बुद्ध वग्ग

ज्यांचा विजय पुन्हा पराभवात बदलता येत नाही, ज्यांनी जिंकलेल्या विकारांचा या जगात कोणीही पाठलाग करू शकत नाही—त्या अनंत प्रज्ञावान, पदचिन्हरहित (निरासक्त) बुद्ध भगवंतांना तुम्ही कोणत्या मोहाच्या मार्गाने भुलवू शकाल?

ज्यांच्या ठिकाणी कोणत्याही दिशेला ओढून नेणारी जाळ्यासारखी चिकट तृष्णा शिल्लक उरलेली नाही—त्या अनंत ज्ञानी आणि पदचिन्हरहित बुद्धांना तुम्ही कोणत्या वासनेने भुलवू शकाल?

जे ज्ञानी पुरुष ध्यानात निरंतर मग्न असतात, आणि त्यागाच्या परम शांततेत रमतात—त्या स्मृतिमान सम्यक संबुद्धांची देवसुद्धा प्रशंसा आणि आदर करतात.

मनुष्यजन्म मिळणे अत्यंत दुर्लभ आहे; मानवाचे आयुष्य टिकवून जगणे कठीण आहे; सत्यधर्माचे श्रवण मिळणे दुर्मिळ आहे; आणि या जगात बुद्धांचा अवतार होणे पराकोटीचे दुर्लभ आहे.

कोणतेही पापकर्म न करणे, पुण्य व कुशल कर्मांची जोपासना करणे, आणि आपले चित्त पूर्णपणे शुद्ध व निर्मळ ठेवणे—हीच सर्व बुद्धांची मूळ शिकवण आहे.

संयम आणि सहनशीलता हीच सर्वश्रेष्ठ तपश्चर्या आहे; बुद्ध निर्वाणालाच परम पद म्हणतात. जो दुसऱ्याला दुखापत करतो तो संन्यासी असू शकत नाही, आणि जो इतरांना छळतो तो खरा श्रमण होऊ शकत नाही.

कोणाचीही निंदा न करणे, कोणावरही आघात न करणे, नैतिक नियमांचे काटेकोर पालन करणे, भोजनात मितआहारी राहणे, एकांतात वास्तव्य करणे, आणि चित्ताच्या उच्च समाधीत मग्न राहणे—हीच सर्व बुद्धांची शिकवण आहे.

सोन्याच्या नाण्यांचा पाऊस पडला तरी वासनांची कधी तृप्ती होऊ शकत नाही; 'भोगांमध्ये सुख अत्यंत अल्प आणि दुःख अथांग असते' हे ओळखून ज्ञानी पुरुष,

स्वर्गातील दिव्य सुखांमध्येसुद्धा आसक्ती ठेवत नाही; सम्यक संबुद्धांचे खरे शिष्य केवळ सर्व तृष्णांच्या संपुष्टात (निर्वाणात) आनंद मानतात.

भीतीने गांजलेले लोक अनेक ठिकाणी आशेने आश्रय घेतात—पर्वत, अरण्ये, बागा, पवित्र झाडे आणि थडग्यांचा आसरा शोधतात.

परंतु हा कोणताही निर्भय आणि सुरक्षित आधार नाही, ना हा सर्वोत्तम आश्रय आहे; अशा बाह्य ठिकाणी शरण जाऊन कोणीही सर्व दुःखांतून मुक्त होऊ शकत नाही.

परंतु जो बुद्ध, धम्म आणि संघाची शरण घेतो, तो सम्यक प्रज्ञेने चार आर्य सत्यांचे प्रत्यक्ष दर्शन घेतो:

दुःख, दुःखाची उत्पत्ती, दुःखाचा समूळ निरोध, आणि दुःखाला शांत करणारा पावन आर्य अष्टांगिक मार्ग.

हाच खरोखर निर्भय आणि सुरक्षित आधार आहे, हाच सर्वोत्तम आश्रय आहे; या शरणामध्ये आल्यावर मनुष्य संसारातील सर्व दुःखांतून कायमचा मुक्त होतो.

सर्वश्रेष्ठ महापुरुष बुद्धांचा जन्म अत्यंत दुर्लभ आहे; ते सर्वत्र जन्म घेत नाहीत. ज्या ठिकाणी त्या प्रज्ञावंत महामानवाचा जन्म होतो, ते कुल आणि तो समाज परम सुखाने संपन्न होतो.

जगात बुद्धांचा उदय होणे परम सुखकारक आहे; सद्धम्माचा उपदेश सुख देणारा आहे; संघाची एकता सुखदायक आहे; आणि एकजुटीने साधना करणाऱ्यांची तपश्चर्या परम कल्याणकारी आहे.

जो खऱ्या पूजनीय महापुरुषांचा आदर करतो—मग ते तथागत बुद्ध असोत किंवा त्यांचे विमुक्त शिष्य असोत—ज्यांनी सर्व प्रपंचांच्या पलीकडे झेप घेतली आहे आणि जे शोक व संतापाच्या पलीकडे पोहोचले आहेत,

त्या परम शांत, विकारमुक्त आणि सर्व बाजूंनी निर्भय असणाऱ्या महापुरुषांची पूजा करणाऱ्याच्या पुण्याचे मोजमाप कोणीही करू शकत नाही; त्याचे पुण्य खरोखर अथांग आणि अपरिमित असते.