लोक वग्गमध्ये बारा दीप्तिमान गाथा (167–178) संकलित आहेत, जे साधकांना संसारास पाण्याचा बुडबुडा किंवा मृगजल म्हणून पाहण्यास, सचेतनतेने जीवन जगण्यास, धर्मीय आचरणास, दानशीलतेने व्यवहार करण्यास आणि ईर्ष्येपासून मुक्त राहण्यास प्रेरणा देतात. भगवान बुद्ध सांगतात की जो व्यक्ती या संसारास क्षणभंगुर पाहतो, त्याला मृत्यूचा राजा (यम) ढूंढू शकत नाही. जो पूर्वी बेसावध होता पण नंतर सावध बनला, किंवा ज्याने आपले पूर्व पाप पुण्यकर्मांनी झाकून टाकले—तो ढगांतून बाहेर पडलेल्या पूर्ण चंद्रासारखा या जगास प्रकाशित करतो. अध्यायाच्या शेवटी तथागत घोषणा करतात की संपूर्ण पृथ्वीचे एकछत्र साम्राज्य पाणे किंवा स्वर्गास जाणे यापेक्षा 'सोतापत्ती फळ' (आर्य मार्गातील प्रथम प्रवेश) चा फळ अनंत गुणा श्रेष्ठ आहे.
श्लोक
नीच आणि अयोग्य मार्गाचा अवलंब करू नये; बेपर्वाईने आणि प्रमादात जगू नये; मिथ्या दृष्टिकोनाचा स्वीकार करू नये; आणि संसाराच्या जन्म-मरणाचा फेरा वाढवणारे होऊ नये.
श्लोक 1
उठा! आळस आणि प्रमाद करू नका! धम्माचे उत्तम सदाचारी आचरण करा! धम्माप्रमाणे आचरण करणारा माणूस या लोकात आणि परलोकातही सुखाने राहतो.
श्लोक 2
सदाचाररूपी धम्माचे पालन करा, कधीही दुराचाराच्या मार्गाने जाऊ नका; कारण धम्मानुसार आचरण करणारा या जगात आणि परलोकातही अत्यंत सुखी होतो.
श्लोक 3
जसे पाण्याच्या बुडबुड्याकडे पाहिले जाते किंवा मृगजळाकडे पाहिले जाते—तसे जो या संसाराकडे नश्वर दृष्टीने पाहतो, त्याला मृत्यूचा राजा (यम) पाहू शकत नाही.
श्लोक 4
या आणि या जगाकडे पाहा, जे राजाच्या सुंदर सजवलेल्या रथासारखे चकचकीत आहे! ज्यामध्ये मूर्ख लोक भुलून अडकतात, परंतु ज्ञानी पुरुषांना यात कसलीही आसक्ती नसते.
श्लोक 5
जो पूर्वी बेसावध किंवा पापी होता, पण नंतर पूर्णपणे सावध आणि सदाचारी बनतो—तो ढगांतून बाहेर पडलेल्या पूर्ण चंद्रासारखा या जगाला प्रकाशित करतो.
श्लोक 6
ज्याने पूर्वी केलेले पापकर्म विपुल पुण्यकर्माने झाकून टाकले आहे—तो ढगांच्या आडून निघालेल्या निर्मळ चंद्राप्रमाणे या जगाला उजळवून टाकतो.
श्लोक 7
हे जग अज्ञानाने आंधळे झाले आहे; येथे फार थोडे लोक अंतर्दृष्टीने सत्य पाहू शकतात. पारध्याच्या जाळ्यातून सुटणाऱ्या पक्ष्याप्रमाणे स्वर्गात किंवा निर्वाणात पोहोचणारे लोक अत्यंत विरळा असतात.
श्लोक 8
हंस आकाशात सूर्याच्या मार्गावरून उडतात; ऋद्धी-सिद्धी प्राप्त झालेले आकाशातून संचार करतात; आणि ज्ञानी वीर पुरुष मार व त्याच्या सैन्याचा पराभव करून या संसारातून पलीकडे निघून जातात.
श्लोक 9
ज्याने सत्याच्या एकाच नियमाचे उल्लंघन केले आहे, जो खोटे बोलतो आणि ज्याला परलोकाची कोणतीही पर्वा नाही—त्याच्या हातून घडू शकणार नाही असे जगात कोणतेही पापकर्म उरत नाही.
श्लोक 10
कंजूष लोक कधीही देवलोकात जात नाहीत; मूर्ख लोक कधीही दानाची प्रशंसा करत नाहीत; परंतु ज्ञानी मनुष्य दान देण्यात आनंद मानतो आणि त्यामुळे तो परलोकात परम सुखी होतो.
श्लोक 11
संपूर्ण पृथ्वीचे एकछत्र साम्राज्य मिळवण्यापेक्षा, स्वर्गात जाण्यापेक्षा, किंवा सर्व लोकांचे अधिपती होण्यापेक्षा 'सोतापत्ती फळ' (धम्माच्या प्रवाहात प्रथम प्रवेश) मिळणे हे लाखो पटीने श्रेष्ठ आहे.
श्लोक 12
पृष्ठभूमि
हा अध्याय पाली धम्मपद (खुद्दक निकाय, पाली त्रिपिटक) मधील लोक वग्ग असून त्यात गाथा 167–178 आहेत. सावत्थी येथे आणि बुद्धांच्या पूर्वजांच्या मातृभूमी कपिलवत्थूला परतल्यावेळी उपदेशिलेला हा लोक वग्ग सुरुवातीच्या बौद्ध इतिहासातील महत्त्वाच्या वळणांना स्पर्श करतो. अट्ठकथा गाथा 168–169 यांचा संबंध बुद्ध कपिलवत्थूच्या रस्त्यांवरून पहिल्या भिक्षाटनासाठी चालत असतानाच्या क्षणाशी जोडते, तेव्हा त्यांनी आपले पिता राजा सुद्धोदन यांना धम्माचा बोध घेण्याचे आवाहन केले. गाथा 173 खुनी लुटारू अंगुलिमाल याच्या नाट्यमय उद्धाराचे प्रतिबिंब आहे, जो पुढे सौम्य अरहंत झाला; आणि गाथा 178 उपासक अनाथपिण्डिक यांचा पुत्र काल याच्या संदर्भात उच्चारली गेली.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
तुम्हाला माहीत आहे का?
बुडबुडा आणि मृगजल (गाथा 167)
जसे पाण्याचा बुडबुडा किंवा मरुभूमीचे मृगजल पाहिले जाते, तसे या संसारास नश्वर दृष्ट्या पाहणाऱ्याला मृत्यूचा राजा शोधू शकत नाही.
सजविलेला राजरथ (गाथा 171)
'आ, या सजविलेल्या संसारास पाहा, जो राजाच्या चमकदार रथासारखा आहे!' मूर्ख मनुष्य यांचे बाह्य रूप-रंगात डुबून जातात, परंतु ज्ञानी जनांना यात कोणीही आसक्ती नाही.
ढगांतून मुक्त पूर्ण चंद्र (गाथा 172–173)
जो पूर्वी बेसावध होता पण नंतर सावध बनला, किंवा ज्याने आपले पूर्व पाप विपुल पुण्यकर्मांनी झाकून दिले—तो ढगांची छाया सोडून निघालेल्या चंद्रासारखा या संपूर्ण जगास प्रकाशित करतो.
सूर्याच्या मार्गावर उडणारे हंस (गाथा 175)
हंस आकाशात सूर्याच्या मार्गावर उडतात; ऋद्धी-सिद्धी प्राप्त झालेले आकाशातून संचरण करतात; परंतु ज्ञानी वीर पुरुष मार व तीच्या सैन्याचा पराभव करून या संसारातून पलीकडे निघून जातात.
चक्रवर्ती साम्राज्यापेक्षा श्रेष्ठ सोतापत्ती (गाथा 178)
संपूर्ण पृथ्वीचे एकछत्र साम्राज्य मिळणे, स्वर्गास जाणे किंवा सर्व लोकांचा अधिपती बनण्यापेक्षा 'सोतापत्ती फळ' (धम्माच्या प्रवाहात प्रथम प्रवेश) मिळणे लाखो पटीने श्रेष्ठ आहे.
विषयानुसार ब्राउझ करा
Buddha
बौद्ध धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
