ਤੁਕਾਂ
ਜੇ ਕੋਈ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਮਾਣੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਰਾਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਗਿਆਵਾਂ (ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ) ਵਿਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇਕ ਸਮੇਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਣ ਲਗਣ ਰਹੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਪਹਿਲਾ ਕੋਈ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋ ਠੀਕ ਅਤੇ ਸੱਜ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬਿਠਾਏ; ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸਿਖਾਵੇ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਜਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਧਬਾ ਨਹੀਂ ਆਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੇ ਕੋਈ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਵੇ ਤਿਵੇਂ ਆਪ ਜ ਕਾਜ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਦੋ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਨਿਲੱਜ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਅਤੇ ਨਿਜ ਅਜੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਬਾਲਕ; ਕਿ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਬਾਲਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ, ਕੋਈ ਐਹ ਪ੍ਰਬਾਲਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਉਣਾ ਬਦ ਤੱਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬੁਰਾ ਕਾਜ, ਆਪ ਤੋ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਚ ਸ਼ੁਦਾ, ਮੂਰਖ ਬੁਰਾਈ ਕਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਵੇ ਆਸਗਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਖਤ ਹੀਰਾ ਖੀਣਾਯਲੋ ਰਤਨ ਨੂੰ ਕੁਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਜਿਸ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬੁਰਾ ਆਚਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪਰਾਧੀ ਲਤਾ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਂਿਡ ਲਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਕਡਬਾੜ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੋ ਆਪ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਬਰਬਾਦੀ ਦੀ ਤਰਫ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਤਰੂ ਚਾਹਦਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਬੁਰਾ ਅਤੇ ਹਾਨਕਾਰਕ ਕਾਜ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਝ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ-ਮੁੱਚ ਲਾਭਕਾਰਕ ਅਤੇ ਸੁਖ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬਦ ਦਿ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਜੋ ਮੂਰਖ ਗਲਤ ਸੋਚ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹ ਕੇ ਅਰਹਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਉਪਹਾਸ ਕਰੇ, ਤੋ ਅਸ ਬਾਂਸ ਦੀ ਜਿਵੇਂ ਫਲ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮਰ ਜਾਂ ਸੁਤ, ਸੁਤ ਆਪ ਆਪ ਦਾ ਖੁਦ ਬਰਬਾਦੀ ਹੀ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀਣ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬੁਰਾ ਟਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਾਕ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕੀ ਅਤੇ ਹੀਣਪਨ ਸੰਪੂਰਨ ਤਰ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਭਾਵੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਨੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਆਪ ਦੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਤਾ (ਅੱਤਦਤ) ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੇ। ਆਪ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਾਫ ਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਾਧਕ ਉਸ ਪਰਮ ਨਿਸਾਣ ਤਿਸਗ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁਤਾ ਰਹੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇ, ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ) ਦਾ ਅੱਤ ਵੱਗ ਹੈ, ਗਾਥਾ 157–166। ਸਾਵੱਤਥੀ ਦੇ ਜੇਤਵਨ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਅੱਤ ਵੱਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਮੀਆਂ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਥੋਪਣ ਦੇ, ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੋਂ ਵੱਧ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਰਨ ਦੇ ਪਰਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਠਕਥਾ ਟੀਕਾ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਅੱਤਦੱਤ੍ਥ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਬੁੱਧ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਰਿਨਿੱਬਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ, ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਹੰਤ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ (ਗਾਥਾ 166), ਅਤੇ ਦੇਵਦੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਨੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਂਸ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ (ਗਾਥਾ 164)।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਨਿਜ ਅਜੇ ਆਪਣਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈ (ਗਾਥਾ 160)
'ਅੱਤਾ ਹਿ ਅੱਤਨੋ ਨਾਥੋ, ਕੋ ਹਿ ਨਾਥੋ ਪਰੋ ਸਿਆ'—ਕੋਈ ਅਤੇ ਸਚਮੁੱਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਬਾਹਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਤ ਕਰ ਕੇ, ਕੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਦੁਰਲੱਭ ਸ਼ਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ (ਗਾਥਾ 158–159)
ਪਹਿਲਾ ਕੋਈ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋ ਸਹੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਤਾਂ ਹੀ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਾਵੇ ਤਿਵੇਂ ਆਪ ਵਿ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੰਪੂਰਣ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਤ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਥੋ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹੀਰਾ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਭੱਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਗਾਥਾ 161)
ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬੁਰਾ ਕੰਮ, ਆਪਤੋਂ ਪੈਦਾ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ, ਮੂਰਖ ਬੁਰਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਗ਼ਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਖ਼ਤ ਹੀਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਤਨ ਨੂੰ ਕੁਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਜੀ ਪਾਕੀ ਅਤੇ ਅਪਾਕੀ (ਗਾਥਾ 165)
ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕਲੀਸ਼ ਹੋਵੇ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬੁਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਾਕ ਹੋਵੇ ਹੈ। ਪਾਕੀ ਅਤੇ ਅਪਾਕੀ ਸੰਪੂਰਣ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਕੋਈ ਦੁਆਵਰਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਆਪਣੀ ਸਚੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ (ਗਾਥਾ 166)
ਭਾਵੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਨੀ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਆਪ ਦੀ ਆਧਿਆਤਮਕ ਜਾਗਰੂਤਾ (ਅੱਤਦੱਤ) ਨੂੰ ਤੱਕ ਨਾ ਕਰੇ। ਆਪ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਾਧਕ ਉਸ ਪਰਮ ਲਕ੍ਸ ਤਿਸਗ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਮੋ ਜਨੋ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ