ਧੰਮਪਦ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵੱਗ ਵਿਚ 14 ਕਾਲ-ਜਈ ਗਾਥਾਵਾਂ (221–234) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ, ਘਮੰਡ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਥਾ 222 ਵਿਚ ਤਥਾਗਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਉੱਭਰਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਬੇਕਾਬੂ ਦੌੜਦੇ ਰਥ ਨੂੰ, ਉਹੀ ਸਾਰਥੀ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਾਮ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਗਾਥਾ 223 ਵਿਚ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਨਿਯਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: 'ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿਤੋ, ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਜਿਤੋ, ਦਾਨ ਨਾਲ ਕਞ੍ਜੂਸ ਨੂੰ ਜਿਤੋ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਝੂਠੇ ਨੂੰ ਜਿਤੋ।' ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਰੀਰ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸੰਯਮਤਾ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤੁਕਾਂ
221. ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਘਮੰਡ ਵਿਛੋੜ ਲੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾ! ਨਾਮ-ਰੂਪ (ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ) ਵਿਚ ਲਗਾਵ ਨਾ ਰਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹ-ਮੁਕਤ ਸਾਧਕ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵਿਅਥੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
222. ਜੋ ਉੱਭਰਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਬੇਕਾਬੂ ਦੌੜਦੇ ਰਥ ਨੂੰ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਚਿਆ ਸਾਰਥੀ ਕਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਦੂਜੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਾਮ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
223. ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿਤੋ, ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਜਿਤੋ, ਦਾਨ ਨਾਲ ਕਞ੍ਜੂਸ ਨੂੰ ਜਿਤੋ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਝੂਠੇ ਨੂੰ ਜਿਤੋ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
224. ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਜਦ ਕੋਈ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਭੀ ਦਾਨ ਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
225. ਜੋ ਮੁਨੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸਦਾ ਸੰਯਮਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਪਦ (ਨਿਰਵਾਣ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੋਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
226. ਜੋ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਧਰਮ ਸਾਧਨਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਿਰਵਾਣ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਸ੍ਰਵ (ਵਿਕਾਰ) ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
227. ਹੇ ਅਤੁਲ! ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੀ ਨਹੀਂ: ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੁਣ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
228. ਕਦੀ ਅਜਿਹਾ ਪੁਰਸ਼ ਹਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਦੀ ਹੋਵੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਤਰ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਤਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
229. ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਰੋਜ਼-ਮਰ੍ਹਾ ਤੁੜੀ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਅਤੇ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਸੀਲ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ...
ਸ਼ਲੋਕ 9
230. ...ਜੰਭੂ ਨਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿਕੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ, ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਹਸ ਕੌਣ ਕਰੇ? ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
231. ਸਰੀਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੰਯਮਤ ਰਹਿ. ਸਰੀਰ ਦੀ ਬੁਰੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸਦਾ ਭਲੀ ਕਾਰ ਕਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
232. ਵਾਣੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਸੰਯਮਤ ਰਹਿ। ਵਾਣੀ ਦੀ ਬੁਰੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਸਦਾ ਭਲੀ ਕਾਰ ਕਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
233. ਮਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮਨ ਤੋਂ ਸੰਯਮਤ ਰਹਿ। ਮਨ ਦੀ ਬੁਰੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨ ਤੋਂ ਸਦਾ ਭਲੀ ਕਾਰ ਕਰ।
ਸ਼ਲੋਕ 13
234. ਜੋ ਧੀਮੇ ਲੋਕ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੰਯਮਤ ਹਨ, ਤਮਾਂ ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਸੰਯਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਸੰਯਮਤ ਹਨ—ਉਹ ਧੀਮੇ ਲੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਪੂਰਣ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸੰਯਮਤ ਹਨ।
ਸ਼ਲੋਕ 14
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇਆ, ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ) ਦਾ ਕੋਧ ਵੱਗ ਹੈ, ਗਾਥਾ 221–234। ਬੁੱਧ ਵੱਲੋਂ ਸਾਵੱਥੀ ਅਤੇ ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਇਹ ਗਾਥਾਵਾਂ ਗੁੱਸੇ, ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿੰਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਮ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਥਾ 221 ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ, ਜੋ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੀ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਗਾਥਾ 223 ਉੱਤਰਾ ਬਾਰੇ ਕਹੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਟੱਲ ਮੈਤ੍ਰੀ ਨੇ ਨਗਰਵਧੂ ਸਿਰਿਮਾ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਥਾ 227–228 ਉਪਾਸਕ ਅਤੁਲ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੋਲੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਬੋਲੇ ਜਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਸਚਿਆ ਸਾਰਥੀ (ਗਾਥਾ 222)
ਜੋ ਉੱਭਰਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਬੇਕਾਬੂ ਦੌੜਦੇ ਰਥ ਨੂੰ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਚਿਆ ਸਾਰਥੀ ਕਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਦੂਜੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਾਮ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਚਾਰ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਜਿੱਤਾਂ (ਗਾਥਾ 223)
ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿਤੋ, ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਜਿਤੋ, ਦਾਨ ਨਾਲ ਕਞ੍ਜੂਸ ਨੂੰ ਜਿਤੋ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਝੂਠੇ ਨੂੰ ਜਿਤੋ।
ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਸੁਭਾਅ (ਗਾਥਾ 227–228)
ਇਹ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਆਜ ਦੀ ਨਹੀਂ: ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੁਣ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੰਦਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ (ਗਾਥਾ 224)
ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਜਦ ਕੋਈ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਭੀ ਦਾਨ ਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ (ਗਾਥਾ 231–234)
ਸਰੀਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ, ਵਾਣੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਬਚ। ਜੋ ਧੀਮਾ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਤਿੰਨੇ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰਖੇ ਉਹ ਸੱਚ ਪੁਸਥ ਹਾਰੇ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ