ఇష్టలింగం

పన్నెండవ శతాబ్దపు కర్ణాటకలో, జగద్గురు బసవేశ్వరుడు మరియు సమావేశమైన శరణులు సామాన్య ప్రజలకు దైవంతో ఉన్న భక్తి ప్రాప్యతను విప్లవాత్మకంగా మార్చారు. సాంప్రదాయ రాతి దేవాలయాలు తరచుగా కఠినమైన కుల శ్రేణుల ఆధీనంలో ఉండేవి; ఆధ్యాత్మిక ఆశ్రయం అత్యధికంగా అవసరమైన వారినే ప్రవేశం నుండి నిరాకరించేవి. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, శరణులు ఇష్టలింగాన్ని ప్రవేశపెట్టారు: ఇష్ట, అంటే ప్రియమైన లేదా ఎంచుకున్నది, మరియు లింగ, నిరాకార దైవ చిహ్నం. ఒక చిన్న, వ్యక్తిగత లింగాన్ని భక్తుని స్వంత ఛాతీపైనే ఉంచి, ఆరాధనను కులం లేదా సంపద అందకుండా చేయగల దేవాలయ భవనానికి పరిమితం చేయకుండా.

ప్రతి లింగాయత్ దీక్షలో ఇదే లింగాన్ని పొందుతాడు, మెడ చుట్టూ ఒక దారంపై వేలాడదీసి ధరిస్తాడు; తరచుగా దానిని కరడిగె అని పిలిచే ఒక చిన్న రక్షణ పెట్టెలో ఉంచుతారు, సంపన్న కుటుంబాలలో కొన్నిసార్లు వెండితో చేసినది. ఈ విధంగా భక్తుని స్వంత శరీరం ఒక పోర్టబుల్ అభయారణ్యంగా మారుతుంది, రాతి దేవాలయం ఎన్నడూ వారిని అనుసరించలేని పొలాలు, పనిముట్ల కేంద్రాలు, మరియు సంతల్లోకి తీసుకువెళ్లబడుతుంది.

బసవన్న స్వయంగా ఈ మొత్తం మార్పు యొక్క ఆత్మను తన సేకరించిన వచనాలలోని 820వ వచనంలో పట్టుకున్నారు; ఇది ఆయన అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో ఒకటి, ఎ.కె. రామానుజన్ తన మైలురాయి అధ్యయనం స్పీకింగ్ ఆఫ్ శివలో అనువదించారు: ధనవంతులు శివునికి దేవాలయాలు కడతారు; నేను, పేదవాడిని, ఏమి చేయగలను? నా కాళ్లు స్తంభాలు, శరీరం పుణ్యక్షేత్రం, తల బంగారు గోపురం. వినండి, సంగమ నదుల ప్రభువా, నిలబడినవి పడిపోతాయి, కదులుతున్నదే శాశ్వతంగా ఉంటుంది. ఈ కవిత యొక్క ముగింపు పంక్తి దాని అత్యంత పదునైన అంచును కలిగి ఉంది: రాతి దేవాలయాలు, ఎంత గొప్పవైనా, కాలం మరియు విజయాలు కూలదోయగల స్థిర నిర్మాణాలుగా మిగిలిపోతాయి; కదులుతున్న, జీవించే శరీరంలో దైవాన్ని మోసే భక్తుడిని ఏ భవనం పతనమూ దాని నుండి వేరు చేయలేదు. బసవన్న ఈ వచనాన్ని కూడల సంగమ దేవునికి సమర్పిస్తారు, అంటే సంగమ నదుల ప్రభువుకు; ఇది శివునికి ఆయన వ్యక్తిగత సంతక నామం, ఇది దాదాపు ప్రతి వచనం చివరలో కనిపిస్తుంది. ప్రతి శరణ కవి అనుసరించిన ఈ సంప్రదాయంలో, రచనలను తమ స్వంత పేరుకు బదులు దైవానికి తాము ఎంచుకున్న నామంతో సంతకం చేయడం జరిగింది.

ఇష్టలింగం చుట్టూ నిర్మితమైన దైనందిన ఆచారాన్ని కరస్థల పూజ అంటారు, అంటే అరచేతిపై పూజ; ఇది సంపద లేదా సామాజిక హోదాతో నిమిత్తం లేకుండా ఎవరికైనా అందుబాటులో ఉండేలా రూపొందించబడిన క్రమాన్ని అనుసరిస్తుంది. భక్తుడు మొదట పూజ ప్రారంభానికి ముందు పవిత్ర శుద్ధిగా ఆచార స్నానం చేస్తాడు, లింగాన్ని సమీపించే ముందు రోజువారీ వ్యవహారాన్ని కడిగివేస్తాడు. ఇష్టలింగం, కాంతి అనే సుగంధ రెసిన్ పేస్ట్‌తో పూయబడిన ఒక చిన్న, నల్లని, మెరుగుపెట్టిన గోళం, తరువాత ఎడమ అరచేతిపై ఉంచబడుతుంది. ఇది సంప్రదాయంగా ఇవ్వడం కంటే స్వీకరించడంతో అనుబంధించబడిన చేయి; ఆచారం నిర్మాణంలో చిన్నదైనా ఉద్దేశపూర్వకమైన వివరం. అనంతరం భక్తుడు లింగంపై విడదీయని చూపును నిలుపుతాడు, త్రాటక అనే ఏకాగ్రత సాధన. బాహ్య ఆలోచనలు ఒక్కొక్కటిగా క్రమంగా కరగడానికి అనుమతించబడతాయి, చివరికి భక్తుడు వ్యక్తిగత ఆత్మ అంగ, దైవమైన లింగంతో ఐక్యతను అనుభవిస్తాడు. ఈ ఐక్యత మొత్తం సాధన యొక్క పరమ ఉద్దేశం; దూరంగా ఎక్కడో ఉన్న కేవలం ఒక నైరూప్య తాత్విక వాదనగా మాత్రమే అర్థం చేసుకోబడక, శరీరంలోనే నేరుగా, తక్షణంగా అనుభవించబడాలని ఉద్దేశించబడింది.

భక్తి వస్తువుల మధ్య ఇష్టలింగాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలిపేది దాని సులభ పోర్టబిలిటీ మాత్రమే కాదు, దాని ధరించేవారిని విభజించగల ప్రతి కులం మరియు వర్గం మధ్య దానికి ఉన్న సమగ్ర ఏకరూపత కూడా. ప్రతి దీక్షితుడు, పురుషుడైనా స్త్రీ అయినా, ధనవంతుడైనా దరిద్రుడైనా, దీక్షలో ఒకేరకమైన ఇష్టలింగాన్ని పొందుతాడు. తరువాత ప్రతి ఒక్కరు విముక్తి వైపు ఒకే మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు; విస్తృత సమాజంలో కులం ఎంత కఠినంగా పనిచేస్తున్నప్పటికీ, తక్కువ కులాలలో జన్మించిన వారికి ఎప్పుడూ లింగం యొక్క వేరు లేదా తక్కువ రూపం అందించబడదు. ఈ సమానత్వం ఈ ఆచారానికి అనుబంధంగా కాక, బసవన్న మరియు శరణులు దానిని మొదటి స్థానంలో ఎందుకు ప్రవేశపెట్టారనే దానికి కేంద్రంగా ఉంది. జన్మ ఆధారంగా నిలిపివేయలేని, తగ్గించలేని, లేదా నిరాకరించలేని భక్తి వస్తువు, సమాజంలో ఇతర చోట్ల కులం ఇంకా ఏ శక్తిని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఆరాధనలోనే కులం శ్రేణిని నిర్మాణపరంగా అమలు చేయడం అసాధ్యం చేస్తుంది. ఈ అర్థంలో ఇష్టలింగం ఎన్నడూ కేవలం భక్తి సహాయం మాత్రమే కాదు; ప్రతి విశ్వాసి ఛాతీపై బహిరంగంగా ధరించబడే ఒక నిశ్శబ్ద, రోజువారీ సామాజిక సంస్కరణ కూడా.