गणेश पूजा
घरमा गरिने परम्परागत विधि र यसको महत्त्व
यस लेखमा गणेश पूजाको परम्परागत घरेलु विधिको परिचय दिइएको छ, जुन गणेश चतुर्थीको सुरुवातमा वा कुनै पनि नयाँ काम गर्नुअघि गरिन्छ। यहाँ पूजाको उद्देश्य, महत्त्व र सामान्य तयारीको बारेमा बताइएको छ।
विधि र चरणहरू
1आचमन (शुद्धीकरण)
सुरु गर्नुअघि शरीर र मन शुद्ध गर्न दायाँ हत्केलाबाट तीन पटक पानी चुस्नुहोस्, छोटो प्रार्थना उच्चारण गर्दै।
2संकल्प
सफा सतहमा पूर्व वा उत्तर दिशातिर मुख गरेर बस्नुहोस्। दाहिने हातमा जल, अक्षता र पुष्प लिएर भगवान् गणेशको पूजा गर्ने संकल्प गर्नुहोस्।
3गणेश स्थापना
रातो कपडाले सजाइएको पीठमा भगवान् गणेशको सफा मूर्ति वा तस्बिर राख्नुहोस्। निधारमा चन्दण र कुमकुम लगाउनुहोस्।
4प्राण प्रतिष्ठा
गणेश मन्त्र (जस्तै 'ओम गण गणपतये नमः') जप्दै मूर्तिमा जल छिच्याकई दैवी उपस्थितिको आह्वान गर्नुहोस्। दीप र धूप बाल्नुहोस्।
5षोडशopachāra
एक-एक गरेर 16 वस्त्र अर्पण गर्नुहोस्: पाद्य (खुट्टा धुने जल), अर्घ्य (मुख्मा सेवनार्थ जल), मधु (मह), प्रीत्तरा (स्नान जल), वस्त्रं, यज्ञोपवित, चन्दण, अक्षर, पुष्प, धूप, दीपं, नैवेद्य, ताम्बूल, फल, कर्पूर र दक्षिणा।
6नैवेद्य
गणेशलाई प्रिया मानिने मोदक वा लड्डुजस्ता मिठाई र फलफूल अर्पण गर्नुहोस्। चाहारी राख्दै 'ओम गण गणपतये नमः' मन्त्र भन्नुहोस्।
7आरती
मूर्ति अघाडिक घडीअनुसार घूमाउँदै परम्परागत गणेश आरती (जस्तैं 'सुखकर्ता दुखहर्ता') गाइनुहो्स। अन्त्यमा प्रणाम गरेर मूर्तिको पाऊमा भुईं सम्झनुहोस्।
8प्रसाद वितरण
अर्पित मिठाई र फलफूल परिवारका सदस्यहरूको बन्धु उपस्थितिभरि बाँड्नुहोस्। देवताको आशीष पाएको विश्वासका साथ सबैले थोरै प्रसाद लिनुहोस्।
9क्षमा प्रार्थना
अन्तिम विसर्जन अघि, अनुष्ठानमा भएको कुनै त्रुटिका लागि गणेशसँग क्षमा माग्ने छोटो प्रार्थना गर्नुहोस्।
10विसर्जन (समापन)
भगवान् गणेशलाई उनको उपस्थानका लागि धन्यवाद फनाउनुहोस् र विदा हुन curios आग्रह गर्नुहोस्। यदि मरुत मूर्ति हो भने पानीमा डुबाउनुहोस् (वा परैको अवधिमा राखिन्छ)। अन्त्यमा सबै भागमान्यलाई टीका लगाई अन्तिम प्रार्थना गर्नुहोस्।
गणेश पूजा हिन्दू धर्मको एक प्रमुख पूजा हो, जुन भगवान गणेशलाई समर्पित गरिन्छ। यो पूजा विशेष गरी गणेश चतुर्थीको अवसरमा घरमा गरिन्छ, तर कुनै पनि नयाँ काम सुरु गर्नुअघि पनि यो गरिन्छ। भगवान गणेशलाई विघ्नहर्ता (अवरोध हटाउने) र बुद्धिका देवता मानिन्छ, त्यसैले मानिसहरूले आफ्नो काम सफल होस् भनेर उहाँको पूजा गर्छन्। यो पूजा साधारण रूपमा घरमै गर्न सकिन्छ र यसको लागि केही सामग्री चाहिन्छ, जस्तै मूर्ति वा तस्वीर, फूल, अक्षता (चामल), धूप, दीप, र प्रसाद (मिठाई वा फल)।
गणेश चतुर्थीको दिन, भक्तजनहरूले माटोको गणेशको मूर्ति ल्याएर घरमा स्थापना गर्छन् र विधिपूर्वक पूजा गर्छन्। यो पूजा सामान्यतया १० दिनसम्म चल्छ, तर धेरै मानिसहरू एक दिनको पूजा पनि गर्छन्। पूजाको क्रममा भगवान गणेशलाई २१ पात (विशेष पातहरू) चढाइन्छ, र मोदक (एक प्रकारको मिठाई) उहाँको प्रिय प्रसाद मानिन्छ। यो पूजा गर्दा मानिसहरूले आफ्नो मनमा शुद्धता र भक्ति राख्नुपर्छ, र कुनै पनि काम सुरु गर्नुअघि गणेशको आशीर्वाद लिनु शुभ मानिन्छ।
यो पूजाको विधि विभिन्न क्षेत्र र परम्परा अनुसार फरक हुन सक्छ। केही ठाउँमा सरल विधि अपनाइन्छ, त केहीमा धेरै मन्त्र र अनुष्ठान हुन्छन्। तर मुख्य कुरा भनेको श्रद्धा र विश्वास हो। यदि तपाईं पहिलो पटक गणेश पूजा गर्दै हुनुहुन्छ भने, कुनै पनि सरल विधि अपनाउन सक्नुहुन्छ — जस्तै गणेशको तस्वीर अगाडि दीप बाल्नु, फूल चढाउनु, र प्रसाद अर्पण गर्नु। यसले पनि उहाँको कृपा प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ। यस लेखमा हामीले पूजाको चरण-दर-चरण प्रक्रिया छुट्टै रूपमा उल्लेख गरेका छौं, तर यहाँ हामीले यसको सामान्य परिचय दिएका छौं।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
विघ्नहर्ताको महत्त्व
भगवान गणेशलाई 'विघ्नहर्ता' अर्थात् अवरोध हटाउने देवता मानिन्छ। कुनै पनि नयाँ काम सुरु गर्नुअघि उहाँको पूजा गर्नाले बाधा–अड्चन हटेर कार्य सफल हुन्छ भन्ने विश्वास छ।
२१ पातको परम्परा
गणेश पूजामा विशेष गरी २१ प्रकारका पातहरू चढाइन्छ, जसलाई 'एकविंशति पत्र' भनिन्छ। यी पातहरूमा दूर्वा (एक प्रकारको घाँस), अपामार्ग, बेलपत्र आदि समावेश छन्, र प्रत्येकको आ–आफ्नै धार्मिक महत्त्व छ।
मोदक: गणेशको प्रिय प्रसाद
मोदक (चामलको पीठो र चिनीबाट बनाइने मिठाई) भगवान गणेशको अत्यन्त प्रिय प्रसाद मानिन्छ। पूजामा मोदक अर्पण गर्नाले उहाँ प्रसन्न हुनुहुन्छ र भक्तको मनोकामना पूरा गर्नुहुन्छ भन्ने धार्मिक मान्यता छ।
गणेश चतुर्थी: १० दिने वा एक दिने उत्सव
गणेश चतुर्थीको दिन माटोको मूर्ति स्थापना गरी पूजा सुरु गरिन्छ। धेरैले १० दिनसम्म पूजा गरेर अनन्त चतुर्दशीमा मूर्ति विसर्जन गर्छन्, तर केहीले एक दिनको पूजा मात्र पनि गर्छन् — दुवै विधि शास्त्रसम्मत मानिन्छ।
सरल विधि पनि उत्तिकै फलदायी
यदि विस्तृत विधि जान्नुहुन्न भने पनि गणेशको तस्वीर अगाडि दीप बाल्नु, फूल चढाउनु र प्रसाद अर्पण गर्नुले पनि उहाँको कृपा प्राप्त हुन्छ। पूजाको मुख्य सार श्रद्धा र भक्ति हो, जटिल अनुष्ठान होइन।
Ganesh
हिन्दु धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित