শ্ৰৱণবেলগোলা

বাহুবলী জৈন ধৰ্মৰ প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভদেৱৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ আৰু চক্ৰৱৰ্তী ভৰতৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আছিল। জিনসেনৰ আদিপুৰাণৰ ৩৬ নং সৰ্গ অনুসাৰে, সাৰ্বভৌম আধিপত্যৰ ওপৰত ভৰতৰ দাবীক লৈ দুই ভাইৰ বিবাদ প্ৰকাশ্য যুদ্ধৰ পৰিৱৰ্তে তিনিটা প্ৰতিযোগিতাৰে মীমাংসা কৰা হৈছিল: এটা দৃষ্টি-প্ৰতিযোগিতা, পানীত এটা প্ৰতিযোগিতা, আৰু এটা মল্লযুদ্ধ। তিনিওটাতে বাহুবলী জয়ী হ'ল। পৰাজয়ত ক্ৰোধিত হৈ ভৰতে নিজ ভাতৃৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ দিব্য অস্ত্ৰ, চক্ৰ-ৰত্ন, নিক্ষেপ কৰোঁতে, সেই অস্ত্ৰই বাহুবলীক অজেয় বুলি দেখি তেওঁৰ চৰণত শক্তিহীনভাৱে পৰি ৰ'ল।

নিজৰ বিজয়ৰ আনন্দ উপভোগ নকৰি, বাহুবলী জয়ৰ সেই মুহূৰ্ততেই গভীৰ আধ্যাত্মিক মোহভংগৰ ঢৌয়ে আক্ৰান্ত হ'ল। জাগতিক ক্ষমতা আৰু যি ভূখণ্ডগত অহংকাৰে দুই ভাইক যুদ্ধৰ দুৱাৰমুখলৈ ঠেলি দিছিল, তাৰ অসাৰতা উপলব্ধি কৰি তেওঁ সেই ঠাইতে ৰাজ্য ত্যাগ কৰিলে, যি সিংহাসন তেওঁ মাত্ৰ ৰক্ষা কৰিছিল, তাৰ পৰিৱৰ্তে অৰণ্যক বাছি ল'লে।

বাহুবলী এবছৰ ধৰি অবিৰত, নিস্পন্দ কায়োৎসৰ্গ ধ্যানত থিয় হৈ ৰ'ল। ঋতুৰ পিছত ঋতু তেওঁৰ অচল দেহৰ ওপৰেদি পাৰ হৈ যোৱাত তেওঁৰ ভৰিৰ চাৰিওফালে লতা জাপি উঠিল আৰু ভৰিৰ কাষত উইঢিপি গঢ় ল'লে। যেতিয়া তেওঁৰ হৃদয়ে অহংকাৰৰ শেষ সূক্ষ্ম চিনটুকুও দ্ৰৱীভূত কৰিলে, সেই গুণটোৱেই যিয়ে প্ৰথমতে ভৰতৰ সৈতে তেওঁৰ প্ৰতিযোগিতা সৃষ্টি কৰিছিল, তেতিয়াহে তেওঁ কেৱলজ্ঞান, অনন্ত সৰ্বজ্ঞতা, লাভ কৰিলে। জৈন পৰম্পৰাই তেওঁক কালচক্ৰৰ এই অৰ্ধচক্ৰৰ প্ৰথম যিবোৰ আত্মাই চূড়ান্ত মুক্তি, মোক্ষ, লাভ কৰিছিল, তাৰ ভিতৰত গণ্য কৰে; এনে এটা আত্মা যাৰ বিজয়ো আন এবিধ বন্ধন হোৱাৰ আগতে অহংকাৰকে ত্যাগ কৰিব লগা হৈছিল।

এই একে কাহিনীয়ে আজি তীৰ্থযাত্ৰীক কৰ্ণাটকৰ শ্ৰৱণবেলগোলালৈ টানি আনে, য'ত বিন্ধ্যগিৰি পাহাৰৰ শিখৰত গোমটেশ্বৰ ৰূপে বাহুবলীৰ সাতান্ন ফুট উচ্চ একশিলা মূৰ্তিটো শোভা পায়, যিটো গংগ মন্ত্ৰী চামুণ্ডৰায়ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত 981 খ্ৰিষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। এটামাত্ৰ শিলাখণ্ডৰ পৰা খোদিত এইটো প্ৰাচীন বিশ্বৰ মুক্তভাৱে থিয় হৈ থকা সৰ্বোচ্চ একশিলা মূৰ্তিবোৰৰ ভিতৰত এটা হিচাপে বৰ্তি আছে, আৰু আজি শিখৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ প্ৰায় ছশ পঞ্চাশটা পাথৰে কটা সিঁৰিৰে উঠি যাব লাগে।

শ্ৰৱণবেলগোলাই এটাৰ পৰিৱৰ্তে দুটা পাহাৰত নিজৰ পবিত্ৰতা ধাৰণ কৰে। দক্ষিণ শিখৰ বিন্ধ্যগিৰিয়ে দশম শতিকাৰ পৰাই মন্দিৰ প্ৰাংগণ বহন কৰি আহিছে আৰু মহান মূৰ্তিটো নিজেই ধাৰণ কৰে। উত্তৰ শিখৰ চন্দ্ৰগিৰিয়ে তৃতীয় শতিকা খ্ৰীষ্টপূৰ্বলৈকে উভতি যোৱা বহু পুৰণি বসদিৰ এক সমষ্টি সংৰক্ষণ কৰে, য'ত পৰম্পৰা অনুসাৰে সম্ৰাট চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য আৰু আচাৰ্য ভদ্ৰবাহু দুয়োজনেই সল্লেখনা পালন কৰিছিল, অৰ্থাৎ সেই স্বেচ্ছাকৃত মৃত্যু-উপবাস যিয়ে দেহৰ প্ৰতি এক চূড়ান্ত, সচেতন ত্যাগক চিহ্নিত কৰে। দুটা পাহাৰৰ মাজত বেলগোলা নামৰ পবিত্ৰ সৰোৱৰ, শ্বেত পুখুৰী, অৱস্থিত, যাৰ নামেৰে গোটেই নগৰখনৰ নাম হৈছে।

প্ৰতি বাৰ বছৰত এবাৰ পৃথিবীৰ সকলো প্ৰান্তৰ পৰা লাখ লাখ তীৰ্থযাত্ৰী মহামস্তকাভিষেক, মহান শিৰ-অভিষেক অনুষ্ঠানৰ বাবে শ্ৰৱণবেলগোলাত একত্ৰিত হয়। মূৰ্তিটোৰ পিছফালে মাচা সাজি তোলা হয়, যাতে পুৰোহিত আৰু ভক্তসকলে উঠি বাহুবলীৰ মূৰত সৰাসৰি অভিষেক ঢালিব পাৰে: বিশুদ্ধ পানী, দুধ, আখুৰ ৰস, জাফৰানৰ লেপ আৰু চন্দনৰ লেপ, তাৰ পিছত মূৰ্তিটোৰ সম্পূৰ্ণ উচ্চতাৰে নামি অহা ফুল আৰু সোনৰ মুদ্ৰাৰ মৃদু বৰ্ষণ। এই অনুষ্ঠানটোক আত্মাৰে স্নান হিচাপে বুজা হয়, যিয়ে অহিংসা আৰু বৈৰাগ্যৰ একেই গুণবোৰৰ যোগেদি জাগতিক অশুদ্ধি ধুই পেলায়, যিবোৰ বাহুবলীৰ নিজৰ স্থিৰতাৰ বছৰটোৱে প্ৰথমে মূৰ্ত কৰিছিল।

আজিও তীৰ্থযাত্ৰীসকলে মূৰ্তিৰ ভিত্তিত প্ৰশংসাৰ ঐতিহ্যগত শ্লোক আবৃত্তি কৰে: বাহুবলী মহাৱীৰা, ত্যাগমূৰ্তি নমোঽস্তুতে, অহিংসা পৰমো ধৰ্মো, জৈন শাসন মংগলম্। হে মহাশক্তিমান বাহুবলী, সৰ্বোচ্চ ত্যাগৰ মূৰ্ত ৰূপ, আমি তোমাৰ শাশ্বত স্থিৰতাৰ সন্মুখত প্ৰণাম কৰোঁ; অহিংসা হৈছে সৰ্বোচ্চ আধ্যাত্মিক পথ, জিনৰ উজ্জ্বল আশীৰ্বাদ। এই শব্দবোৰে আজি পাহাৰৰ তলত থিয় হোৱা তীৰ্থযাত্ৰীক সেই একেই গুণৰ সৈতে সংযোগ কৰে, যিটো গুণ তেওঁলোকৰ ওপৰৰ মূৰ্তিটোৱে এক হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰে পৰা শিলাত নিস্পন্দভাৱে ধাৰণ কৰি আছে।

জৈন আৰু হিন্দু উভয় পৰম্পৰাৰ অধিকাংশ ত্যাগৰ কাহিনীয়ে এনে এজন ব্যক্তিক অনুসৰণ কৰে, যিজনে বহু বছৰৰ শাসনৰ পিছত ক্ষমতাৰ অসাৰতা উপলব্ধি কৰি তাৰ পৰা আঁতৰি যায়, বা যিজনে আদৌ সিংহাসন বিচৰাই নাছিল। বাহুবলীৰ কাহিনী বিশেষভাৱে অসাধাৰণ, কাৰণ তেওঁ ঠিক সেই মুহূৰ্তত ত্যাগ কৰে, যেতিয়া ক্ষমতাৰ ওপৰত তেওঁৰ দাবী আটাইতকৈ সুৰক্ষিত আছিল, কাৰণ একে প্ৰতিযোগিতাতে তেওঁ ডাঙৰ ভায়েকৰ সেনা আৰু তেওঁৰ নিজৰ অস্ত্ৰক পৰাজিত কৰিছিল। কাহিনীটোৱে দিয়া শিক্ষা এইটো নহয় যে বাহুবলীৰ শাসনৰ শক্তি বা অধিকাৰ নাছিল, বৰঞ্চ এইটো যে তেওঁ নিজৰ বিজয়ক ইন্ধন দিয়া অহংকাৰক সেই বস্তু বুলি চিনি পাইছিল, যিটো কোনো গভীৰতৰ শান্তি সম্ভৱ হোৱাৰ আগতে সমৰ্পণ কৰিব লাগিব।

বিন্ধ্যগিৰিৰ শিখৰলৈ আৰোহণ বেছিভাগ তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে নিজেই এক শাৰীৰিক ভক্তিৰ কাৰ্য হৈ থাকে, শিল সূৰ্যৰ তাপত যিমানেই উত্তপ্ত নহওক কিয়, খালি ভৰিৰে কৰা হয়, কাৰণ ছশ পঞ্চাশটা সিঁৰি আৰম্ভ হোৱাৰ বহু আগতেই পাদুকা খুলি থোৱা হয়। এই আৰোহণটোক বাহুবলীৰ নিজৰ সংযমৰ এক সৰু প্ৰতিধ্বনি হিচাপে গণ্য কৰা হয়, শিখৰত যি অপেক্ষা কৰি আছে তাৰ বাবে শাৰীৰিক অসুবিধা মানি লোৱাৰ ইচ্ছা, এহেজাৰ বছৰৰো আগতে খোদিত শান্ত, নিস্পন্দ মুখমণ্ডললৈ চাবলৈ কোনো তীৰ্থযাত্ৰীয়ে মূৰ্তিৰ ভিত্তিলৈ পোঁৱাৰো বহু আগতে।