श्री अष्टविनायक स्तोत्रम्
महाराष्ट्रातील आठ गणेश तीर्थांचे नाव घेणारा एका श्लोकाचा स्तोत्र; मोरगावच्या मोरेश्वरापासून रांजणगावच्या गणपतीपर्यंत, चिरस्थायी कल्याणासाठी केलेली प्रार्थना.
श्लोक
कल्याण असो. गणांचे नायक, गजमुख गणपती सदैव मंगल करोत. ते मोरगावी मोरेश्वर, सिद्धटेक येथे सिद्धिदाता (यश देणारे), पाली येथे बल्लाळ, महाड येथे विनायक, थेऊर येथे चिंतामणी, लेण्याद्री टेकडीवर गिरिजात्मज (गिरिजा म्हणजे पार्वती यांचे पुत्र), ओझर येथे उदार वरदाता विघ्नेश्वर, आणि रांजणगाव येथे गणपती आहेत.
श्लोक 1
अशा प्रकारे अष्टविनायक स्तोत्र समाप्त होते.
श्लोक 2
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
अष्टविनायक ही महाराष्ट्रातील गणेशाची आठ तीर्थस्थाने आहेत, आणि 'अष्टविनायक' म्हणजे आठ विनायक. या स्तोत्रातील एकमेव श्लोक, श्लोक 1, आठही तीर्थांची नावे त्यांच्या गावांसह सांगतो. तीर्थयात्रेपूर्वी किंवा कोणत्याही नव्या उपक्रमाच्या आरंभी हे स्तोत्र आवडीने म्हटले जाते. या तीर्थांच्या कथा गणेश पुराणात सांगितल्या आहेत, पण या श्लोकात केवळ नावे आणि ठिकाणे आहेत, त्यामुळे तो पाठ करण्यास सोपा आहे. हा श्लोक शार्दूलविक्रीडित छंदात आहे, ज्याच्या चारही चरणांत प्रत्येकी एकोणीस अक्षरे आहेत. ही नावे पारंपरिक यात्राक्रमानुसार येतात, जी मोरगावपासून सुरू होऊन तिथेच परत येऊन पूर्ण होते. संस्कृत डॉक्युमेंट्स आवृत्तीत या श्लोकाच्या रचयित्याचे नाव दिलेले नाही, आणि येथेही कोणतेही नाव जोडलेले नाही. त्याचा पहिला शब्द 'स्वस्ति' आणि शेवटचे शब्द 'सदा मंगलम्' कल्याणाची प्रार्थना करतात.
तुम्हाला माहीत आहे का?
एका श्लोकात संपूर्ण यात्रा
तीर्थे पारंपरिक यात्राक्रमाने सांगितली आहेत: मोरगाव, सिद्धटेक, पाली, महाड, थेऊर, लेण्याद्री, ओझर आणि रांजणगाव. त्यानंतर यात्रेकरू मोरगावी परत येऊन यात्रा पूर्ण करतात.
वाघाच्या नावाचा छंद
शार्दूलविक्रीडित म्हणजे वाघाची क्रीडा. प्रत्येक चरणात एकोणीस अक्षरे असतात, बाराव्या अक्षरानंतर यती असते, आणि या छंदाच्या प्रसिद्ध डौलदार गतीने श्लोक चालतो.
आठ रूपे, आठ नावे
मोरगावचा मोरेश्वर हा मयूरवाहन आहे, सिद्धटेकचा सिद्धिविनायक हा सिद्धिदाता आहे, आणि पालीचा बल्लाळेश्वर हा बल्लाळ आहे. थेऊरला चिंतामणी, म्हणजे इच्छापूर्ती करणारे रत्न, लेण्याद्रीला गिरिजात्मज, आणि ओझरला विघ्नेश्वर, म्हणजे विघ्नांचा स्वामी, आहे.
गुहेतील तीर्थ
लेण्याद्रीच्या गिरिजात्मजाची पूजा एका डोंगरातील खडकात कोरलेल्या गुहेत होते; त्या डोंगरात अनेक प्राचीन बौद्ध लेणी आहेत. चढाई तीनशेहून अधिक पायऱ्यांची आहे.
कृपेने आरंभ आणि समाप्ती
श्लोक 'स्वस्ति' ने सुरू होतो आणि 'कुर्यात् सदा मङ्गलम्' ने, म्हणजे गणपती सदैव मंगल करोत, असे म्हणून संपतो. त्यानंतरची छोटी ओळ केवळ मजकुराचा शेवट दर्शवते.
Ganesh
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
