उत्तरकाशी श्रीकाशीविश्वनाथक्षेत्रम् च
सनातनध्यानतपसोः पवित्रं कौबेरपीठम्
'सौम्यकाशी' इति नाम्ना विश्रुता उत्तरकाशी भागीरथीगङ्गातटे वरुणाऽस्योः सङ्गमे स्थिता वाराणस्याः कौबेरी दिव्यप्रतिमा वर्तते। अनादिना स्वयम्भूलिङ्गेन, दुर्जयेन शक्तिशूलेन, वेदान्ततपसा च पवित्रीकृता इयं भूमिः साधकेभ्यः परमशान्तिं मोक्षं च वितरति।
Quick Devotional Guide (At a Glance)
- •WHAT IT IS: शास्त्रेषु 'सौम्यकाशी' इति विख्यातं पावनं क्षेत्रम्, यत्र साक्षात् भगवान् विश्वनाथः स्वयम्भूलिङ्गरूपेण तथा जगन्माता पराशक्तिः महाशूलरूपेण विराजते।
- •WHY VISIT / CHANT: अत्र कृतं मौनजपतपो-वेदान्तश्रवणं तत्क्षणात् चित्तशुद्धिं समाधिसुखं कैवल्यमोक्षं च प्रयच्छति।
- •WHEN TO VISIT: सर्वऋतुषु दर्शनं शुभम्। विशेषतः चैत्र-ज्येष्ठमासयोः तथा भाद्रपद-कार्तिकमासयोः यात्रा अतीव प्रशस्ता। महाशिवरात्रौ श्रावणे च अत्र महान् उत्सवः भवति।
- •WHERE: उत्तराखण्डराज्ये गढवालमण्डले भागीरथीतीरे ३,८०० पादोन्नते स्थाने स्थितम्। ऋषिकेश-देहरादून-रेलस्थानकं समीपे वर्तते।
- •HOW (VIDHI & RULES):
- •मणिकर्णिकाघट्टे भागीरथ्यां स्नात्वा पवित्रवस्त्रं धृत्वा मन्दिरं प्रविशेत्।
- •स्वयम्भूलिङ्गे शुद्धगङ्गाजलेन पञ्चामृतेन बिल्वपत्रैश्च 'ॐ नमः शिवाय' इति मन्त्रेण अभिषेकं कुर्यात्।
- •सम्मुखे स्थिते शक्तिमन्दिरे भगवत्याः दुर्जये महाशूले कुङ्कुमं समर्प्य प्रणिपतेत्।
- •मन्दिरप्राङ्गणे उपविश्य न्यूनातिन्यूनं चतुर्विंशतिनिमेषान् (२४ मिनिट) यावत् मौनध्यानं समाचरेत्।
Sacred Origin & Puranic / Scriptural Lineage
स्कन्दपुराणान्तर्गते केदारखण्डे सौम्यकाश्याः माहात्म्यं विस्तरेण वर्णितम्। कलियुगे काशीक्षेत्रस्य दिव्यं तेजः उत्तरस्यां दिशि भागीरथीतीरे सौम्यकाशिकायाम् अवतिष्ठते। वाराणस्या इव अत्रापि उत्तरभागे वरुणा नदी दक्षिणभागे च असि नदी भागीरथ्यां सङ्गच्छेते। अस्मिन् तपोवने भगवान् शङ्करः सौम्यभावेन योगमुद्रायुक्तः तिष्ठति।
अत्रत्यं मुख्यं लिङ्गं स्वयम्भू अस्ति। जामदग्न्येन परशुरामेण अत्र घोरं तपस्तप्त्वा भगवतः शिवस्य प्रसादात् शान्तिः प्राप्ता। विश्वनाथमन्दिरस्य सम्मुखे शक्तिमन्दिरे एका महती दिव्या शक्तिः (त्रिशूलम्) वर्तते, या षड्मीटरमिता उच्चा अस्ति। अस्याः स्पन्दनेन साधकानां कुण्डलिनीशक्तिः प्रबुद्धा भवति। भागीरथ्याः अखण्डः प्रणवध्वनिः अत्र ध्यानार्थम् अतीव सहायकः भवति।
The Sacred Shrines & Sites
Saints, Mystics & Historical Lineage
इदं क्षेत्रं भगवत्पादैः जगद्गुरुभिः आदि-शङ्कराचार्यैः स्वपादपद्मैः पवित्रीकृतम्। अष्टादशशतके (१८५७ तमे वर्षे) टिहरी-नरेशस्य राज्ञ्या खनेत्या अस्य मन्दिरस्य जीर्णोद्धारः कृतः। आधुनिककाले स्वामी तपोवनमहाराजः अत्रैव चिरकालं मौनतपसा वेदान्तज्ञानस्य प्रचारं कृतवान्। तस्य शिष्यः स्वामी चिन्मयानन्दः अपि अत्रैव विद्यामधीतवान्। बहवः परमहंसाः अद्यापि अस्याः भूमेः गुहासु ध्यानेन तपस्यन्ति।
Sacred Hymn & Contemplation
श्रीविश्वनाथाष्टकम् (श्लोक १)
गङ्गातरङ्गरमणीयजटाकलापं गौरीनिरन्तरविभूषितवामभागम् ।
नारायणप्रियमनङ्गपदापहारं वाराणसीपुरपतिं भज विश्वनाथम् ॥
संस्कृतार्थः: "यस्य जटाजूटे गङ्गायाः तरङ्गाः शोभन्ते, यस्य वामभागे निरन्तरं भगवती गौरी विराजते, यः श्रीनारायणस्य प्रियः कामस्य च गर्वहारी, तं काशीपतिं विश्वनाथं सततं भजामि।"
ज्ञातव्य-विशेषः
The great trident in the Shakti Temple facing the Vishwanath shrine stands over six meters high, and devotees say a single finger can make it tremble.
Like Varanasi, Uttarkashi is cradled by two sacred streams, the Varuna and the Asi, which flow into the Bhagirathi-Ganga.
The Swayambhu Lingam in the sanctum is said to tilt gently to the south, which devotees see as the Lord's compassionate gaze toward the pilgrim.
Swami Tapovan Maharaj, the guru of Swami Chinmayananda, lived and taught in the Himalayas for many years and is known for his book on his Himalayan wanderings, Himagiri Vihar.
Uttarkashi is known as the Soumya Kashi, the gentle Kashi, a Himalayan counterpart of Varanasi.
Shiva
योगःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता