พุทธวรรค

กิเลสอันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ใดชนะแล้ว ย่อมไม่กลับแพ้อีก กิเลสที่ชนะแล้ว ย่อมไม่ตามพระองค์ไปในโลก พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ไม่มีรอยเท้ากิเลส ท่านทั้งหลายจักนำพระองค์ไปด้วยรอยเท้าอะไรเล่า

ตัณหาดุจตาข่าย แผ่ซ่านไปในอารมณ์ต่างๆ ย่อมไม่มีแก่พระพุทธเจ้าพระองค์ใด เพื่อจะนำไปสู่ภพไหนๆ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น มีอารมณ์หาที่สุดมิได้ ไม่มีรอยเท้ากิเลส ท่านทั้งหลายจักนำพระองค์ไปด้วยรอยเท้าอะไรเล่า

บัณฑิตเหล่าใดขวนขวายในฌาน ยินดีในความสงบระงับแห่งเนกขัมมะ แม้เทวดาทั้งหลายก็รักใคร่บัณฑิตเหล่านั้น ผู้รู้ชอบ มีสติ

การได้อัตภาพเป็นมนุษย์ เป็นการยาก ชีวิตของสัตว์ทั้งหลาย เป็นอยู่ยาก การได้ฟังพระสัทธรรม เป็นการยาก การเกิดขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เป็นการยาก

การไม่ทำบาปทั้งปวง การทำกุศลให้ถึงพร้อม การทำจิตของตนให้ผ่องแผ้ว นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขันติคือความอดกลั้น เป็นตบะอย่างยิ่ง พระพุทธเจ้าทั้งหลายตรัสว่า พระนิพพานเป็นธรรมอันยิ่ง บรรพชิตผู้ฆ่าผู้อื่น เบียดเบียนผู้อื่น ย่อมไม่เป็นบรรพชิต ไม่เป็นสมณะเลย

การไม่กล่าวร้าย การไม่ทำร้าย การสำรวมในพระปาติโมกข์ ความเป็นผู้รู้ประมาณในภัตตาหาร ที่นอนที่นั่งอันสงัด และการประกอบความเพียรในอธิจิต นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ความอิ่มในกามทั้งหลาย ย่อมไม่มี แม้ด้วยฝนคือเงินกหาปณะ กามทั้งหลายมีความยินดีน้อย มีทุกข์มาก บัณฑิตรู้แจ้งดังนี้แล้ว

ย่อมไม่ถึงความยินดีในกามทั้งหลาย แม้เป็นทิพย์ สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ย่อมเป็นผู้ยินดีในความสิ้นไปแห่งตัณหา

มนุษย์เป็นอันมาก ถูกภัยคุกคามแล้ว ย่อมถึงภูเขา ป่า อาราม และรุกขเจดีย์ ว่าเป็นที่พึ่ง

นั่นไม่ใช่ที่พึ่งอันเกษม นั่นไม่ใช่ที่พึ่งอันสูงสุด บุคคลอาศัยที่พึ่งนั่นแล้ว ย่อมไม่พ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้เลย

ผู้ใดถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ ว่าเป็นที่พึ่ง ย่อมเห็นอริยสัจ ๔ ด้วยปัญญาอันชอบ คือ

ทุกข์ เหตุเกิดทุกข์ ความดับทุกข์ และอริยมรรคประกอบด้วยองค์ ๘ อันนำไปสู่ความสงบระงับแห่งทุกข์

นั่นแลเป็นที่พึ่งอันเกษม นั่นแลเป็นที่พึ่งอันสูงสุด บุคคลอาศัยที่พึ่งนั่นแล้ว ย่อมหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้

บุรุษอาชาไนย (ผู้ประเสริฐ) หาได้ยาก ท่านย่อมไม่เกิดในที่ทุกแห่งหน ธีรชนนั้น ย่อมเกิดในตระกูลใด ตระกูลนั้น ย่อมถึงความสุข

ความเกิดขึ้นแห่งพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เป็นเหตุนำความสุขมาให้ การแสดงพระสัทธรรม เป็นเหตุนำความสุขมาให้ ความพร้อมเพรียงแห่งสงฆ์ เป็นเหตุนำความสุขมาให้ ความเพียรของบุคคลผู้พร้อมเพรียงกัน เป็นเหตุนำความสุขมาให้

บุคคลบูชาท่านผู้ควรบูชา คือพระพุทธเจ้า หรือพระสาวก ผู้ก้าวล่วงธรรมเครื่องเนิ่นช้าได้แล้ว ผู้ข้ามพ้นความโศกและความร่ำไห้ได้แล้ว

เมื่อบูชาท่านผู้เช่นนั้น ผู้ดับสนิทแล้ว ไม่มีภัยแต่ที่ไหนๆ ใครๆ ไม่อาจคำนวณบุญได้ว่า 'บุญมีประมาณเท่านี้'