মাণ্ডূক্যোপনিষদ্

শান্তি মন্ত্ৰ: ওঁ! হে দেৱগণ, কাণেৰে মঙ্গলময় বাক্য শুনোঁ; হে পূজনীয়সকল, চকুৰে শুভ দৃশ্য দেখোঁ। সুদৃঢ় অংগ আৰু সুস্থ শৰীৰেৰে আপোনালোকৰ স্তুতি কৰি, ঈশ্বৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা পূৰ্ণ আয়ু ভোগ কৰোঁ। আমাৰ মন সদায় শুভ চিন্তাত নিয়োজিত থাকক। ওঁ, শান্তি, শান্তি, শান্তি।

হৰিঃ ওঁ! 'ওঁ' অক্ষৰটোৱেই এই সকলো, যি কিছু বিদ্যমান। ইয়াৰ বিশদ ব্যাখ্যা এইটো: যি অতীতত আছিল, যি বৰ্তমান আছে আৰু যি ভৱিষ্যতত হ'ব, সেয়া সকলো প্ৰকৃততে ওঁকাৰেই। আৰু কালৰ এই তিনিটা ভাগৰ অতীত যি কিছু আছে, সেয়াও কেৱল ওঁকাৰেই।

এই সকলো নিশ্চয়ে ব্ৰহ্ম। এই আত্মাই (আত্মন্) ব্ৰহ্ম। এই আত্মাৰ চাৰিটা পাদ (প্ৰকাশৰ চাৰি প্ৰকাৰ) আছে।

প্ৰথম পাদ বৈশ্বানৰ; তেওঁ জাগ্ৰত অৱস্থাত কাৰ্যৰত; তেওঁৰ চেতনা বাহ্যিক বিষয়ৰ ফালে প্ৰবাহিত; তেওঁ সাতটা অংগ আৰু ঊনবিংশতি মুখবিশিষ্ট; তেওঁ স্থূল ভৌতিক বিষয় ভোগ কৰে।

দ্বিতীয় পাদ তৈজস; তেওঁ স্বপ্ন অৱস্থাত কাৰ্যৰত; তেওঁৰ চেতনা অন্তৰ্মুখী হৈ সূক্ষ্ম মানসিক সংস্কাৰৰ ফালে নিবদ্ধ; তেওঁও সাতটা অংগ আৰু ঊনবিংশতি মুখবিশিষ্ট; তেওঁ সূক্ষ্ম আভ্যন্তৰীণ সংস্কাৰ অনুভৱ কৰে।

যি অৱস্থাত ঘুমটোৰ মানুহজনে কোনো বিষয় কামনা নকৰে আৰু কোনো সপোনো নেদেখে, সেয়া স্বপ্নহীন গভীৰ নিদ্ৰা (সুষুপ্তি)। গভীৰ নিদ্ৰাৰ অৱস্থাত কাৰ্যৰত, ভেদৰহিতভাৱে একীভূত, কেৱল জ্ঞানৰ ঘনীভূত ৰূপ, অমিশ্ৰ শান্তি আৰু আনন্দেৰে পূৰ্ণ, আনন্দকেই ভোগ কৰা, চেতনাই যাৰ মুখ, তেওঁ প্ৰাজ্ঞ, তৃতীয় পাদ।

ইয়েই (প্ৰাজ্ঞ অৱস্থা) সকলোৰে ঈশ্বৰ; ইয়েই সৰ্বজ্ঞ; ইয়েই অন্তৰ্যামী সাক্ষী; ইয়েই সকলো জগতৰ উৎস আৰু গৰ্ভ; সৃষ্ট সকলো প্ৰাণীৰ উৎপত্তি আৰু লয়ৰ স্থান ইয়েই।

তুৰীয় (চতুৰ্থ) ভিতৰৰ বিষয়জগৎ জনা নহয়, বাহিৰৰ বিষয়জগৎ জনা নহয়, দুয়োটা জনা নহয়, প্ৰজ্ঞাৰ ঘনপিণ্ড নহয়, সাধাৰণ জ্ঞানো নহয়, অচেতনো নহয়। ই ইন্দ্ৰিয়ৰে দেখা নাযায়, লৌকিক ব্যৱহাৰৰ অতীত, ধৰিব নোৱাৰি, কোনো বিশিষ্ট লক্ষণ নথকা, চিন্তাৰ অতীত, বৰ্ণনাতীত; এক আত্মাৰ ওপৰত দৃঢ় প্ৰতীতিয়েই ইয়াৰ সাৰ, সমগ্ৰ জাগতিক বহুত্বৰ উপশম; ই শান্ত, মঙ্গলময় আৰু অদ্বৈত। সেয়াই আত্মা; সেয়াকেই সাক্ষাৎকাৰ কৰিব লাগিব!

এই আত্মাই পবিত্ৰ অক্ষৰৰ দৃষ্টিত ওঁকাৰ। মাত্ৰাৰ (ধ্বনিৰ মাপ) দৃষ্টিত চালে, আত্মাৰ চাৰিটা পাদেই ধ্বনিৰ মাত্ৰা; আৰু ধ্বনিৰ মাত্ৰাবোৰেই পাদ, অৰ্থাৎ 'অ'কাৰ, 'উ'কাৰ আৰু 'ম'কাৰ।

জাগ্ৰত অৱস্থাত থকা বৈশ্বানৰ প্ৰথম অক্ষৰ 'অ'; কাৰণ তেওঁ সৰ্বব্যাপী (আপ্তি) বা আদিত্ব (আদিমত্ব) ধাৰণ কৰে। যিজনে এই সত্য জানে, তেওঁ নিশ্চয়ে সকলো কামনা লাভ কৰে আৰু সকলোৰে মাজত শ্ৰেষ্ঠ হয়।

স্বপ্ন অৱস্থাত থকা তৈজস দ্বিতীয় অক্ষৰ 'উ'; কাৰণ তেওঁ মধ্যৱৰ্তী উৎকৰ্ষ (উৎকৰ্ষ) বা জাগ্ৰত আৰু নিদ্ৰাৰ মাজৰ অৱস্থান (উভয়ত্ব) ধাৰণ কৰে। যিজনে এইটো জানে, তেওঁৰ আধ্যাত্মিক জ্ঞানৰ ধাৰা উন্নত হয়, তেওঁ সকলোৰ প্ৰতি সমদৃষ্টি হয়, আৰু তেওঁৰ বংশত কোনোৱে ব্ৰহ্মজ্ঞানৰ পৰা অজ্ঞ হৈ জন্মগ্ৰহণ নকৰে।

গভীৰ স্বপ্নহীন নিদ্ৰাৰ অৱস্থাত থকা প্ৰাজ্ঞ তৃতীয় অক্ষৰ 'ম'; কাৰণ তেওঁ সকলো চিন্তাক একত্বত মাপে (মিতি) বা লীন কৰে (অপীতি)। যিজনে এইটো জানে, তেওঁ সমগ্ৰ অস্তিত্বৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ মাপে আৰু সকলো বহুত্বক একত্বত লীন কৰে।

চতুৰ্থ তুৰীয় ধ্বনিৰ মাত্ৰাৰ অতীত (অমাত্ৰ), লৌকিক ব্যৱহাৰৰ অতীত, আপেক্ষিক বিশ্ব-প্ৰপঞ্চৰ সম্পূৰ্ণ উপশম, অতি মঙ্গলময় (শিৱ) আৰু অদ্বৈত। এইদৰে ওঁকাৰেই নিশ্চয়ে আত্মা। যিজনে এইটো জানে, তেওঁ আত্মাৰ দ্বাৰা নিজৰ ব্যক্তিগত আত্মাক পৰম বিশ্বাত্মাত লীন কৰে।