ਧੰਮਪਦ ਦੇ ਸੁਖ ਵਗ੍ਗ ਵਿਚ 12 ਆਨੰਦਮਈ ਗਾਥਾਵਾਂ (197–208) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਭੌਤਿਕ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦ੍ਵੇਸ਼-ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਸਚਮੁਚ ਦਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਅਹੋ! ਅਸੀ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਰਾਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦ੍ਵੇਸ਼-ਹੀਣ ਰਹ ਕੇ ਕਿੰਨਾ ਸੁਖੋਂ ਜੀਉਂਦੇ ਆਂ!'—ਇਸ ਦਿਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਤਥਾਗਤ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਪਰਦਾ ਨੂੰ ਦੁ:ਖ ਦਾ ਮੂਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਤ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਜਿਤ ਦੁ:ਖ ਵਿਚ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਪੁਰਖ ਜੀਤ ਅਤੇ ਪਰਾਜਾਸ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਓ ਪਰਮ ਸੁਖ ਵਿਚ ਸੌਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਗਾਥਾ ਹੈ: 'ਆਰੋਗਾ ਪਰਮ ਲਾਭ ਹੈ, ਸੰਤੋਸ਼ ਪਰਮ ਧਨ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਰਮ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ।' (ਗਾਥਾ 204)।
ਤੁਕਾਂ
ਅਹੋ! ਅਸੀ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਰਾਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦ੍ਵੇਸ਼-ਹੀਣ ਰਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਦੇ ਆਂ! ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅਸੀ ਬਿਮਾਰੀ-ਹੀਣ ਜੀਵਦੇ ਆਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਅਹੋ! ਅਸੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਧ ਰਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਦੇ ਆਂ! ਪੀੜਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀ ਪੀੜਾ-ਹੀਣ ਜੀਵਦੇ ਆਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਅਹੋ! ਅਸੀ ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਭ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਲੋਭ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਦੇ ਆਂ! ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿਚ ਤੜਫਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਹੀਣ ਜੀਵਦੇ ਆਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਅਹੋ! ਅਸੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਦੇ ਆਂ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਸੀ ਕਾਈ ਸੰਸਾਰੀ ਮਾਲ-ਮੋਸ਼ਕਾ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮਨਾਵਦੇ! ਆਭਾਸ਼ਵਰ ਸੁਵਰਗ ਦੇ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ (ਪ੍ਰੀਤੀ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ।
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਜਿੱਤ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਰਾਜਿਤ ਆਦਮੀ ਸ਼ੋਕ ਵਿਚ ਸੁੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਓ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਕਾਮ-ਮਾਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਅੱਗ ਨਹੀਂ; ਕਾਪੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁੱਭ ਨਹੀਂ; ਪਾਂਚ ਸਕੰਧਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਦੁ:ਖ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਲੋਕ 6
ਭੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ; ਸੰਸਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁ:ਖ ਹਨ। ਇਸ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਵਾਣ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਸਿਹਤ ਪਰਮ ਲਾਭ ਹੈ; ਸੰਤੋਸ਼ ਪਰਮ ਧਨ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਇਕਲੌਤਾ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਹਾ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਹਾ ਚਾਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਰਸ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਇ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 9
ਆਰਜ ਸਜਜਨਾਂ ਦਾ ਦਿਦਾਰ ਕਲਿਆਣ-ਕਾਰੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ-ਭਰੀ ਹੈ। ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 10
ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਲੰਮਬੇ ਸਮੇ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ਤਰੂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੀੜਾ-ਭਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਬੁਧਿਮਾਨ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਪ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ-ਭਰਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 11
ਇਸ ਲਈ: ਜਿਹੜਾ ਧੀਰ, ਬੁਧਿਮਾਨ, ਬਹੁ-ਵਿਦ, ਧਰਮ-ਨਿਵੇਦਿਤ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਸ਼ਠ ਆਰਜ ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਂਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਲੋਕ 12
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਾਲੀ ਧੰਮਪਦ (ਖੁੱਦਕ ਨਿਕਾਇਆ, ਪਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਿਟਕ) ਦਾ ਸੁਖ ਵੱਗ ਹੈ, ਗਾਥਾ 197–208। ਕਪਿਲਵੱਤਥੂ, ਵੇਸਾਲੀ ਅਤੇ ਸਾਵੱਤਥੀ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੁਲ੍ਹਾ-ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਥਾ 197–199 ਉਦੋਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਕਯ ਅਤੇ ਕੋਲੀਯ ਰੋਹਿਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਬੁੱਧ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਜਲ ਉੱਤਮ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਗਾਥਾ 201 ਉਦੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਅਜਾਤਸੱਤੂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਗਾਥਾ 204 ਨੇ ਰਾਜਾ ਪਸੇਨਦੀ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸਨ।
ਇਸ ਪਾਠ ਬਾਰੇ
ਰਚੇਤਾ: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਦ੍ਵੇਸ਼ ਰਾਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦ੍ਵੇਸ਼-ਹੀਨਤਾ (ਗਾਥਾ 197–199)
ਅਹੋ! ਅਸੀ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਰਾਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਦ੍ਵੇਸ਼-ਹੀਣ ਰਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖੋਂ ਜੀਉਂਦੇ ਆਂ; ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰਸਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿਹਤ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਲਲਚ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਰਬਥਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਦੇ ਆਂ।
ਆਨੰਦ ਖਾਉਣਾ (ਗਾਥਾ 200)
ਅਹੋ! ਅਸੀ ਬਹੁਤ ਸੁਖੋਂ ਜੀਉਂਦੇ ਆਂ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਸੀ ਆਪਣਾ ਕਾਈ ਸੰਸਾਰੀ ਸੰਗ੍ਰਹਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ! ਆਭਾਸ਼ਵਰ ਸੁਵਰਗ ਦੇ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿਵੇਂ, ਅਸੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਆਨੰਦ (ਪ੍ਰੀਤੀ) ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਆਂ।
ਜੀਤ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਗਾਥਾ 201)
ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਨੇ ਹਾਰ ਡੂੰ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਨੇ; ਪਰਾਜਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੋਕ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਾਂਤ ਜਿਹੜਾ ਜੀਤ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਓ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਸੌਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੰਪਤੀਆਂ (ਗਾਥਾ 204)
ਆਰੋਗਾ ਪਰਮ ਲਾਭ ਹੈ, ਸੰਤੋਸ਼ ਪਰਮ ਧਨ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਰਮ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਵਾਣ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ।
ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਥ 'ਤੇ ਚਾਂਦ (ਗਾਥਾ 208)
ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਣਮਾ ਦਾ ਚਾਂਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧੀਰ, ਬੁਧਿਮਾਨ, ਬਹੁ-ਸਿਖਾ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਧਰਮ-ਨਿਵੇਦਿਤ ਅਤੇ ਸਤਿ-ਨਿਸ਼ਠ ਸਜ਼ਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰੋ
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ