మాండూక్యోపనిషత్తు

శాంతి మంత్రం: ఓం! దేవతలారా, చెవులతో శుభకరమైనదాన్ని వినెదము గాక; పూజ్యులారా, కళ్లతో శుభకరమైనదాన్ని చూచెదము గాక. స్థిరమైన అవయవాలతో, శరీరాలతో మిమ్మల్ని స్తుతిస్తూ, దైవం నిర్ణయించిన పూర్తి ఆయుష్షును పొందెదము గాక. మా మనస్సులు శుభం వైపే మళ్లుగాక. ఓం, శాంతి, శాంతి, శాంతి.

హరిః ఓం! 'ఓం' అనే అక్షరమే ఇదంతా—ఉన్నదంతా. దీని వివరణ ఏమిటంటే: గతించినది, వర్తమానమైనది, భవిష్యత్తులో రాబోయేది—ఇవన్నీ నిజానికి ఓంకారమే. కాలత్రయాన్ని అతిక్రమించినది ఏదైనా అది కూడా కేవలం ఓంకారమే.

ఇదంతా నిశ్చయంగా బ్రహ్మమే. ఈ ఆత్మయే (ఆత్మన్) బ్రహ్మము. ఈ ఆత్మకు నాలుగు పాదములు (వ్యక్తీకరణ రీతులు) ఉన్నాయి.

మొదటి పాదం వైశ్వానరుడు; అతడు జాగ్రత్ స్థితిలో ఉంటాడు; అతని చైతన్యం బాహ్య విషయాల వైపు ప్రవహిస్తుంది; ఏడు అంగములు, పంతొమ్మిది ముఖములు కలవాడు; స్థూల భౌతిక విషయాలను అనుభవించేవాడు.

రెండవ పాదం తైజసుడు; అతడు స్వప్న స్థితిలో ఉంటాడు; అతని చైతన్యం సూక్ష్మ మానసిక ముద్రల వైపు అంతర్ముఖంగా ఉంటుంది; అతడు కూడా ఏడు అంగములు, పంతొమ్మిది ముఖములు కలవాడు; సూక్ష్మ అంతర్గత ముద్రలను అనుభవిస్తాడు.

ఏ స్థితిలో నిద్రించే వ్యక్తి ఏ విషయాన్నీ కోరడో, ఏ కలనూ చూడడో, అది స్వప్నరహిత గాఢనిద్ర (సుషుప్తి). గాఢనిద్ర స్థితిలో ఉండి, భేదరహితంగా ఏకమై, చైతన్య ఘనంగా మారి, కలుషితం కాని శాంతి ఆనందంతో నిండి, ఆనందాన్నే అనుభవిస్తూ, చైతన్యమే ముఖంగా కలవాడు—ఇతడే ప్రాజ్ఞుడు, మూడవ పాదం.

ఇతడే (ప్రాజ్ఞ స్థితి) అందరికీ ప్రభువు; ఇతడే సర్వజ్ఞుడు; ఇతడే అంతర్యామి సాక్షి; ఇతడే సర్వానికి మూలము, గర్భస్థానము; సృష్టించబడిన ప్రాణులన్నిటికీ ఉత్పత్తి, లయ స్థానమూ ఇతడే.

తురీయం (నాల్గవది) అంతరంగ విషయ ప్రపంచాన్ని తెలుసుకునేది కాదు, బాహ్య విషయ ప్రపంచాన్ని తెలుసుకునేది కాదు, రెండింటినీ తెలుసుకునేదీ కాదు, చైతన్య ఘనమూ కాదు, సాధారణ జ్ఞానమూ కాదు, అచేతనమూ కాదు. అది ఇంద్రియాలకు గోచరం కాదు, లౌకిక వ్యవహారాలకు అతీతమైనది, గ్రహింపరానిది, ప్రత్యేక లక్షణాలు లేనిది, చింతనకు అందనిది, వర్ణింపరానిది; ఒకే ఆత్మపై ఉన్న నిశ్చయమే దాని సారం, సమస్త విశ్వప్రపంచ బహుత్వం అంతమవడమే అది; అది శాంతమైనది, శుభకరమైనది, అద్వైతమైనది. అదే ఆత్మ; అదే సాక్షాత్కరించుకోవలసినది!

ఈ ఆత్మయే అక్షర దృష్టితో చూస్తే ఓంకారం. మాత్రల దృష్టితో చూస్తే, ఆత్మ యొక్క నాలుగు పాదాలే ధ్వని మాత్రలు; ధ్వని మాత్రలే పాదాలు—అంటే 'అ'కారం, 'ఉ'కారం, 'మ'కారం.

జాగ్రత్ స్థితిలో ఉండే వైశ్వానరుడు మొదటి అక్షరం 'అ'; ఎందుకంటే అతడు సర్వవ్యాప్తి (ఆప్తి) కలవాడు, లేదా ఆదిమత్వం కలవాడు. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు నిశ్చయంగా తన కోరికలన్నీ పొంది, అందరిలో శ్రేష్ఠుడవుతాడు.

స్వప్న స్థితిలో ఉండే తైజసుడు రెండవ అక్షరం 'ఉ'; ఎందుకంటే అతడు మధ్యమ ఉన్నతి (ఉత్కర్షం) కలవాడు, లేదా జాగ్రత్తకు, నిద్రకు మధ్య స్థానం (ఉభయత్వం) కలవాడు. దీన్ని తెలిసినవాడు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞాన ప్రవాహాన్ని ఉన్నతం చేస్తాడు, అందరి పట్ల సమదృష్టి కలవాడవుతాడు; అతని వంశంలో బ్రహ్మజ్ఞానం పట్ల అజ్ఞానంతో ఎవరూ జన్మించరు.

గాఢ స్వప్నరహిత నిద్ర స్థితిలో ఉండే ప్రాజ్ఞుడు మూడవ అక్షరం 'మ'; ఎందుకంటే అతడు అన్ని ఆలోచనలను ఏకత్వంలో కొలిచి (మితి) లేదా లయింపజేస్తాడు (అపీతి). దీన్ని తెలిసినవాడు సమస్త ఉనికి యొక్క నిజస్వభావాన్ని కొలుస్తాడు, బహుత్వమంతటినీ ఏకంలో లయింపజేస్తాడు.

నాల్గవది అయిన తురీయం ధ్వని మాత్రలకు అతీతం (అమాత్రం), లౌకిక వ్యవహారాలకు అతీతం, సాపేక్ష విశ్వ ప్రదర్శనమంతా లయించే స్థితి, అత్యంత శుభకరమైనది (శివం), అద్వైతం. ఈ విధంగా ఓంకారమే నిశ్చయంగా ఆత్మ. దీన్ని తెలిసినవాడు ఆత్మ ద్వారా తన వ్యక్తిగత ఆత్మను పరమ విశ్వాత్మలో లీనం చేసుకుంటాడు.