ਧਮ੍ਮਪਦ ਦਾ ਬੁੱਧ ਵੱਗ (ਸ਼ਾਹਾਵਾਂ 179–196) ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਅਠਾਰਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜੋਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੌਧ ਧਰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਬੋਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅਤ੍ਰਾਸਖਟ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਸਤ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬੁੱਧਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਿੱਖਿਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਲੋਕ 183 ਹੈ: "ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਪੁਣ ਕਰਮ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ—ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਬੁੱਧਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।" ਪਰਬਤਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਨੂੰ ਦਿਖਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਧ ਤ੍ਰਿਰਤਨ (ਬੁੱਧ, ਧਰਮ, ਸੰਘ) ਸ਼ਰਨ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਰੀ ਸੱਚਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮਸਤ ਦੁਃਖਾਂ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਾਂਦਾ ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਤ ਪਰਾਜੇ ਨਾ ਬਦਲ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜਿਤੀਆਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਬੀ ਅਨੁਸਰਨ ਨਾ ਕਰੇ—ਅਸੀਮ ਜ਼ਾਨਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਾਬਲਕ ਦਾ ਤਥਾਗਤ ਕਿਥੇ ਦੀ ਮਹੇੱਚਾ ਦੁਆਰਾ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਤਬੰਦਨ ਹੁਣ ਨਾ ਰਹੀ—ਅਸੀਮ ਜ਼ਾਨਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਾਬਲਕ ਦਾ ਉਹ ਬੁੱਧ ਕਿਸਪਰਤ ਦੀ ਮਹੇੱਚਾ ਲੋਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਜੋ ਪੰਡਿਤ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਮਗਰ, ਤਿਆਗ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਬਲਖੁਸ਼ ਹਨ—ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੁੱਧ, ਸਚੇਤ ਬਹੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਮਨੁਖ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ; ਮਾਹ ਜੀਉ ਰਖਣਾ ਕਠਿਨ ਹੈ; ਸਤ੍ਯ ਧਰਮ ਸੁਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਜਾਗ੍ਰਤ ਬੁੱਧ ਦਾ ਆਗਮਨ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰਿ ਲੁੱਭ ਦੂ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ; 'ਇੰਦ੍ਰਿ-ਸੁਖ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ੍ਵਾਦ ਅਤੇ ਲਿਆ ਦੁਃਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ'—ਇਹ ਜਾਨ ਕੇ ਬੁਧਿਮਾਨ...
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਸ੍ਵਰਗ ਦੀ ਲਜ਼ਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ; ਸੰਬੁੱਧ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਤਬੰਧਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਣ ਵਿਚ ਹੀ ਅਨੰਦਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਭੈ ਤੋਂ ਤਰਲ ਜੀਵ ਪਰਬਤਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਬਾਗਾਂ, ਰੁੱਖ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲਗਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਪਰ ਬੁੱਧ, ਧਰਮ, ਸੰਘ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਚਤੁਰਾਰੀ ਸੱਚਾਂ ਨੂੰ ਬੂਝ ਕੇ ਜੀਵ ਸਮਸਤ ਦੁਃਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਗਨਿਦਾਤ ਅਤੇ ਤੇ ਦੀ ਸਭਾ ਸਤ੍ਯ ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਗਿਆ ਪਾ ਗਈ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਚਤੁਰਾਰੀ ਸੱਚਾਂ ਦਾ ਸੁ ਬੋਧ ਸਤ੍ਯ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕੂਲੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਜੋ ਅਭਿਯੋਗ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਭਿਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਸੂਹਰ ਸਿਧ ਵਿਚ ਵਲੀ ਜੀਵ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਰਾ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਸੰਘ ਦਾ ਸੁਸੋਜਤ ਸਿਧ ਮਨਚਵ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
ਬੁਧਿਮਾਨ ਸੰਘ ਦੀ ਏਕਤਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਬੁੱਧਤਵ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਕਾਂਖਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 15
ਧਰਮ ਤੀ ਸੱਚਾ ਸਮਰਪਨ ਜੀਵਨ ਬਿਦਰ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 16
ਸਿਧ ਦੀ ਤਕਤ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਥਰ ਅਣੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 17
ਜੋ ਅਤਿ ਯਤਨ ਸਿੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨੈ ਸਮਸਤ ਭੈ ਅਤਿ ਕਰ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 18
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇ, ਪਾਲੀ ਕੈਨਨ) ਦੇ ਬੁੱਧ ਵੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਗਾਥਾ 179–196। ਬੁੱਧ ਵੱਗ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਜੀ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਉਚਾਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਗਹ ਦੇ ਵੇਲੁਵਨ (ਬਾਂਸਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼) ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ 1,250 ਅਰਹੰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤਾ ਓਵਾਦ-ਪਾਤਿਮੋੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ (ਗਾਥਾ 183–185), ਅਜਪਾਲ ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਮਾਰ ਦੀਆਂ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤਣ੍ਹਾ, ਅਰਤੀ ਅਤੇ ਰਗਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ (ਗਾਥਾ 179–180), ਅਤੇ ਅੱਗਿਦੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਭਾ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਨ ਬਾਰੇ ਸੰਵਾਦ (ਗਾਥਾ 188–192) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਸਮਸਤ ਬੁੱਧਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਿੱਖਿਆ (ਸ਼ਲੋਕ 183)
'ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਪੁਣ ਕਰਮ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ—ਇਹ ਸਭ ਬੁੱਧਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਯ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।'
ਓਵਾਦ ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਾ ਸਿਧਾਂਤ (ਸ਼ਲੋਕ 184–185)
ਕ੍ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ੀਲਤਾ ਪਰਮ ਤਪਸ੍ਯਾ ਹੈ; ਬੁੱਧ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੁਖ ਕਹਿਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਹੀਂ; ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣਾ ਸੱਚਾ ਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਚਾਰ ਨਿਰਲਭ ਗੱਲਾਂ (ਸ਼ਲੋਕ 182)
ਮਾਨਵ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਠਿਨ ਹੈ; ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਾਦ ਲੈਣਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਬੁੱਧ ਦਾ ਆਗਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸ਼ਰਨ ਬਨਾਮ ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ (ਸ਼ਲੋਕ 188–192)
ਭੈ ਤੋਂ ਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵ ਪਰਬਤਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਵਾਟਿਕਾਵਾਂ, ਰੁੱਖ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਦੁਃਖ-ਮੁਕਤੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਬੁੱਧ, ਧਰਮ, ਸੰਘ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਚਤੁਰਾਰੀ ਸੱਚਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਸਤ ਦੁਃਖ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰ ਪਰਮ ਅਨੰਦ (ਸ਼ਲੋਕ 194)
ਬੁੱਧਾਂ ਦਾ ਆਗਮਨ ਅਨੰਦਮਯ ਹੈ; ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਨੰਦਮਯ ਹੈ; ਸੰਘ ਦੀ ਏਕਤਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ; ਸਮਰੀਤ ਸਿਧ ਬਾਲੇ ਤਾਂ ਪਰਮ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ