ਤੁਕਾਂ
ਜਾਗਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਾਤ ਲੰਬੀ ਲੱਗਦੀ; ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੂਰ ਲੱਗਦਾ; ਪਰਮ ਧਰਮ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਗਿਆਨੀ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਲੰਬਾ ਲੱਗਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਆਪ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੀ ਯਾ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਾਥੀ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਇਕੱਲੇ ਦਿਲੇਰਾ ਹੁੰਦੇ ਚਲੋ; ਮੂਰਖ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਨੇ, ਮੇਰਾ ਧਨ ਹੈ ਸੋਚ ਕੇ ਮੂਰਖ ਆਪ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪੁੱਤ੍ਰ ਤੇ ਧਨ ਕਿਵੇਂ ਤਾਂ ਹਾਂ?
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਮੂਰਖ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ; ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਮੂਰਖ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਮੂਰਖ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨਾਲ ਰਹੇ ਤਾਂ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾ ਸਮਝੇ; ਚਮਮਚ ਸੁੱਪ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਾ ਜਾਣੇ ਤਾਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਆਦਮੀ ਇਕ ਪਲ ਹੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨਾਲ ਰਹੇ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਧਰਮ ਬੁਝ ਲੇ; ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਫੌਰਨ ਖਾਣੇ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਲੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੁੱਧੀ ਮੂਰਖ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਪਾਪ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਰਾਹ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਜੋ ਕਮ ਕਰ ਕੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਰੋ ਕੇ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇ ਉਹ ਸੁਕਰਮ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਜੋ ਕਮ ਕਰ ਕੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਲ ਭੋਗੇ ਉਹ ਸੁਕਰਮ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਦੂਧ ਸਾਥ ਗੁੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਮੂਰਖ ਦਾ ਪਾਪ ਦਾ ਕਮ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਦੁੱਖ ਪਾਏ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਮੂਰਖ ਮਹਿਨਾ ਘਾਸ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਖਾਨਾ ਖਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਧਰਮ ਬੁਧਮਾਨ ਦਾ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਪਾਪ ਕਮ ਤਾਜ਼ਾ ਦੂਧ ਲਕ ਅਖੇ ਉਤ਼ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ; ਰਾਖ ਹਿਠ ਅੱਗ ਲਕ ਭੁਰਦੀ ਜਾ ਮੂਰਖ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਮੂਰਖ ਅਮੇਰਿਤ ਸਥਿਤੀ, ਸੰਘ ਅੱਗੇ ਸਥਾਨ, ਵਿਹਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਘਰ ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਭੁੱਜਾ ਚਾਹਦਾ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਅਤੇ ਸਨਿਆਸੀ ਆ ਮਨ ਕਰ ਕਿ ਆਮ ਕੀਤਾ; ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਰਹੋ - ਮੂਰਖ ਸੋਚਦਾ; ਇਜ਼ ਨਾਲ ਲੋਭ ਮਾਨ ਵਧੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਲਾਭ ਸਤਕਾਰ ਰਸਤਾ ਇਕ ਹੈ, ਨਿਰਵਾਨ ਰਸਤਾ ਦੂਸਰਾ। ਬੁੱਧ ਦਾ ਜ਼ੀਕਰ ਬਰਹਮਚਾਰੀ ਏ ਬਮੰਦਾ ਵਡਿਆਈ ਨਾ ਖੁਜ ਅੰਦਰ ਅਡੋਲਤਾ ਵਧਾਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
ਇਕ ਪੱਥ ਲਾਭ ਵਲੋ, ਦੂਸਰਾ ਨਿਰਵਾਨ ਵੱਲ। ਸਾਚਾ ਸਾਧਕ ਪੱਥ ਭਿੰਨ ਜਾਣ ਦੁਨੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਛੱਡ ਅਂਦਰਲੀ ਸ਼ਾਤੀ ਸਾਧੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇਆ, ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ) ਦਾ ਬਾਲ ਵੱਗ ਹੈ, ਗਾਥਾ 60–75। ਆਦਿ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਲ’ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਬੋਧ ਹੈ, ਮੋਹ (ਅਗਿਆਨ) ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਕਾਰਣ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੈ। ਧੰਮਪਦ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ ਟੀਕਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਾਰਨ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿਣਾ (ਗਾਥਾ 60), ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਦੋਂ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਚੋਰ ਉਸ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਥੈਲੀ ਸੁੱਟ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਭਿਕਸ਼ੂ ਉਪਨੰਦ ਜਿਸ ਨੇ ਚੀਵਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨਾਸਕਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲੰਬੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਸਾਂਸਾਰ (ਗਾਥਾ 60)
ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਾਤ ਲੰਬੀ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਲੰਬਾ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਰਮ ਨਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੰਬਾ।
ਚਮਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਬੇ ਦੀ ਤਸ਼ਬੀਹ (ਗਾਥਾ 64–65)
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਕ ਮੂਰਖ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਸਵਾਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਚਮਚ ਸਵਾਦਿਸ਼ ਸ਼ਾਰਬੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਪਰ ਜਾਗਰੂਕ ਸਾਧਕ ਇੱਕ ਲਮਹੇ ਵਿੱਚ ਸਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਿਹਵਾ ਮਸਾਲੇ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਲਿਕਾਨੇ ਦਾ ਭ੍ਰਮ (ਗਾਥਾ 62)
ਮੂਰਖ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦਿੰਦਾ ਹੈ 'ਇਹ ਪੁੱਤ੍ਰ ਮੇਰੇ ਹਨ, ਇਹ ਧਨ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਸੋਚ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਖੁਦ ਦਾ ਹਓ ਉਸ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁੱਤ੍ਰ ਜਾਂ ਧਨ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਦੁਧ ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਜੰਮਿਆ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ (ਗਾਥਾ 71)
ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਤਾਜ਼ੇ ਦੁਧ ਵਾਂਗ ਤੁਰੰਤ ਕਵਾੜ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਖਾਕ ਦੇ ਹੇਠ ਅੰਗਾਰੇ ਵਾਂਗ, ਮੰਦਾ ਕਰਮ ਪੱਕਿਆ ਹੋ ਕੇ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਹ (ਗਾਥਾ 75)
ਇੱਕ ਰਾਹ ਸਿੱਧਾ ਭੌਤਿਕ ਲਾਭ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਯਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ ਰਾਹ ਨਿਰਵਾਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੇ, ਅਸਲ ਭਿੱਖੂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਚਾਹਨਾ ਪਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ