची आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 42
देवर्षींनी स्तुत केलेले वैभव जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 43
कलशातून उत्पन्न झालेल्या दुर्वास ऋषींनी पूजित जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 44
मत्त हत्तीचा मुख व सहा मुखे (कार्तिकेय) यांना वत्सल (प्रेमळ) जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 45
चक्रराज महायंत्राच्या मध्यभागी राहणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 46
चिदग्नीच्या कुंडातून उत्पन्न झालेला सुंदर देह जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 47
चंद्राच्या कलेने युक्त असा मुकुट जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 48
मत्त हंसाच्या मादीसारखी मंद गती जिची आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 49
वंदन करणाऱ्या लोकांच्या समूहाने वंदित जी आहे, तिला नमस्कार असो. (५०)
श्लोक 50
अंतर्मुख झालेल्या लोकांना आनंदरूप फळ देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 51
पतिव्रता स्त्रियांच्या इच्छित फळ देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 52
निर्व्याज (निष्कपट) करुणेच्या पूराने भरलेली जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 53
अत्यंत सच्चिदानंदाने युक्त जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 54
हजारो सूर्यांच्या प्रकाशाने युक्त प्रकाश जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 55
रत्नचिंतामणी नावाच्या गृहाच्या मध्यभागी राहणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 56
हानी व वृद्धी या गुणांच्या अधिक्याने रहित जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 57
महापद्म नावाच्या अरण्याच्या मध्यभागी वास करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 58
जागृती, स्वप्न व सुषुप्ती यांची साक्षीभूत जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 59
महापापांच्या समूहाचा नाश करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो. (६०)
श्लोक 60
दुष्टांचे भय व महाभय यांचे भंजन करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 61
सर्व देव व दानव यांना प्रेरित करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 62
सर्वांच्या हृदयरूपी सरोवरात निवास करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 63
अनाहत नावाच्या महापद्माचे मंदिर जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 64
सहस्रार नावाच्या कमळात वास करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 65
पुनरावृत्ती (पुनर्जन्म) नसलेल्या पुरात (शहरात) स्थान जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 66
वाणी, गायत्री व सावित्री यांनी स्तुत केलेली जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 67
रमा (लक्ष्मी) व भूमिसुता (सीता) यांनी आराध्य अशी पदकमळे जिची आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 68
लोपामुद्रा ऋषिपत्नीने पूजित श्रीमत् चरण जिचे आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 69
हजारो रतींचे सौंदर्य जिच्या शरीरात आहे, तिला नमस्कार असो. (७०)
श्लोक 70
केवळ भावनेने संतुष्ट होणारे हृदय जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 71
सत्य, संपूर्ण विज्ञान व सिद्धी यांचे दान देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 72
श्रीलोचनाने (श्रीनिवासाच्या डोळ्यांनी) केलेला उल्लास याचे फळ देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 73
श्रीसुधाब्धी (क्षीरसागर) मधील मणिद्वीपाच्या मध्यभागी राहणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 74
दक्षाच्या यज्ञाचा भेद करण्याचे साधन जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 75
श्रीनाथाची (विष्णूची) सोदरी (बहीण) म्हणून शोभणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 76
चंद्रशेखराच्या (शिवाच्या) भक्तांच्या आर्तीचे भंजन करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 77
सर्व उपाधींपासून मुक्त असे चैतन्य जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 78
नामपारायणाने इच्छित फळ देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 79
सृष्टी, स्थिती व तिरोधान यांचा संकल्प जिचा आहे, तिला नमस्कार असो. (८०)
श्लोक 80
श्रीषोडशाक्षरी मंत्राच्या मध्यभागी राहणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 81
अनादि व अनंत, स्वयंभू अशी दिव्य मूर्ती जिची आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 82
भक्तरूपी हंसांच्या मुख्य वियोगाचे (मोक्षाचे) कारण जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 83
मातृमंडळाने (आवरण देवतांनी) युक्त अशी ललिता जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 84
भंड नावाच्या दैत्याच्या महासत्त्वाचा नाश करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 85
क्रूर भंडाचे शिरच्छेद करण्यात निपुण जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 86
धाता (ब्रह्मदेव) व च्युत (विष्णू) या देवाधीशांना सुख देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 87
चंड, मुंड व निशुंभ इत्यादींचे खंडन करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 88
रक्ताक्ष व रक्तजिह्वा इत्यादींना शिक्षा करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 89
महिषासुराच्या बाहुबलाचा निग्रह करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो. (९०)
श्लोक 90
अभ्रकेश (धूम्रलोचन) याच्या महोत्साहाचे कारण जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 91
महेशाने (शिवाने) युक्त होऊन नटन (नृत्य) करण्यात तत्पर जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 92
आपल्या पतीच्या (शिवाच्या) मुखकमळाचे चिंतन करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 93
वृषभध्वजाच्या (शिवाच्या) विज्ञानाची भावना करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 94
जन्म, मृत्यू, वृद्धत्व व रोग यांचे भंजन करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 95
विधेय (आज्ञाधारक) व मुक्त विज्ञ (ज्ञानी) यांना सिद्धी देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 96
काम, क्रोध इत्यादी षड्वर्गाचा नाश करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 97
राजराजा (कुबेर) याने पूजित पदकमळे जिची आहेत, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 98
सर्व वेदांतांनी सिद्ध केलेले सुतत्त्व जिचे आहे, तिला नमस्कार असो. (१००)
श्लोक 99
श्रीवीरभक्तांना विज्ञानाचे विधान (शिक्षण) देणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 100
सर्व दुष्ट दानवांचा संहार करणारी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 101
साक्षात् श्रीदक्षिणामूर्तीच्या मनोज्ञ (मनोहर) स्वरूपाची जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 102
अश्वमेध यज्ञाच्या अग्रभागी संपूज्य महिमा जिचा आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 103
दक्ष प्रजापतीच्या कन्येचा (सतीचा) वेष जिच्याकडे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 104
सुम (फुलांचे) बाण, इक्षुकोदंड (साखरेचे धनुष्य) यांनी मंडित जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 105
नित्य यौवन व मांगल्य यांनी मंगलकारक जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 106
महादेवाशी (शिवाशी) युक्त शरीर जिचे आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 107
महादेवाच्या रतिक्रियेत उत्सुकता असलेली महादेवी जी आहे, तिला नमस्कार असो.
श्लोक 108
समापन व फलश्रुती
पाठाची सांगता, ईश्वरार्पण व फलश्रुती.
हे श्रीजगदंबेला अर्पण असो.
श्लोक समापनम्
याप्रमाणे श्रीललिताष्टोत्तरशतनामावली संपूर्ण झाली.
श्लोक समापनम्
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हे पाठ शाक्त परंपरेतील श्रीविद्या संप्रदायाचा भाग आहे, जी देवी ललिता (त्रिपुरसुंदरी) यांना परम देवता मानते. संस्कृत डॉक्युमेंट्सचा पाठ कोणत्याही रचयित्याचे नाव देत नाही (रचयिता: पारंपरिक), आणि नावे क्रमांक 1 ते 108 देतो. ही 108 नावे पारंपरिकरित्या दैनंदिन पूजेत किंवा विशेष उत्सवाच्या दिवशी, ब्रह्मांड पुराणातील दीर्घ ललिता सहस्रनामाचा संक्षिप्त पर्याय म्हणून, म्हटली जातात. या सूचीत एक ध्यान-श्लोक आहे आणि ती एका अर्पणाने समाप्त होते, त्यामुळे वैयक्तिक किंवा सामूहिक भक्तीसाठी ही एक पूर्ण पूजाविधी-रचना आहे.
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचना आणि बीज मंत्र
१०८ नामांची ही नामावली तीन बीजाक्षरांनी सुरू होते: ॐ ऐं ह्रीं श्रीं, जे श्रीविद्या परंपरेचे मूलभूत बीज मंत्र आहेत. या ध्वनींमध्ये देवीच्या सृजन, पालन आणि संहार शक्ती सामावल्या आहेत असे मानले जाते, आणि देवीच्या उपस्थितीचे आवाहन करण्यासाठी त्यांच्या नामांच्या पठणापूर्वी अनेकदा हे जप केले जातात.
ध्यानाचे वर्णन
बीजांनंतर येणारा ध्यान-श्लोक देवीचे स्पष्ट प्रतिमाशास्त्रीय चित्र रेखाटतो: ललिता सिंदूरासारखी लाल, त्रिनेत्री, अर्धचंद्र मुकुट धारण करणारी, रत्नखचित पात्र आणि लाल कमळ हातात धरणारी, आणि तिचे चरण रत्नजडित कलशावर विसावलेले. प्रत्येक घटक, म्हणजे रंग, वस्तू आणि मुद्रा, प्रतीकात्मक अर्थांनी समृद्ध आहे आणि त्यांना श्रीचक्र आणि विश्वाशी जोडते.
पौराणिक संदर्भ
अनेक नावे देवीच्या भंडासुर राक्षसावरील विजयाचा थेट उल्लेख करतात (उदा. 'भण्डदैत्यमहासत्त्वनाशना' आणि 'क्रूरभण्डशिरच्छेदनिपुणा'). ही कथा ब्रह्मांड पुराणातील ललिता सहस्रनामाचा, म्हणजे ललितोपाख्यानाचा, केंद्रबिंदू आहे; ती सांगते की ललितेने देवांचे नेतृत्व करून राक्षस आणि त्याच्या सैन्याचा संहार केला, आणि तिला परम योद्धा देवी म्हणून स्थापित केले.
श्रीचक्राशी संबंध
'चक्रराज महायन्त्र मध्यवर्तिन्यै' आणि 'महापद्म अटवी मध्य निवासायै' यांसारखी नावे तिला श्रीचक्राच्या हृदयात, सर्व यंत्रांचा राजा अशा चक्रात, आणि एका मोठ्या कमळांच्या अरण्यात स्थापित करतात. ही नावे तिला श्रीविद्या परंपरेतील केंद्रीय देवता म्हणून ओळखतात, जिथे श्रीचक्र हे एकाच वेळी भौमितिक आकृती आणि विश्वाचा नकाशा असते.
तात्त्विक आणि योगिक आयाम
या नावांमध्ये तिला जागृती, स्वप्न आणि सुषुप्ती या तीन चेतनावस्थांची साक्षी म्हणून, अनाहत (हृदय) आणि सहस्रार (मुकुट) चक्रांत वास करणारी म्हणून, आणि पुनर्जन्माच्या पलीकडील मुक्ती देणारी ('पुनरावृत्तिरहित पुरस्थायै') म्हणून वर्णन केले आहे. यातून तांत्रिक आणि वेदांती विचारांचे मिश्रण होते, आणि ललिता ही अंतर्यामी आणि परात्पर दोन्ही म्हणून सादर होते.
Devi
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
