लक्ष्मी पूजा विधि – दीपावलीको रातमा घरमा गरिने परम्परागत पूजा
यस लेखमा दीपावलीको रातमा घरमा गरिने लक्ष्मी पूजाको परिचय दिइएको छ, जसले धन, समृद्धि र कल्याणको कामना गर्छ।
विधि र चरणहरू
1आचमन (शुद्धीकरण)
सुरु गर्नुअघि शरीर र मन शुद्ध गर्न दायाँ हत्केलाबाट तीन पटक पानी चुस्नुहोस्, छोटो प्रार्थना उच्चारण गर्दै।
2संकल्प
पूर्व वा उत्तर फर्केर बस्नुहोस् र घरको समृद्धिका लागि लक्ष्मी र गणेशको पूजा गर्ने आफ्नो संकल्प औपचारिक रूपमा व्यक्त गर्नुहोस्।
3तयारी
घरलाई राम्ररी सफा गर्नुहोस्, विशेष गरी पूजा क्षेत्र। उच्च स्थानमा रातो वा पहेँलो कपडा बिछ्याएर लक्ष्मी देवीको मूर्ति वा तस्बिर साथै भगवान् गणेशको सानो मूर्ति राख्नुहोस्। रंगोली, फूलहरूले सजाउनुहोस् र तेलको बत्ती बाल्नुहोस्।
4शुद्धिकरण र आव्हान
गंगाजल वा आमको पातले सामान्य पानी मर्मेर क्षेत्र शुद्ध गर्नुहोस्। त्यसपछि अणको आटो र मूर्तिहरू र चौँरामा केशर र चन्दनको टीका लगाउनुहोस्। समारोह प्रारम्भ गर्न घ्यूको बत्ती र धूप बाल्नुहोस्।
5गणेश र लक्ष्मीको आह्वान
सर्वप्रथम भगवान् गणेशलाई उनको मन्त्र जप गर्दै मोदक वा मिठाई अर्पण गरेर, ही बाधा निराकरणका लागि आशीर्वार्थी आव्हान गर्नुहोस्। त्यपछि लक्ष्मी मन्त्र (ॐ श्रीम महालक्ष्म्यै नमः) दुहाउँदै देवी लक्ष्मीको आव्हान गर्ना र उनको सानिध्यको ध्यान गर्नुहोस्।
6स्नान र वस्त्र अर्पण
मूर्तिलाई स्नान गराउन पञ्चामृत (दूध, दहि, मह, घ्यू र चिनीको मिलावाट) अर्पण गर्नुहोस्, अनि सफा पानीले स्नान युद्धान् गरर्नुहोस्। मूर्ति पसाएर नयाँ वस्त्र, गहना र ताजा फूलको भरधार लगाउनुहोस्। कुमकुम र चन्दनको टीका लगाउनुहोस्।
7नैवेद्य (भोजन अर्पण)
देवीसम्म मिठाई, फलफुलु, पानका पात, सुपुरछा र नरिवल राख्नुहोस्। साथै एक किओरमा लवा (भुरिया खसेको) मिसाएको गुड़ वा चिनी अर्पण गर्नुहोस्, जुन फैक्ष्मीको लाजै शुभ मानिन्छ।
8आरती
पाँच बत्ताको द्वीप वा घ्यूदको बत्ती बालकर टंन की झंकर सहित अरती गर्नुहोस्, र 'ओम जय लक्ष्मी माता' आदि सुरो गाउनुहोस्। देवीको सामने दामिपावर्त (घड़ीको गति) दीप वाला घुमाउनुहोस्, अनि पाकोटा को परिवारका सदस्य र मुख्य दलढोको आगे पनि अर्पण गर्नुहोस्।
9मन्त्र जप र प्रार्थना
लक्ष्मी अष्टोत्तरीवाद शरगनमा (१०८ नाम) वा लक्ष्मी स्तोत्रमा जप गर्नुहोस्। लक्ष्मी सुक्त वा धन, सुरक्षा रो कल्याणको लागि कुरो प्रार्थनाहारू पनि पाठ गर्नुहोस्। परिवा र४का सदस्यहरूले मालामा 'ओं श्रीम' १०८ पटक हर जप गर्न सक्छन्।
10क्षमा प्रार्थना
अन्तिम आशीर्वाद अघि, पूजामा भएको कुनै त्रुटिका लागि लक्ष्मी र गणेशसँग क्षमा माग्ने छोटो प्रार्थना गर्नुहोस्।
11प्रसाद वितरण र आशीर्वाद
पूजा समाप्तप या प्रसाद (अर्पण गरिएको पदार्थ) सब टरिवा रािर विझाउ डाइहोस्। सबैको नाधारडा कुमकमको रोम लगाउनुहोस्। अन्त्यक जी और हात जोडेर देविब, योगफल, लक्ष्मानथ सम्पत्ता, आरोग्य रो शान्तिका आशीर में लाउनुहोस्।
दीपावलीको रातलाई लक्ष्मी पूजाको मुख्य रात मानिन्छ। यो पर्व हिन्दू परम्परामा धन, समृद्धि र कल्याणको देवी लक्ष्मीलाई समर्पित गरिन्छ। घरमा गरिने यो पूजा विशेष गरी धन–धान्य, सुख–शान्ति र आर्थिक उन्नतिको कामना गर्न गरिन्छ। यस दिन घरको सफा गर्ने, सजावट गर्ने, दियो बाल्ने र रङ्गोली बनाउने जस्ता कामहरू गरिन्छ। यी सबै तयारीले देवी लक्ष्मीलाई आकर्षित गर्ने विश्वास गरिन्छ।
लक्ष्मी पूजा सामान्यतया दीपावलीको रातमा, सूर्यास्तपछि गरिन्छ। यस समयमा घरको मुख्य ढोका, कोठा र आँगनमा दियो बालेर उज्यालो बनाइन्छ। यो उज्यालोले अन्धकार र अज्ञानतालाई हटाएर ज्ञान र समृद्धिको आगमन हुने विश्वास छ। पूजामा लक्ष्मीको मूर्ति वा तस्बिर राखेर फूल, अक्षता, नैवेद्य (फल, मिठाई, नरिवल) आदि चढाइन्छ। यसका साथै धूप, दीप र नैवेद्य अर्पण गरिन्छ।
यस पूजाको विधिमा ठुलो भिन्नता हुन सक्छ — विभिन्न क्षेत्र, परिवार र गुरु–परम्पराअनुसार यसको तरिका फरक–फरक हुन्छ। कोही मात्र लक्ष्मीको पूजा गर्छन्, कोही गणेश र लक्ष्मी दुवैको पूजा गर्छन्। कतिपय ठाउँमा कुबेर (धनको देवता) र विष्णुको पनि पूजा गरिन्छ। यी सबै भिन्नताहरू भए पनि यसको मूल उद्देश्य एउटै छ — घरमा सुख, शान्ति र समृद्धिको आगमनको कामना गर्नु। यो पूजा साधारण मानिसहरूले पनि सहज रूपमा गर्न सक्ने गरी बनाइएको छ, जसमा कुनै जटिल अनुष्ठान आवश्यक पर्दैन।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
पूजाको समय
दीपावलीको रात सूर्यास्तपछि लक्ष्मी पूजा गरिन्छ। यस समयमा घरभरि दियो बाल्नाले अन्धकार र अज्ञानता हटेर ज्ञान र समृद्धि आउने विश्वास छ।
तयारीको महत्त्व
पूजाअघि घरको सफाइ, सजावट, दियो बाल्ने र रङ्गोली बनाउने काम गरिन्छ। यी सबै तयारीले देवी लक्ष्मीलाई आकर्षित गर्ने मान्यता छ।
चढाइने सामग्री
पूजामा लक्ष्मीको मूर्ति वा तस्बिरमा फूल, अक्षता (चामल), नैवेद्य (फल, मिठाई, नरिवल), धूप र दीप अर्पण गरिन्छ। यी सबै सामान्य घरमा सजिलै पाइने वस्तु हुन्।
क्षेत्रीय भिन्नता
पूजाको विधि क्षेत्र, परिवार र गुरु–परम्पराअनुसार फरक हुन्छ। कोही मात्र लक्ष्मी, कोही गणेश–लक्ष्मी, त कोही कुबेर र विष्णुको समेत पूजा गर्छन्। मूल उद्देश्य भने सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना नै हो।
सहज विधि
यो पूजा साधारण मानिसले पनि सहज रूपमा गर्न सक्छ। कुनै जटिल अनुष्ठान आवश्यक पर्दैन, जसले गर्दा हरेक घरमा यो परम्परा निर्वाह गर्न सकिन्छ।
Lakshmi
हिन्दु धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित