श्लोक
जर स्वतःचा जीव स्वतःला प्रिय असेल, तर स्वतःचे उत्तम प्रकारे रक्षण करावे. आयुष्याच्या तीन टप्प्यांपैकी किमान एका टप्प्यात तरी ज्ञानी माणसाने जागरूकपणे आत्मसाधनेत मग्न व्हावे.
श्लोक 1
प्रथम स्वतःला योग्य अशा चांगल्या मार्गावर स्थिर करावे; त्यानंतरच इतरांना उपदेश करावा. असे केल्याने ज्ञानी पुरुष कधीही कलंकित होत नाही.
श्लोक 2
इतरांना जसा उपदेश करतो तसे जर मनुष्य स्वतः आचरण करू लागला, तर स्वतः संयमित होऊन तो इतरांनाही सन्मार्गावर आणू शकतो. कारण खरोखर स्वतःच्या मनाला जिंकणे अत्यंत कठीण आहे.
श्लोक 3
माणूस स्वतःच स्वतःचा रक्षक आणि मालक आहे; दुसरा कोण त्याचा वाली असणार? स्वतःला उत्तम प्रकारे जिंकल्यास मनुष्याला असा आधार प्राप्त होतो जो जगात मिळणे अत्यंत दुर्लभ आहे.
श्लोक 4
स्वतः केलेले पापकर्म, जे स्वतःमध्येच जन्मले आणि स्वतःच्याच विकारांतून निर्माण झाले, ते त्या मतिमंदाला असे चिरडून टाकते जसा कठीण हिरा दगडाला किंवा मण्याला घासून टाकतो.
श्लोक 5
ज्याचा पराकोटीचा दुराचार त्याला असा वेढून टाकतो जशी मालुवा वेल सागाच्या वृक्षाला वेढून मारून टाकते—तो मनुष्य स्वतःचे असे नुकसान करून घेतो जे त्याचे वैरीसुद्धा त्याच्यासाठी इच्छित असतील.
श्लोक 6
जे कर्म वाईट आहे आणि स्वतःचे नुकसान करणारे आहे, ते करणे अत्यंत सोपे असते; परंतु जे खरोखर हितकारक आणि कल्याणकारी आहे, ते करणे पराकोटीचे कठीण असते.
श्लोक 7
जो मंदबुद्धी मनुष्य वाईट कुविचारांमुळे धर्मानुसार जगणाऱ्या निष्पाप अरहंत आणि श्रेष्ठ संतांच्या शिकवणीचा अनादर करतो—तो बांबूच्या झाडासारखा स्वतःच्याच नाशाचे फळ भोगतो, कारण बांबूला फळ आले की ते झाड मरून जाते.
श्लोक 8
मनुष्य स्वतःच पापकर्म करतो आणि स्वतःच अपवित्र होतो; मनुष्य स्वतःच पापकर्म टाळतो आणि स्वतःच शुद्ध होतो. पावित्र्य आणि अपवित्रता ही सर्वस्वी स्वतःवर अवलंबून असते; कोणीही दुसरा कोणा इतराला शुद्ध करू शकत नाही.
श्लोक 9
इतरांच्या कितीही मोठ्या कामासाठी माणसाने स्वतःच्या आत्मिक कल्याणाकडे (साधनेकडे) दुर्लक्ष करू नये. स्वतःचे सर्वोच्च हित नेमके कशात आहे हे जाणून घेऊन, साधकाने सदैव त्या ध्येयाच्या प्राप्तीत तत्पर राहावे.
श्लोक 10
पृष्ठभूमि
हा अध्याय पाली धम्मपद (खुद्दक निकाय, पाली त्रिपिटक) मधील अत्त वग्ग असून त्यात गाथा 157–166 आहेत. सावत्थीतील जेतवनात उपदेशिलेला अत्त वग्ग त्या भिक्षूंना आणि गृहस्थांना उद्देशून आहे, जे आपल्या आध्यात्मिक अपयशांचे खापर इतरांवर फोडण्याच्या मोहात पडतात, किंवा इतरांना अति उपदेश करताना स्वतःच्या ध्यानाकडे दुर्लक्ष करतात. अट्ठकथा पूज्य अत्तदत्थ यांचा प्रसिद्ध प्रसंग नोंदवते; बुद्ध लवकरच परिनिब्बाण पावणार हे ऐकून त्यांनी गर्दीत रडत बसण्याऐवजी आधी अरहंतपद प्राप्त करण्याचा निश्चय केला (गाथा 166). तसेच देवदत्ताचा प्रसंग, ज्याच्या तीव्र द्वेषाने फळ आलेल्या बांबूप्रमाणे त्याचाच नाश घडवला (गाथा 164).
या पाठाबद्दल
रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
तुम्हाला माहीत आहे का?
स्वतः स्वतःचा रक्षक आहे (गाथा १६०)
'अत्ता हि अत्तनो नाथो, को हि नाथो परो सिया'—व्यक्ती सत्यच स्वतःचा शरण आणि रक्षक आहे; अन्य बाह्य रक्षक कोण असू शकला? स्वतःला पूर्णपणे वशीभूत करून, एक अत्यंत दुर्लभ शरण प्राप्त करते.
प्रथम स्वतः सध्य करा, तर इतरांना उपदेश द्या (गाथा १५८–१५९)
एक व्यक्ती प्रथम स्वतःला योग्य आणि सुव्यवस्थित मार्गात स्थापित करा; त्यानंतरच इतरांना उपदेश द्या. एक व्यक्ती जसे इतरांना उपदेश करतो तसेच आचरण केल्यास, पूर्णपणे वशीभूत व्यक्ती इतरांची देखरेख करू शकतो.
हिरा खडक चिरून टाकतो (गाथा १६१)
स्वतःने केलेले वाईट कर्म, स्वतःपासून जन्मलेले आणि स्वतःच्या मनापासून निर्मित, मूर्ख पापकर्ता यांना पीसून नष्ट करते, जसे कठोर हिरा क्षुल्लक रत्न पीसून टाकतो.
व्यक्तिगत शुद्धता आणि अशुद्धता (गाथा १६५)
स्वतःच द्वारे पाप केले जाते आणि स्वतः अपवित्र होते; स्वतःच द्वारे पाप टाळला जाते आणि स्वतः शुद्ध होते. शुद्धता आणि अशुद्धता पूर्णपणे स्वत:वर अवलंबून असते; कोणीही दुसऱ्याला शुद्ध करू शकत नाही.
स्वतःचे खरे कल्याण दुर्लक्ष्य करू नका (गाथा १६६)
इतरांच्या मोठ्या सेवेसाठी देखील, एक स्वतःच्या आध्यात्मिक जागरणाकडे (अत्तदत्त) दुर्लक्ष्य करू नये. स्वतःचे सर्वोच्च कल्याण स्पष्टपणे समजून, एक त्या परम लक्ष्याकडे दृढपणे झुकलेला असू या.
विषयानुसार ब्राउझ करा
Buddha
बौद्ध धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
