શ્રી વિષ્ણુ સહસ્રનામ સ્તોત્રમ્

શ્લોક 1 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વિશ્વં તેમને સર્વ અથવા બ્રહ્માંડ તરીકે નામ આપે છે. વિષ્ણુઃ તેમને સર્વમાં વ્યાપ્ત રહેનાર તરીકે વખાણે છે. વષટ્કારઃ તેમને એ તરીકે સ્વીકારે છે જેમના માટે યજ્ઞોમાં યજ્ઞમંત્રોનું ઉચ્ચારણ થાય છે. ભૂત-ભવ્ય-ભવત્-પ્રભુઃ તેમને ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યથી પર રહેનાર સ્વામી તરીકે સન્માન આપે છે. ભૂતકૃત્ તેમને બ્રહ્માંડના સર્વ અસ્તિત્વોના સર્જક અને સંહારક તરીકે વર્ણવે છે. ભૂતભૃત્ તેમને બ્રહ્માંડને ધારણ, પોષણ અને શાસન કરનાર તરીકે સ્મરે છે. ભાવઃ તેમને શુદ્ધ અસ્તિત્વ કહે છે. ભૂતાત્મા રૂપે તેઓ સર્વ પ્રાણીઓનો સાર છે. ભૂત-ભાવનઃ તેમને સર્વ તત્ત્વોને ઉત્પન્ન કરીને વિકસાવનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 2 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. પૂતાત્મા તેમને શુદ્ધ સ્વરૂપવાળા તરીકે નામ આપે છે. પરમાત્મા તેમને પરમ આત્મા તરીકે વખાણે છે. મુક્તાનાં પરમા ગતિઃ તેમને મુક્ત જીવોના પરમ લક્ષ્ય તરીકે સ્વીકારે છે. અવ્યયઃ તેમને એ તરીકે સન્માન આપે છે જેમનામાં કદી ક્ષય નથી. પુરુષઃ તેમને પુર (શરીર)માં નિવાસ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. સાક્ષી તેમને સર્વના સાક્ષી તરીકે સ્મરે છે. ક્ષેત્રજ્ઞઃ તેમને ક્ષેત્ર (શરીર)ના જ્ઞાતા તરીકે કહે છે. અક્ષરઃ રૂપે તેઓ અવિનાશી છે.

શ્લોક 3 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. યોગઃ તેમને યોગ દ્વારા પ્રાપ્ય તરીકે નામ આપે છે. યોગવિદાં નેતા તેમને યોગમાં સ્થિત જ્ઞાનીઓના સ્વામી તરીકે વખાણે છે. પ્રધાન-પુરુષેશ્વરઃ તેમને પ્રધાન (પ્રકૃતિ) અને પુરુષ (જીવ)ના સ્વામી તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. નારસિંહ-વપુઃ તેમને મનુષ્ય અને સિંહ, બંનેના દેહને એકસાથે ધારણ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. શ્રીમાન્ તેમને એ તરીકે વર્ણવે છે જેમના વક્ષસ્થળ પર દેવી શ્રી સદા નિવાસ કરે છે. કેશવઃ તેમને સુંદર કેશ ધરાવનાર તરીકે સ્મરે છે. પુરુષોત્તમઃ તેમને સર્વ પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે કહે છે.

શ્લોક 4 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સર્વઃ તેમને સર્વજ્ઞ, સર્વ અસ્તિત્વના મૂળ સ્રોત તરીકે નામ આપે છે. શર્વઃ તેમને સંહારક તરીકે વખાણે છે. શિવઃ તેમને શુદ્ધ સ્વરૂપ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સ્થાણુઃ તેમને સ્થિર, અચલ અને અપરિવર્તનશીલ તરીકે સન્માન આપે છે. ભૂતાદિઃ તેમને સર્વ તત્ત્વોના સ્રોત તરીકે વર્ણવે છે. નિધિરવ્યયઃ તેમને અપરિવર્તનશીલ, અવિનાશી સત્તા તરીકે સ્મરે છે, જેમનામાં પ્રલય સમયે બ્રહ્માંડ લય પામે છે. સંભવઃ તેમને પોતાની ઇચ્છાથી અવતરનાર તરીકે કહે છે. ભાવનઃ રૂપે તેઓ સર્વ જીવો માટે કર્મનાં ફળ ઉત્પન્ન કરનાર છે. ભર્તા તેમને બ્રહ્માંડના આધાર રૂપે તેનું પોષણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. પ્રભવઃ તેમને એ તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે જેમનામાંથી સર્વ મહાન તત્ત્વોનો જન્મ થાય છે. પ્રભુઃ તેમને સર્વ વિધિઓમાં નિપુણ તરીકે નામ આપે છે. ઈશ્વરઃ તેમને સર્વ વસ્તુઓ પર અમર્યાદ સ્વામિત્વ અને સામર્થ્ય ધરાવનાર તરીકે વખાણે છે.

શ્લોક 5 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સ્વયંભૂઃ તેમને સ્વયં અસ્તિત્વ ધરાવનાર, કારણ વગરના તરીકે નામ આપે છે. શંભુઃ તેમને ભક્તોને સુખ આપનાર તરીકે વખાણે છે. આદિત્યઃ તેમને સૂર્યમંડળમાં સુવર્ણવર્ણી પુરુષ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પુષ્કરાક્ષઃ તેમને કમળની પાંખડી જેવા નેત્રવાળા તરીકે સન્માન આપે છે. મહાસ્વનઃ તેમને એ તરીકે વર્ણવે છે જેમનામાંથી મહાન નાદ, એટલે કે વેદ, પ્રગટ થાય છે. અનાદિ-નિધનઃ તેમને એવા એકમાત્ર અસ્તિત્વ તરીકે સ્મરે છે જેનો આદિ કે અંત નથી. ધાતાઃ તેમને બ્રહ્માંડના આધાર તરીકે કહે છે. વિધાતાઃ રૂપે તેઓ કર્મ અને તેનાં ફળ ઉત્પન્ન કરનાર છે. ધાતુરુત્તમઃ તેમને સર્વના પરમ આધાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 6 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અપ્રમેયઃ તેમને કોઈ પણ જ્ઞાનસાધન વડે માપી ન શકાય તેવા તરીકે નામ આપે છે. હૃષીકેશઃ તેમને ઇન્દ્રિયોના સ્વામી તરીકે વખાણે છે. પદ્મનાભઃ તેમને એ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે જેમની નાભિમાં બ્રહ્માંડનું મૂળ કમળ સ્થિત છે. અમર-પ્રભુઃ તેમને અમર દેવોના સ્વામી તરીકે સન્માન આપે છે. વિશ્વકર્મા તેમને એ તરીકે વર્ણવે છે જેમના કાર્યોથી જે કંઈ છે તે સર્જાયું છે. મનુઃ તેમને વિચાર કરનાર તરીકે સ્મરે છે. ત્વષ્ટા તેમને એ તરીકે કહે છે જે બ્રહ્માંડના પ્રલય સમયે સર્વ જીવોને સંકોચે છે. સ્થવિષ્ઠઃ રૂપે તેઓ કદ અને ઘનતામાં સૌથી મહાન છે. સ્થવિરો-ધ્રુવઃ તેમને શાશ્વત, સૌથી પ્રાચીન અને અપરિવર્તનશીલ એવા એકમાત્ર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 7 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અગ્રાહ્યઃ તેમને જ્ઞાનેન્દ્રિયો વડે ગ્રહણ ન થઈ શકે તેવા તરીકે નામ આપે છે. શાશ્વતઃ તેમને સર્વ કાળે અસ્તિત્વ ધરાવનાર તરીકે વખાણે છે. કૃષ્ણઃ તેમને સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. લોહિતાક્ષઃ તેમને એ તરીકે સન્માન આપે છે જેમના નેત્ર રક્તવર્ણી છે. પ્રતર્દનઃ તેમને પ્રલય સમયે સર્વનો સંહાર કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. પ્રભૂતઃ તેમને સર્વશક્તિમત્તા અને સર્વજ્ઞતા જેવા અનન્ય ગુણોને કારણે મહાન તરીકે સ્મરે છે. ત્રિકકુબ્ધામ તેમને ઉપર, નીચે અને મધ્યમાં એમ ત્રણે દિશાઓના આધાર તરીકે કહે છે. પવિત્રં તેમને એ તરીકે ઓળખાવે છે જે સર્વને પાવન કરે છે. મંગલં પરમ તેમને પરમ શુભ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 8 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઈશાનઃ તેમને સર્વનું નિયંત્રણ અને નિયમન કરનાર તરીકે નામ આપે છે. પ્રાણદઃ તેમને પ્રાણ, એટલે કે જીવનશક્તિ, આપનાર અને સક્રિય કરનાર તરીકે વખાણે છે. પ્રાણઃ તેમને પરમ સત્તા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. જ્યેષ્ઠઃ તેમને સર્વમાં સૌથી જ્યેષ્ઠ તરીકે સન્માન આપે છે, કારણ કે તેમની પૂર્વે કંઈ નથી. શ્રેષ્ઠઃ તેમને સૌથી ઉચ્ચ સ્તુતિને પાત્ર તરીકે વર્ણવે છે. પ્રજાપતિઃ તેમને સર્વ જીવોના સ્વામી તરીકે સ્મરે છે. હિરણ્યગર્ભઃ તેમને સર્જક બ્રહ્માના પણ આત્મા તરીકે કહે છે. ભૂગર્ભઃ રૂપે તેઓ પોતાની અંદર સમગ્ર જગત ધારણ કરે છે. માધવઃ તેમને મા (મહાલક્ષ્મી)ના પતિ તરીકે ગણાવે છે; અથવા મધુ-વિદ્યા દ્વારા જાણીતા તરીકે. મધુસૂદનઃ તેમને મધુ રાક્ષસનો સંહાર કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 9 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઈશ્વરઃ તેમને સર્વશક્તિમાન સત્તા તરીકે નામ આપે છે. વિક્રમીઃ તેમને પરાક્રમી તરીકે વખાણે છે. ધન્વીઃ તેમને ધનુષ્ય ધારણ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. મેધાવીઃ તેમને સર્વ શાસ્ત્રો ગ્રહણ કરી શકે તેવી મહાન બુદ્ધિવાળા તરીકે સન્માન આપે છે. વિક્રમઃ તેમને સંસારને પાર કરનાર, અથવા જેમનું વાહન ગરુડ છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. ક્રમઃ તેમને ભક્તો માટે સંસારસાગર પાર કરાવનાર કારણ તરીકે સ્મરે છે. અનુત્તમઃ તેમને જેમનાથી કોઈ શ્રેષ્ઠ નથી તેવા તરીકે કહે છે. દુરાધર્ષઃ રૂપે તેઓ એવા છે કે જેમને કોઈ પરાજિત કરી શકે નહીં. કૃતજ્ઞઃ તેમને જીવોનાં સર્વ કાર્યો જાણનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે, જેઓ સાદા અર્પણથી પણ પ્રસન્ન થાય છે. કૃતિઃ તેમને સર્વ માનવીય પ્રયત્નો વડે સિદ્ધ થનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. આત્મવાન્ તેમને પોતાના મહિમામાં સ્થિત, અન્ય આધારની જરૂર ન હોય તેવા તરીકે નામ આપે છે.

શ્લોક 10 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુરેશઃ તેમને સુરો (દેવો)ના સ્વામી તરીકે નામ આપે છે. શરણંઃ તેમને સંકટમાં રહેલાઓનાં દુઃખ દૂર કરનાર તરીકે વખાણે છે. શર્મઃ તેમને પરમ આનંદસ્વરૂપ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વિશ્વરેતાઃ તેમને બ્રહ્માંડના બીજ તરીકે સન્માન આપે છે. પ્રજાભવઃ તેમને એ તરીકે વર્ણવે છે જેમનામાંથી સર્વ પ્રાણીઓ ઉત્પન્ન થયા છે. અહઃ તેમને પ્રકાશમય તરીકે સ્મરે છે. સંવત્સરઃ તેમને કહે છે કે કાળ વિષ્ણુનું જ સ્વરૂપ છે, અને તેથી તેઓ સંવત્સર (વર્ષ) તરીકે ઓળખાય છે. વ્યાલઃ રૂપે તેઓ સર્પની જેમ ગ્રહણ ન થઈ શકે તેવા છે. પ્રત્યયઃ તેમને પ્રજ્ઞા (ચેતના) સ્વરૂપ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. સર્વદર્શનઃ તેમને સર્વત્ર નેત્રવાળા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 11 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અજઃ તેમને જન્મરહિત તરીકે નામ આપે છે. સર્વેશ્વરઃ તેમને સર્વ ઈશ્વરોના પરમ સ્વામી તરીકે વખાણે છે. સિદ્ધઃ તેમને સદા પોતાના સ્વભાવમાં સ્થિત તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સિદ્ધિઃ તેમને સર્વમાં ચેતનાસ્વરૂપ તરીકે સન્માન આપે છે. સર્વાદિઃ તેમને સર્વ તત્ત્વોના આદિ કારણ તરીકે વર્ણવે છે. અચ્યુતઃ તેમને પોતાનો સહજ સ્વભાવ અને શક્તિઓ કદી ન ગુમાવનાર તરીકે સ્મરે છે. વૃષાકપિઃ તેમને સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓની વર્ષા કરનાર તરીકે કહે છે. અમેયાત્મા રૂપે તેઓ એવા છે જેમનું સ્વરૂપ કે સ્વભાવ માપી ન શકાય. સર્વયોગવિનિઃસૃતઃ તેમને સર્વ બંધનોથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 12 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વસુઃ તેમને એ તરીકે નામ આપે છે જેમનામાં સર્વ જીવો વસે છે અને જે સર્વ જીવોમાં વસે છે. વસુમનાઃ તેમને મહાન, અનાસક્ત મનવાળા તરીકે વખાણે છે. સત્યઃ તેમને જેમનો સ્વભાવ સત્ય છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સમાત્માઃ તેમને સર્વ જીવો પ્રત્યે સમાન મનવાળા તરીકે સન્માન આપે છે. સંમિતઃ તેમને અપરિમેય તરીકે વર્ણવે છે. સમઃ તેમને સદા અવિચલિત તરીકે સ્મરે છે. અમોઘઃ તેમને એવા તરીકે કહે છે જેમની ઉપાસના ક્યારેય વ્યર્થ જતી નથી. પુંડરીકાક્ષઃ રૂપે તેઓ કમળની પાંખડી જેવા નેત્રવાળા છે. વૃષકર્મા તેમને એ તરીકે ગાય છે જેમનાં કર્મ ધર્માનુસાર છે. વૃષાકૃતિઃ તેમને એ તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે જે ધર્મના રક્ષણ માટે રૂપ ધારણ કરે છે.

શ્લોક 13 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. રુદ્રઃ તેમને એ તરીકે નામ આપે છે જે કાળના અંતે સર્વ જીવોને રડાવે છે. બહુશિરાઃ તેમને અસંખ્ય મસ્તકવાળા તરીકે વખાણે છે. બભ્રુઃ તેમને જગતનું શાસન કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વિશ્વયોનિઃ તેમને જગતના કારણ તરીકે સન્માન આપે છે. શુચિશ્રવાઃ તેમને એવા તરીકે વર્ણવે છે જેમનાં નામ અને મહિમા સાંભળવા માત્રથી પાવન કરે છે. અમૃતઃ તેમને મૃત્યુરહિત તરીકે સ્મરે છે. શાશ્વતસ્થાણુઃ તેમને શાશ્વત અને દૃઢપણે સ્થિર, અપરિવર્તનશીલ તરીકે કહે છે. વરારોહઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમનો ખોળો પરમ આશીર્વાદ આપે છે. મહાતપાઃ તેમને મહાન, શક્તિશાળી જ્ઞાન-તપના સ્વરૂપ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 14 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સર્વગઃ તેમને સર્વના ભૌતિક કારણ રૂપે સર્વત્ર વ્યાપ્ત તરીકે નામ આપે છે. સર્વવિદ્ભાનુઃ તેમને સર્વજ્ઞ અને સર્વને પ્રકાશિત કરનાર તરીકે વખાણે છે. વિષ્વક્સેનઃ તેમને એ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે જેમની સામે અસુર સેનાઓ વિખેરાઈ જાય છે. જનાર્દનઃ તેમને દુષ્ટ માણસોને દંડ આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. વેદઃ તેમને વેદસ્વરૂપ તરીકે વર્ણવે છે. વેદવિદ્ તેમને વેદ અને તેના અર્થને જાણનાર તરીકે સ્મરે છે. અવ્યંગઃ તેમને સ્વયંપૂર્ણ અને સર્વ ખામીઓથી મુક્ત તરીકે કહે છે. વેદાંગઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમના અંગ તરીકે વેદો સ્થિત છે. વેદવિત્ તેમને સર્વ વેદોને જાણનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. કવિઃ તેમને સર્વને જોનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 15 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. લોકાધ્યક્ષઃ તેમને સમગ્ર બ્રહ્માંડના સાક્ષી તરીકે નામ આપે છે. સુરાધ્યક્ષઃ તેમને સર્વ દિશાઓના રક્ષક દેવતાઓના અધિપતિ તરીકે વખાણે છે. ધર્માધ્યક્ષઃ તેમને જીવોનાં પુણ્ય અને પાપને પ્રત્યક્ષ જોનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. કૃતાકૃતઃ તેમને કાર્ય (લોકો) અને અકાર્ય (તેમનું કારણ) બંને સ્વરૂપ તરીકે સન્માન આપે છે. ચતુરાત્માઃ તેમને સર્જન, પાલન અને સંહાર માટે રૂપો ધારણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. ચતુર્વ્યૂહઃ તેમને ચાર પ્રકારે પ્રગટ થનાર તરીકે સ્મરે છે. ચતુર્દંષ્ટ્રઃ તેમને નૃસિંહ અવતારમાં ચાર દાઢવાળા તરીકે કહે છે. ચતુર્ભુજઃ રૂપે તેઓ ચાર ભુજાવાળા છે.

શ્લોક 16 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ભ્રાજિષ્ણુઃ તેમને શુદ્ધ પ્રકાશસ્વરૂપ તરીકે નામ આપે છે. ભોજનમ્ તેમને પ્રકૃતિ અથવા માયા તરીકે વખાણે છે, જેનો ભોગ ભગવાન કરે છે. ભોક્તા તેમને પ્રકૃતિનો ભોગ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સહિષ્ણુઃ તેમને હિરણ્યાક્ષ જેવા અસુરોનું દમન કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. જગદાદિજઃ તેમને સૃષ્ટિના આરંભે હિરણ્યગર્ભ રૂપે પ્રગટ થનાર તરીકે વર્ણવે છે. અનઘઃ તેમને નિષ્પાપ તરીકે સ્મરે છે. વિજયઃ તેમને સમગ્ર બ્રહ્માંડ પર સ્વામિત્વ ધરાવનાર તરીકે કહે છે. જેતાઃ રૂપે તેઓ સર્વ જીવો પર સહજ રીતે વિજય મેળવનાર છે. વિશ્વયોનિઃ તેમને બ્રહ્માંડના સ્રોત તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. પુનર્વસુઃ તેમને જીવ રૂપે વારંવાર શરીરોમાં નિવાસ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 17 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઉપેન્દ્રઃ તેમને ઇન્દ્રના નાનાભાઈ રૂપે અવતરનાર તરીકે નામ આપે છે. વામનઃ તેમને વામન રૂપે બલિ પાસે ભિક્ષા માંગવા ગયેલા તરીકે વખાણે છે. પ્રાંશુઃ તેમને અતિ ઊંચા કદવાળા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. અમોઘઃ તેમને એવા તરીકે સન્માન આપે છે જેમનાં કાર્ય કદી વ્યર્થ જતાં નથી. શુચિઃ તેમને એવા તરીકે વર્ણવે છે જે તેમની ઉપાસના અને સ્તુતિ કરનારને પાવન કરે છે. ઊર્જિતઃ તેમને અનંત બળવાળા તરીકે સ્મરે છે. અતીન્દ્રઃ તેમને ઇન્દ્રથી પણ શ્રેષ્ઠ તરીકે કહે છે. સંગ્રહઃ રૂપે તેઓ રચાનારા બ્રહ્માંડના સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ છે. સર્ગઃ તેમને પોતાના જ સર્જક તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. ધૃતાત્માઃ તેમને રૂપાંતર વિના સદા પોતાના સહજ સ્વરૂપમાં સ્થિત તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. નિયમઃ તેમને પ્રાણીઓને તેમનાં નિયત સ્થાને નિયુક્ત કરનાર તરીકે નામ આપે છે. યમઃ તેમને સર્વનું નિયમન કરનાર અને સર્વની અંદર રહેનાર તરીકે વખાણે છે.

શ્લોક 18 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વેદ્યઃ તેમને મોક્ષની અભિલાષા રાખનારાઓ વડે જાણવા યોગ્ય તરીકે નામ આપે છે. વૈદ્યઃ તેમને જ્ઞાનની સર્વ શાખાઓ જાણનાર તરીકે વખાણે છે. સદાયોગી તેમને સદા વિદ્યમાન હોવાથી સદા અનુભવી શકાય તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વીરહા તેમને ધર્મના રક્ષણ માટે વીર અસુરોનો સંહાર કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. માધવઃ તેમને મા (જ્ઞાન)ના સ્વામી તરીકે વર્ણવે છે. મધુઃ તેમને મધ જેવા તરીકે સ્મરે છે, કારણ કે ભગવાન મધની જેમ આનંદ આપે છે. અતીન્દ્રિયઃ તેમને ઇન્દ્રિયો વડે ન જાણી શકાય તેવા તરીકે કહે છે. મહામાયઃ રૂપે તેઓ મહાન માયાવીઓને પણ ભ્રમમાં નાખી શકે છે. મહોત્સાહઃ તેમને સૃષ્ટિ, પાલન અને સંહારના કાર્યમાં સદા વ્યસ્ત તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. મહાબલઃ તેમને બળવાન સૌમાં સૌથી બળવાન તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 19 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. મહાબુદ્ધિઃ તેમને જ્ઞાનીઓમાં સૌથી જ્ઞાની તરીકે નામ આપે છે. મહાવીર્યઃ તેમને સૌથી પરાક્રમી તરીકે વખાણે છે. મહાશક્તિઃ તેમને બળ અને કૌશલ્યના મહાન ભંડાર ધરાવનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. મહાદ્યુતિઃ તેમને અંદર અને બહાર બંને રીતે અતિ તેજસ્વી તરીકે સન્માન આપે છે. અનિર્દેશ્ય-વપુઃ તેમને એવા સ્વરૂપવાળા તરીકે વર્ણવે છે જેને 'આ તેઓ છે' એમ દર્શાવી ન શકાય. શ્રીમાન્ તેમને સર્વ પ્રકારની મહાનતાથી સંપન્ન તરીકે સ્મરે છે. અમેયાત્મા તેમને માપી ન શકાય તેવી બુદ્ધિવાળા ચૈતન્ય તરીકે કહે છે. મહાદ્રિધૃક્ રૂપે તેઓ એવા છે જેમણે મહાન પર્વત મંદર તથા ગોવર્ધનને ધારણ કર્યા હતા.

શ્લોક 20 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. મહેષ્વાસઃ તેમને મહાન ધનુષ્યથી સજ્જ તરીકે નામ આપે છે. મહીભર્તા તેમને પ્રલયના જળમાં ડૂબેલી પૃથ્વીને ઊંચકી લેનાર તરીકે વખાણે છે. શ્રીનિવાસઃ તેમને એ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે જેમના વક્ષસ્થળ પર દેવી શ્રી નિવાસ કરે છે. સતાંગતિઃ તેમને સર્વ સજ્જનોને પરમ ગતિ આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. અનિરુદ્ધઃ તેમને વિવિધ રૂપોમાં પ્રગટ થવામાં કદી અવરોધ ન પામનાર તરીકે વર્ણવે છે. સુરાનંદઃ તેમને સર્વ દેવોને આનંદ આપનાર તરીકે સ્મરે છે. ગોવિંદઃ તેમને 'ગો'નો અર્થ વાણી છે તેમ કહીને, સર્વ શબ્દોમાં વ્યાપ્ત રહી તેમને શક્તિ આપનાર તરીકે કહે છે. ગોવિદાં પતિઃ રૂપે તેઓ સર્વ શબ્દો અને તેમના જ્ઞાતાઓના સ્વામી છે.

શ્લોક 21 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. મરીચિઃ તેમને સદાચારી વ્યક્તિઓમાં પરમ શક્તિ અને પ્રભાવ તરીકે નામ આપે છે. દમનઃ તેમને યમ રૂપે અધર્મીઓને દંડ આપનાર તરીકે વખાણે છે. હંસઃ તેમને પોતાનું ધ્યાન ધરનારાઓના સંસારભયને દૂર કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સુપર્ણઃ તેમને ધર્મ અને અધર્મ રૂપી બે પાંખો ધરાવનાર તરીકે સન્માન આપે છે. ભુજગોત્તમઃ તેમને ભુજાઓ વડે ગતિ કરનારાઓમાં (સર્પોમાં) શ્રેષ્ઠ તરીકે વર્ણવે છે. હિરણ્યનાભઃ તેમને જેમની સુવર્ણ નાભિમાંથી સર્જક બ્રહ્મા પ્રગટ થયા તેવા તરીકે સ્મરે છે. સુતપાઃ તેમને બદરિકાશ્રમમાં કઠોર તપ કરનાર તરીકે કહે છે. પદ્મનાભઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમની નાભિ કમળ જેવી સુંદર આકૃતિવાળી છે. પ્રજાપતિઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓના પિતા, જેઓ તેમનાં સંતાનો છે, તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 22 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અમૃત્યુઃ તેમને મૃત્યુ કે તેના કારણ વગરના તરીકે નામ આપે છે. સર્વદૃક્ તેમને પોતાના સહજ જ્ઞાન વડે સર્વ જીવોનાં કર્મ જોનાર તરીકે વખાણે છે. સિંહઃ તેમને હિંસા (સંહાર) કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સંધાતાઃ તેમને જીવોને તેમનાં કર્મનાં ફળ સાથે જોડનાર તરીકે સન્માન આપે છે. સંધિમાન્ તેમને કર્મફળના ભોક્તા સ્વયં હોવાના તરીકે વર્ણવે છે. સ્થિરઃ તેમને સદા એકસરખા સ્વભાવવાળા તરીકે સ્મરે છે. અજઃ તેમને ભક્તોના હૃદયમાં પ્રવેશ કરનાર અથવા અસુરોનો સંહાર કરનાર તરીકે કહે છે. દુર્મર્ષણઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમનું પરાક્રમ અસુરો સહન કરી શકતા નથી. શાસ્તા તેમને શાસ્ત્રો દ્વારા સર્વને ઉપદેશ આપનાર અને માર્ગદર્શન કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. વિશ્રુતાત્મા તેમને સત્ય, જ્ઞાન જેવા શબ્દોથી વિશેષ રૂપે ઓળખાતા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. સુરારિહા તેમને સુરો કે દેવોના શત્રુઓનો સંહાર કરનાર તરીકે નામ આપે છે.

શ્લોક 23 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ગુરુઃ તેમને મહાન ગુરુ તરીકે નામ આપે છે. ગુરુતમઃ તેમને સર્વ પ્રકારના જ્ઞાનના આચાર્ય તરીકે વખાણે છે. ધામઃ તેમને પરમ પ્રકાશ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સત્યઃ તેમને સત્યના ગુણ રૂપે મૂર્તિમંત તરીકે સન્માન આપે છે. સત્યપરાક્રમઃ તેમને અચૂક શૌર્યવાળા તરીકે વર્ણવે છે. નિમિષઃ તેમને યોગનિદ્રામાં જેમની પાંપણ બિડાયેલી છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. અનિમિષઃ તેમને સદા જાગૃત તરીકે કહે છે. સ્રગ્વી રૂપે તેઓ એવા છે જેમણે પાંચ તત્ત્વોથી ગૂંથાયેલી વૈજયંતી માળા ધારણ કરી છે. વાચસ્પતિ-ઉદારધીઃ તેમને વાણી (જ્ઞાન)ના સ્વામી અને વિશાળ બુદ્ધિવાળા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 24 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અગ્રણીઃ તેમને મુક્તિની ઇચ્છા રાખનારાઓને સર્વોચ્ચ સ્થિતિ સુધી લઈ જનાર તરીકે નામ આપે છે. ગ્રામણીઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓના સમૂહ પર અધિકાર ધરાવનાર તરીકે વખાણે છે. શ્રીમાન્ તેમને સર્વ વસ્તુઓ કરતાં અધિક તેજસ્વી તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ન્યાયઃ તેમને જ્ઞાનના સર્વ માર્ગોમાં વ્યાપ્ત સુસંગતતા તરીકે સન્માન આપે છે. નેતાઃ તેમને આ સંસારચક્રને ગતિમાં રાખનાર તરીકે વર્ણવે છે. સહસ્રમૂર્ધાઃ તેમને હજાર (અસંખ્ય) મસ્તકવાળા તરીકે સ્મરે છે. સમીરણઃ તેમને શ્વાસના રૂપમાં સર્વ જીવોને કાર્યરત રાખનાર તરીકે કહે છે. વિશ્વાત્માઃ રૂપે તેઓ બ્રહ્માંડનો આત્મા છે. સહસ્રાક્ષઃ તેમને હજાર (અસંખ્ય) નેત્રવાળા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. સહસ્રપાત્ તેમને હજાર (અસંખ્ય) ચરણવાળા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 25 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. આવર્તનઃ તેમને સંસારચક્ર, એટલે કે સાંસારિક અસ્તિત્વના ચક્રમાં વારંવાર ફરનાર તરીકે નામ આપે છે. નિવૃત્તાત્માઃ તેમને જેમનું અસ્તિત્વ સંસારબંધનથી મુક્ત કે અસ્પૃષ્ટ છે તેવા તરીકે વખાણે છે. સંવૃતઃ તેમને સર્વને આવરી લેનાર અવિદ્યા (અજ્ઞાન) વડે આચ્છાદિત તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સંપ્રમર્દનઃ તેમને પોતાની વિભૂતિઓ (રુદ્ર, યમ વગેરે રૂપી શક્તિ-પ્રગટીકરણ) દ્વારા સર્વ જીવો પર વિનાશક પ્રહાર કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. અહઃસંવર્તકઃ તેમને સૂર્ય રૂપે દિવસ અને રાતના ક્રમનું નિયમન કરનાર ભગવાન તરીકે વર્ણવે છે. વહ્નિઃ તેમને અગ્નિ રૂપે યજ્ઞોમાં દેવોને અર્પિત હવિ વહન કરનાર તરીકે સ્મરે છે. અનિલઃ તેમને જેમનું કોઈ નિશ્ચિત નિવાસસ્થાન નથી તેવા તરીકે કહે છે. ધરણીધરઃ રૂપે તેઓ લોકો, શેષનાગ, દિશાઓના ગજ વગેરેને ધારણ કરનાર છે.

શ્લોક 26 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુપ્રસાદઃ તેમને એવા તરીકે નામ આપે છે જેમની કૃપા અનોખી અદ્‌ભુત છે, કારણ કે તેઓ શિશુપાલ જેવા, જેમણે તેમનો અનિષ્ટ ઇચ્છ્યો, તેમને પણ મોક્ષ આપે છે. પ્રસન્નાત્માઃ તેમને જેમનું ચિત્ત કદી રજસ કે તમસથી દૂષિત થતું નથી તેવા તરીકે વખાણે છે. વિશ્વધૃક્ તેમને પોતાના સામર્થ્યથી બ્રહ્માંડને ધારણ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વિશ્વભુક્ તેમને લોકોનું ભક્ષણ, ઉપભોગ કે રક્ષણ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. વિભુઃ તેમને વિવિધ રૂપ ધારણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. સત્કર્તા તેમને લાભ આપનાર તરીકે સ્મરે છે. સત્કૃતઃ તેમને જેઓ આદરને પાત્ર છે તેમના દ્વારા પણ પૂજિત તરીકે કહે છે. સાધુઃ રૂપે તેઓ ન્યાય અનુસાર આચરણ કરનાર છે. જહ્નુઃ તેમને પ્રલય સમયે સર્વ જીવોને પોતાનામાં લય કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. નારાયણઃ તેમને 'નર' એટલે આત્મા, અને સર્વ જીવોમાં નિવાસ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. નરઃ તેમને સર્વનું સંચાલન કરનાર તરીકે નામ આપે છે; શાશ્વત પરમાત્માને નર કહેવાય છે.

શ્લોક 27 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અસંખ્યેયઃ તેમને નામ અને રૂપના ભેદ કે સંખ્યા વગરના તરીકે નામ આપે છે. અપ્રમેયાત્માઃ તેમને એવા સ્વભાવવાળા તરીકે વખાણે છે જેને જ્ઞાનના કોઈ સાધન વડે પકડી ન શકાય. વિશિષ્ટઃ તેમને સર્વથી શ્રેષ્ઠ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શિષ્ટકૃત્ તેમને સર્વને આજ્ઞા આપનાર અથવા શિષ્ટ (સજ્જન) પુરુષોનું રક્ષણ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. શુચિઃ તેમને પવિત્ર તરીકે વર્ણવે છે. સિદ્ધાર્થઃ તેમને જેમનો ઉદ્દેશ સદા પૂર્ણ થાય છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. સિદ્ધસંકલ્પઃ તેમને જેમના સંકલ્પ સદા સિદ્ધ થાય છે તેવા તરીકે કહે છે. સિદ્ધિદઃ રૂપે તેઓ સર્વ સાધકોને તેમની યોગ્યતા અનુસાર સિદ્ધિ આપનાર છે. સિદ્ધિસાધનઃ તેમને યોગ્ય કાર્યોને સિદ્ધિ સુધી પહોંચાડનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 28 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વૃષાહીઃ તેમને ધર્મના સ્વામી તરીકે નામ આપે છે. વૃષભઃ તેમને ભક્તો જે માંગે તે સર્વ વર્ષાવનાર તરીકે વખાણે છે. વિષ્ણુઃ તેમને સર્વમાં વ્યાપ્ત રહેનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વૃષપર્વા તેમને પરમ પદ પામવા ઇચ્છનારાઓને ધર્મસ્વરૂપ પગથિયાં (પર્વ), એટલે કે વ્રત-નિયમો આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. વૃષોદરઃ તેમને જેમના ઉદરમાંથી સંતતિની વર્ષા થાય છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. વર્ધનઃ તેમને પોતાના ભક્તોનો આનંદ વધારનાર તરીકે સ્મરે છે. વર્ધમાનઃ તેમને બ્રહ્માંડના રૂપમાં વૃદ્ધિ પામનાર તરીકે કહે છે. વિવિક્તઃ રૂપે તેઓ અસ્પૃષ્ટ અને અપ્રભાવિત છે. શ્રુતિસાગરઃ તેમને જેમના તરફ સર્વ શ્રુતિ, એટલે કે વૈદિક શબ્દો અને વાક્યો, વહી જાય છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 29 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુભુજઃ તેમને લોકોનું રક્ષણ કરનાર ઉત્તમ ભુજાઓ ધરાવનાર તરીકે નામ આપે છે. દુર્ધરઃ તેમને બ્રહ્માંડને ધારણ કરનાર તરીકે વખાણે છે, જે કાર્ય અન્ય કોઈ કરી શકે નહીં. વાગ્મી તેમને જેમનામાંથી વેદ રચતા શબ્દો પ્રગટ થાય છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. મહેન્દ્રઃ તેમને મહાન સ્વામી, એટલે કે સર્વ દેવોના દેવ, પરમ સત્તા તરીકે સન્માન આપે છે. વસુદઃ તેમને ઐશ્વર્ય આપનાર તરીકે વર્ણવે છે. વસુઃ તેમને પોતે જ વસુ સ્વરૂપ તરીકે સ્મરે છે. નૈકરૂપઃ તેમને કોઈ એક જ નિશ્ચિત રૂપ વગરના તરીકે કહે છે. બૃહદ્રૂપઃ રૂપે તેઓ વરાહ જેવા રહસ્યમય રૂપો ધારણ કરનાર છે. શિપિવિષ્ટઃ 'શિપિ' એટલે ગાય; યજ્ઞરૂપે ગાયોમાં નિવાસ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. પ્રકાશનઃ તેમને સર્વને પ્રકાશિત કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 30 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઓજસ્તેજોદ્યુતિધરઃ તેમને બળ, પરાક્રમ અને તેજથી સંપન્ન તરીકે નામ આપે છે. પ્રકાશાત્માઃ તેમને જેમનું સ્વરૂપ તેજસ્વી છે તેવા તરીકે વખાણે છે. પ્રતાપનઃ તેમને સૂર્ય જેવી શક્તિ-પ્રગટીકરણ દ્વારા જગતને તપાવનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. જ્ઞાનઃ તેમને ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય વગેરે શ્રેષ્ઠ ગુણોથી સમૃદ્ધ તરીકે સન્માન આપે છે. સ્પષ્ટાક્ષરઃ તેમને એવા તરીકે વર્ણવે છે જેમનો ઓંકાર, એટલે કે ભગવાનનો પ્રગટ નાદ, સ્પષ્ટ કે ઊંચા સ્વરવાળો છે, તેથી તેઓ આ નામે ઓળખાય છે. મંત્રઃ તેમને ઋક્, સામ, યજુર્ વગેરે મંત્રો રૂપે પ્રગટ થનાર, અથવા મંત્રો દ્વારા જાણી શકાય તેવા તરીકે સ્મરે છે. ચંદ્રાંશુઃ તેમને ચંદ્રકિરણ જેવા તરીકે કહે છે, કારણ કે જેમ ચંદ્રપ્રકાશ સૂર્યના તાપથી બળેલાઓને શાંતિ આપે છે, તેમ તેઓ સંસારના તાપથી પીડિતોને શાંતિ અને આશ્રય આપે છે. ભાસ્કરદ્યુતિઃ રૂપે તેઓ સૂર્યના તેજ જેવા છે.

શ્લોક 31 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અમૃતાંશૂદ્ભવઃ તેમને પરમાત્મા તરીકે નામ આપે છે, જેમનામાંથી ક્ષીરસાગરના મંથન સમયે અમૃતાંશુ, એટલે કે ચંદ્ર, પ્રગટ થયો. ભાનુઃ તેમને પ્રકાશિત થનાર તરીકે વખાણે છે. શશબિંદુઃ આ શબ્દનો અર્થ છે, જેમના પર સસલાનું ચિહ્ન છે તે, એટલે કે ચંદ્ર. સુરેશ્વરઃ તેમને સર્વ દેવો અને સત્કાર્ય કરનારાઓના સ્વામી તરીકે સન્માન આપે છે. ઔષધમ્ તેમને સંસારના મહારોગ માટેની ઔષધિ તરીકે વર્ણવે છે. જગતઃ સેતુઃ તેમને સંસારસાગર પાર કરાવનાર સહાયક તરીકે સ્મરે છે. સત્યધર્મપરાક્રમઃ તેમને જેમના ધર્મ, સર્વજ્ઞતા, સામર્થ્ય વગેરે ગુણો સર્વથા સત્ય છે તેવા તરીકે કહે છે.

શ્લોક 32 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ભૂતભવ્યભવન્નાથઃ તેમને ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનના સર્વ પ્રાણીઓના સ્વામી તરીકે નામ આપે છે. પવનઃ તેમને પાવન કરનાર તરીકે વખાણે છે. પાવનઃ તેમને ગતિ ઉત્પન્ન કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. અનલઃ તેમને જીવાત્મા 'અનલ' કહેવાય છે, કારણ કે તે 'અન' અથવા પ્રાણને પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે, એ રૂપે તેમને સન્માન આપે છે. કામહાઃ તેમને મુક્તિના સાધકોની ઇચ્છાવૃત્તિનો નાશ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. કામકૃત્ તેમને શુદ્ધ ચિત્તવાળા ભક્તોની કામના પૂર્ણ કરનાર તરીકે સ્મરે છે. કાંતઃ તેમને અતિ સુંદર તરીકે કહે છે. કામઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમને જીવનના ચાર પરમ પુરુષાર્થ પામવા ઇચ્છનારા શોધે છે. કામપ્રદઃ તેમને ભક્તોની ઇચ્છાઓ ઉદારતાથી પૂર્ણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. પ્રભુઃ તેમને સર્વને અતિક્રમનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 33 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. યુગાદિકૃત્ તેમને યુગ જેવા કાળના કાલખંડોનું કારણ તરીકે નામ આપે છે. યુગાવર્તઃ તેમને કાળ રૂપે સત્યયુગથી શરૂ થતા ચાર યુગોનું પુનરાવર્તન કરાવનાર તરીકે વખાણે છે. નૈકમાયઃ તેમને માયાના અનેક રૂપો ધારણ કરી શકનાર, માત્ર એક જ નહીં તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. મહાશનઃ તેમને કલ્પના અંતે સર્વનો ગ્રાસ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. અદૃશ્યઃ તેમને પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિયોમાંથી કોઈ વડે ગ્રહણ ન થઈ શકે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. વ્યક્તરૂપઃ તેમને સ્થૂળ વિશ્વરૂપે સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય તેવા તરીકે સ્મરે છે. સહસ્રજિત્ તેમને યુદ્ધમાં દેવોના અસંખ્ય શત્રુઓ પર વિજય મેળવનાર તરીકે કહે છે. અનંતજિત્ રૂપે તેઓ સર્વ શક્તિઓથી સંપન્ન હોવાથી સદા સર્વ પર વિજય મેળવનાર છે.

શ્લોક 34 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઇષ્ટઃ તેમને પરમ આનંદસ્વરૂપ હોવાથી સર્વને પ્રિય તરીકે નામ આપે છે. અવિશિષ્ટઃ તેમને સર્વના અંતરમાં નિવાસ કરનાર તરીકે વખાણે છે. શિષ્ટેષ્ટઃ તેમને શિષ્ટ કે જ્ઞાની જનોને પ્રિય તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શિખંડી: 'શિખંડ'નો અર્થ મોરપીંછ છે; ગોપ રૂપે અવતાર લીધો ત્યારે જેમણે મુગટના શણગાર તરીકે તે ધારણ કર્યું તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. નહુષઃ તેમને માયા વડે સર્વ પ્રાણીઓને બંધનમાં બાંધનાર તરીકે વર્ણવે છે, કારણ કે 'નહ' ધાતુનો અર્થ બંધન છે. વૃષઃ તેમને ધર્મસ્વરૂપ તરીકે સ્મરે છે. ક્રોધહા તેમને સજ્જનોના ક્રોધનો નાશ કરનાર તરીકે કહે છે. ક્રોધકૃત્-કર્તા રૂપે તેઓ દુષ્ટોમાં ક્રોધ ઉત્પન્ન કરનાર છે. વિશ્વબાહુઃ તેમને સર્વના આધાર, અથવા જેમના બાહુ રૂપે સર્વ પ્રાણીઓ છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. મહીધરઃ 'મહી'નો અર્થ પૃથ્વી અને પૂજા બંને થાય છે, તેથી આ નામનો અર્થ છે પૃથ્વીને ધારણ કરનાર, અથવા સર્વ પ્રકારની પૂજા સ્વીકારનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 35 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અચ્યુતઃ તેમને જન્મથી શરૂ થતા છ વિકારો વગરના તરીકે નામ આપે છે. પ્રથિતઃ તેમને લોકોની સર્જન જેવી કાર્યલીલાઓને કારણે પ્રસિદ્ધ તરીકે વખાણે છે. પ્રાણઃ તેમને હિરણ્યગર્ભ રૂપે સર્વ પ્રાણીઓને પ્રાણ આપનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પ્રાણદઃ તેમને દેવો અને અસુરોને બળ, એટલે કે પ્રાણ, આપનાર અને તેને પાછું ખેંચીને તેમનો સંહાર કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. વાસવાનુજઃ તેમને વામન અવતારમાં ઇન્દ્ર (વાસવ)ના નાનાભાઈ રૂપે જન્મનાર તરીકે વર્ણવે છે. અપાં નિધિઃ આ શબ્દનો અર્થ જળનો સમૂહ, અથવા સમુદ્ર છે. અધિષ્ઠાનમ્ તેમને સર્વનું સ્થાન કે આધાર તરીકે કહે છે. અપ્રમત્તઃ રૂપે તેઓ કર્મફળના અધિકારીઓને તે આપવામાં સદા સજાગ છે. પ્રતિષ્ઠિતઃ તેમને પોતાના મહિમામાં સ્થિત અને આધારિત તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 36 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સ્કંદઃ તેમને વાયુની જેમ સર્વને ગતિમાં રાખનાર તરીકે નામ આપે છે. સ્કંદધરઃ તેમને સ્કંદ, એટલે કે ધર્મમાર્ગ, ધારણ કરનાર તરીકે વખાણે છે. ધુર્યઃ તેમને જન્મ વગેરે રૂપે સર્વ પ્રાણીઓના ભારનો ભાર વહન કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વરદઃ તેમને વરદાન આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. વાયુવાહનઃ તેમને અવહ જેવા સાત વાયુ કે વાતાવરણોને સ્પંદિત કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. વાસુદેવઃ તેમને વસુ અને દેવ બંને સ્વરૂપ તરીકે સ્મરે છે. બૃહદ્ભાનુઃ તેમને મહાન તેજ તરીકે કહે છે. આદિદેવઃ રૂપે તેઓ સર્વ દેવોના મૂળ સ્રોત એવા દિવ્ય દેવ છે. પુરંદરઃ તેમને દેવોના શત્રુઓનાં નગરોનો વિનાશ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 37 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અશોકઃ તેમને શોક, મોહ, ભૂખ, તરસ, જન્મ અને મૃત્યુ એ છ દોષો વગરના તરીકે નામ આપે છે. તારણઃ તેમને સંસારસાગરમાંથી જીવોનો ઉદ્ધાર કરનાર તરીકે વખાણે છે. તારઃ તેમને ગર્ભવાસ, જન્મ, જરા, મૃત્યુ વગેરેના ભયમાંથી જીવોને મુક્ત કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શૂરઃ તેમને મહાન પરાક્રમવાળા તરીકે સન્માન આપે છે, એટલે કે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એ જીવનના ચાર પરમ પુરુષાર્થ સિદ્ધ કરનાર તરીકે. શૌરિઃ તેમને શૂરના પુત્ર (એટલે કે શૂરના પૌત્ર વસુદેવ)ને ત્યાં કૃષ્ણ રૂપે જન્મનાર તરીકે વર્ણવે છે. જનેશ્વરઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓના સ્વામી તરીકે સ્મરે છે. અનુકૂલઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓના આત્મા હોવાથી સર્વને અનુકૂળ તરીકે કહે છે, કારણ કે કોઈ પોતાના જ વિરુદ્ધ આચરણ કરતું નથી. શતાવર્તઃ રૂપે તેઓ અનેક અવતાર ધારણ કરનાર છે. પદ્મીઃ તેમને હાથમાં પદ્મ, એટલે કે કમળ, ધારણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. પદ્મનિભેક્ષણઃ તેમને કમળ જેવા નેત્રવાળા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 38 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. પદ્મનાભઃ તેમને હૃદયકમળના મધ્ય ભાગ, એટલે કે નાભિમાં નિવાસ કરનાર તરીકે નામ આપે છે. અરવિંદાક્ષઃ તેમને જેમના નેત્ર અરવિંદ, એટલે કે કમળ, જેવા છે તેવા તરીકે વખાણે છે. પદ્મગર્ભઃ તેમને હૃદયકમળના મધ્યમાં પૂજવા યોગ્ય તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શરીરભૃત્ તેમને અન્ન અને પ્રાણ રૂપે પ્રાણીઓના દેહને ધારણ અને પોષણ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. મહર્ધિઃ તેમને અપાર ઋદ્ધિ (સમૃદ્ધિ) ધરાવનાર તરીકે વર્ણવે છે. ઋદ્ધઃ તેમને જગતના રૂપમાં સ્થિત દેખાતા તરીકે સ્મરે છે. વૃદ્ધાત્માઃ તેમને જેમનો આત્મા અથવા દેહ પ્રાચીન તરીકે છે તેવા તરીકે કહે છે. મહાક્ષઃ રૂપે તેઓ બે કે અનેક તેજસ્વી નેત્રવાળા છે. ગરુડધ્વજઃ તેમને જેમનો ધ્વજ ગરુડ છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 39 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અતુલઃ તેમને જેમની સાથે અન્ય કોઈની તુલના ન થઈ શકે તેવા તરીકે નામ આપે છે. શરભઃ તેમને દેહ નાશવંત હોવાથી 'શર' કહેવાય છે તેમ કહીને વખાણે છે. ભીમઃ તેમને જેમનાથી સૌ ભયભીત રહે છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સમયજ્ઞઃ તેમને સર્જન, પાલન અને સંહારનો સમય જાણનાર તરીકે સન્માન આપે છે. હવિર્હરિઃ તેમને યજ્ઞોમાં હવિનો ભાગ ગ્રહણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. સર્વલક્ષણલક્ષણ્યઃ તેમને સર્વ પ્રમાણોથી પ્રાપ્ત થતા પરમ જ્ઞાન, એટલે કે પરમાત્મા, તરીકે સ્મરે છે. લક્ષ્મીવાન્ તેમને જેમના વક્ષસ્થળ પર દેવી લક્ષ્મી સદા નિવાસ કરે છે તેવા તરીકે કહે છે. સમિતિંજયઃ રૂપે તેઓ સમિતિ, એટલે કે યુદ્ધ, માં વિજય મેળવનાર છે.

શ્લોક 40 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વિક્ષરઃ તેમને ક્ષર, એટલે કે વિનાશ, વગરના તરીકે નામ આપે છે. રોહિતઃ તેમને રોહિત નામની એક પ્રકારની માછલીનું રૂપ ધારણ કરનાર તરીકે વખાણે છે. માર્ગઃ તેમને મોક્ષની ઇચ્છા રાખનારાઓ વડે શોધાતા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. હેતુઃ તેમને બ્રહ્માંડના નિમિત્ત અને ઉપાદાન, બંને કારણ તરીકે સન્માન આપે છે. દામોદરઃ તેમને ઇન્દ્રિયનિગ્રહ જેવા સંયમને કારણે અતિ કલ્યાણકારી ચિત્તવાળા તરીકે વર્ણવે છે. સહઃ તેમને સર્વને વશ કરનાર તરીકે સ્મરે છે. મહીધરઃ તેમને પર્વતના રૂપમાં પૃથ્વીને ટેકો આપનાર તરીકે કહે છે. મહાભાગઃ રૂપે તેઓ પોતાની ઇચ્છાથી દેહ ધારણ કરીને પરમ સુખોનો ઉપભોગ કરનાર છે. વેગવાન્ તેમને અતિ વેગવાળા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. અમિતાશનઃ તેમને પ્રલય સમયે સર્વ લોકોનો ગ્રાસ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 41 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઉદ્ભવઃ તેમને સર્જનના ઉપાદાન કારણ તરીકે નામ આપે છે. ક્ષોભણઃ તેમને સર્જન સમયે પ્રકૃતિ દ્વારા પુરુષમાં પ્રવેશીને ગતિ ઉત્પન્ન કરનાર તરીકે વખાણે છે. દેવઃ તેમને 'દિવ્યતિ' એટલે કે સર્જન અને અન્ય બ્રહ્માંડીય ક્રિયાઓ દ્વારા લીલા કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શ્રીગર્ભઃ તેમને જેમના ઉદરમાં (ગર્ભમાં) શ્રી, એટલે કે સંસાર રૂપી તેમનું અનન્ય પ્રગટીકરણ, અસ્તિત્વ ધરાવે છે તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. પરમેશ્વરઃ તેમને 'પરમ' એટલે શ્રેષ્ઠ, અને 'ઈશ્વર' એટલે સર્વ પ્રાણીઓ પર અધિકાર ધરાવનાર, તેમ કહીને વર્ણવે છે. કારણમ્ તેમને આ બ્રહ્માંડના સર્જનમાં સૌથી મહત્ત્વના તત્ત્વ તરીકે સ્મરે છે. કારણમ્ તેમને કારણ, એટલે કે જે અન્યને કાર્ય કરાવે તે તરીકે કહે છે. કર્તા રૂપે તેઓ સ્વતંત્ર છે અને તેથી પોતાના સ્વામી છે. વિકર્તા તેમને એવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે જે આ અનોખા બ્રહ્માંડની રચના કરે છે. ગહનઃ તેમને જેમના સ્વભાવ, મહિમા અને કાર્યો કોઈ જાણી ન શકે તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. ગુહઃ તેમને પોતાની માયાશક્તિ વડે પોતાના સ્વરૂપને છુપાવનાર તરીકે નામ આપે છે.

શ્લોક 42 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વ્યવસાયઃ તેમને સંપૂર્ણપણે જ્ઞાનસ્વરૂપ તરીકે નામ આપે છે. વ્યવસ્થાનઃ તેમને જેમનામાં બ્રહ્માંડનું વ્યવસ્થિત નિયમન સ્થિત છે તેવા તરીકે વખાણે છે. સંસ્થાનઃ તેમને જેમનામાં સર્વ પ્રાણીઓ પ્રલયની અવસ્થામાં નિવાસ કરે છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સ્થાનદઃ તેમને કર્મ અનુસાર ધ્રુવ જેવા જીવોને તેમનો વિશિષ્ટ સ્થાન આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. ધ્રુવઃ તેમને અવિનાશી તરીકે વર્ણવે છે. પરર્દ્ધિઃ તેમને આ અત્યંત ઉચ્ચ પ્રકારનું ઐશ્વર્ય ધરાવનાર તરીકે સ્મરે છે. પરમસ્પષ્ટઃ 'પર' એટલે પરમ તેજસ્વી, 'મ' એટલે લક્ષ્મી, જેમનામાં નિવાસ કરે છે તેવા; અથવા અન્યની સહાય વિના સર્વ પ્રાણીઓમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ તરીકે કહે છે. તુષ્ટઃ રૂપે તેઓ પરમ સ્વરૂપ છે. પુષ્ટઃ તેમને સર્વમાં વ્યાપ્ત રહેનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. શુભેક્ષણઃ તેમને જેમની દૃષ્ટિ, એટલે કે જ્ઞાન, સર્વ પ્રાણીઓને કલ્યાણ આપે છે તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. તેમની દૃષ્ટિ મોક્ષની ઇચ્છા રાખનારને મુક્તિ અને સાંસારિક ભોગની ઇચ્છા રાખનારને ભોગ આપે છે, તથા સર્વ શંકાઓ દૂર કરીને હૃદયની ગાંઠો છેદે છે.

શ્લોક 43 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. રામઃ તેમને શાશ્વત આનંદસ્વરૂપ તરીકે નામ આપે છે, જેમનામાં યોગીઓ આનંદ પામે છે. વિરામઃ તેમને જેમનામાં સર્વ પ્રાણીઓનો વિરામ, એટલે કે અંત, થાય છે તેવા તરીકે વખાણે છે. વિરજઃ તેમને જેમનામાં ભોગની ઇચ્છા શમી ગઈ છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. માર્ગઃ તેમને માર્ગ રૂપે સન્માન આપે છે. નેયઃ તેમને આધ્યાત્મિક સાક્ષાત્કાર દ્વારા જીવને પરમ સત્તા તરફ દોરનાર તરીકે વર્ણવે છે. નયઃ તેમને આધ્યાત્મિક પ્રકાશ રૂપે માર્ગદર્શન કરનાર તરીકે સ્મરે છે. અનયઃ તેમને જેમના માટે કોઈ માર્ગદર્શક નથી તેવા તરીકે કહે છે. વીરઃ રૂપે તેઓ પરાક્રમી છે. શક્તિમતાં શ્રેષ્ઠઃ તેમને બ્રહ્મા જેવા સર્વ શક્તિમાન જીવોમાં સૌથી શક્તિશાળી તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. ધર્મઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓને ધારણ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. ધર્મવિદુત્તમઃ ધર્મના જ્ઞાતાઓમાં સર્વોત્તમ, કારણ કે શ્રુતિ અને સ્મૃતિ સહિતનાં સર્વ શાસ્ત્રો તેમની આજ્ઞા રૂપે છે.

શ્લોક 44 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વૈકુંઠઃ વિવિધ તત્ત્વોને એકત્ર કરવાની ક્રિયા 'વિકુંઠ' છે, અને જે તેનો કર્તા છે તે વૈકુંઠ છે, એમ કહીને તેમને નામ આપે છે. પુરુષઃ તેમને સર્વ પૂર્વે વિદ્યમાન તરીકે વખાણે છે. પ્રાણઃ તેમને ક્ષેત્રજ્ઞ (દેહમાં જ્ઞાતા) રૂપે જીવનારા, અથવા પ્રાણ નામની જીવનશક્તિ રૂપે કાર્ય કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પ્રાણદઃ તેમને જીવન આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. પ્રણવઃ તેમને ઓમ વડે સ્તુતિ કે પ્રણામ પામનાર તરીકે વર્ણવે છે. પૃથુઃ તેમને પોતાને વિશ્વ રૂપે વિસ્તારનાર તરીકે સ્મરે છે. હિરણ્યગર્ભઃ તેમને સુવર્ણવર્ણી અંડના કારણ તરીકે કહે છે, જેમાંથી બ્રહ્મા પ્રગટ થયા. શત્રુઘ્નઃ રૂપે તેઓ દેવોના શત્રુઓનો સંહાર કરનાર છે. વ્યાપ્તઃ તેમને કારણ રૂપે સર્વ કાર્યોમાં વ્યાપ્ત તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. વાયુઃ તેમને પોતાના ભક્તો તરફ ગતિ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. અધોક્ષજઃ તેમને પોતાના મૂળ સ્વભાવથી કદી ચ્યુત ન થનાર હોવાથી અધોક્ષજ તરીકે નામ આપે છે.

શ્લોક 45 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઋતુઃ તેમને ઋતુ શબ્દથી સૂચિત કાળસ્વરૂપ તરીકે નામ આપે છે. સુદર્શનઃ તેમને જેમનું દર્શન, એટલે કે જ્ઞાન, પરમ કલ્યાણકારી ફળ મોક્ષ આપે છે તેવા તરીકે વખાણે છે. કાલઃ તેમને સર્વને માપીને તેની મર્યાદા નક્કી કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પરમેષ્ઠી તેમને હૃદયાકાશમાં પોતાના પરમ મહિમામાં નિવાસ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. પરિગ્રહઃ તેમને સર્વત્ર વ્યાપ્ત હોવાથી, જેઓ તેમને શરણ લે છે તેમના વડે ચારે બાજુથી ગ્રહણ થનાર, અથવા ભક્તોએ અર્પેલાં નૈવેદ્ય ગ્રહણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. ઉગ્રઃ તેમને સૂર્ય જેવા જીવોને પણ ભય આપનાર કારણ તરીકે સ્મરે છે. સંવત્સરઃ તેમને જેમનામાં સર્વ પ્રાણીઓ વસે છે તેવા તરીકે કહે છે. દક્ષઃ રૂપે તેઓ બ્રહ્માંડ રૂપે વૃદ્ધિ પામનાર છે. વિશ્રામઃ તેમને ભૂખ, તરસ વગેરે વિવિધ ક્લેશોના તરંગોવાળા સંસારસાગરથી, અને અવિદ્યા, અહંકાર, મોહ વગેરે કષ્ટોથી રાહત ઇચ્છનારા સાધકોને વિશ્રામ, એટલે કે મુક્તિ, આપનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. વિશ્વદક્ષિણઃ તેમને સર્વ કરતાં અધિક કુશળ, અથવા સર્વમાં નિપુણ તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 46 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વિસ્તારઃ તેમને જેમનામાં સર્વ લોક પ્રગટ થયા છે તેવા તરીકે નામ આપે છે. સ્થાવરસ્થાણુઃ જે દૃઢપણે સ્થિર છે તે સ્થાવર, અને જેમાં પૃથ્વી જેવી દીર્ઘકાલીન વસ્તુઓ સ્થિત છે તે સ્થાણુ; ભગવાન આ બંને છે. પ્રમાણંઃ તેમને શુદ્ધ ચૈતન્યસ્વરૂપ તરીકે વખાણે છે. બીજમવ્યયમ્ તેમને સંસારનું બીજ કે કારણ હોવા છતાં પોતે કદી પરિવર્તન ન પામનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. અર્થઃ તેમને આનંદસ્વરૂપ હોવાથી સર્વ વડે ઇચ્છાયેલા (અર્થિત) તરીકે સન્માન આપે છે. અનર્થઃ તેમને સ્વયંપૂર્ણ હોવાથી જેમને બીજો કોઈ અર્થ, એટલે કે ઉદ્દેશ, શોધવાનો નથી તેવા તરીકે વર્ણવે છે. મહાકોશઃ તેમને અન્નમય, પ્રાણમય વગેરે મહાન કોશો જેમના આવરણ છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. મહાભોગઃ રૂપે તેઓ આનંદ રૂપી મહાન ભોગના સ્રોત છે. મહાધનઃ તેમને સમગ્ર બ્રહ્માંડ જેમના ઉપભોગ માટેનું ધન છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 47 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અનિર્વિણ્ણઃ તેમને સદા સ્વયંપૂર્ણ હોવાથી કદી બેદરકાર ન રહેનાર તરીકે નામ આપે છે. સ્થવિષ્ઠઃ તેમને વિરાટ પુરુષ રૂપે અતિ વિશાળ કદવાળા તરીકે વખાણે છે. અભૂઃ તેમને જન્મ વગરના, અથવા જેમનું અસ્તિત્વ નથી તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ધર્મયૂપઃ તેમને ધર્મોના યજ્ઞસ્તંભ, એટલે કે એવા તરીકે સન્માન આપે છે કે જેમની સાથે ધર્મના સર્વ સ્વરૂપ, જે તેમની પોતાની ઉપાસના છે, જોડાયેલાં છે, જેમ યજ્ઞપશુ યૂપ સાથે બંધાયેલું હોય છે. મહામખઃ તેમને જેમને યજ્ઞો અર્પણ કરવાથી તે યજ્ઞો 'મહાન' કહેવાને યોગ્ય બને છે, કારણ કે તે નિર્વાણનું ફળ આપે છે, તેમ કહીને વર્ણવે છે. નક્ષત્રનેમિઃ તેમને સર્વ નક્ષત્રોના હૃદય તરીકે સ્મરે છે. નક્ષત્રીઃ તેમને ચંદ્ર રૂપે નક્ષત્રસ્વરૂપ તરીકે કહે છે. ક્ષમઃ રૂપે તેઓ સર્વમાં નિપુણ છે. ક્ષામઃ તેમને ચિત્તની સર્વ વૃત્તિઓ શમી ગયા પછી શુદ્ધ આત્મસ્થિતિમાં રહેનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. સમીહનઃ તેમને સર્જન વગેરે માટે સારી રીતે ઉદ્યમ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 48 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. યજ્ઞઃ તેમને સર્વજ્ઞ તરીકે નામ આપે છે. ઇજ્યઃ તેમને યજ્ઞોમાં પૂજવા યોગ્ય તરીકે વખાણે છે. મહેજ્યઃ તેમને પૂજાતા સર્વ દેવોમાં એકમાત્ર મુક્તિનો આશીર્વાદ આપવા સમર્થ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ક્રતુઃ તેમને એવા યજ્ઞ તરીકે સન્માન આપે છે જેમાં યજ્ઞસ્તંભ હોય. સત્રમ્ તેમને વિહિત ધર્મસ્વરૂપ તરીકે વર્ણવે છે. સતાંગતિઃ તેમને મોક્ષની ઇચ્છા રાખનારા સજ્જનો માટે એકમાત્ર આધાર તરીકે સ્મરે છે. સર્વદર્શીઃ તેમને પોતાના સહજ જ્ઞાન વડે જીવોનાં સર્વ શુભાશુભ કર્મ જોઈ શકનાર તરીકે કહે છે. વિમુક્તાત્માઃ રૂપે તેઓ સ્વભાવથી મુક્ત છે. સર્વજ્ઞઃ તેમને સર્વ સ્વરૂપ અને સર્વનું જ્ઞાન ધરાવનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. જ્ઞાનમુત્તમમ્ તેમને સર્વથી શ્રેષ્ઠ, જન્મરહિત, કાળ અને દેશથી અમર્યાદિત, અને સર્વ સિદ્ધિઓના કારણ એવા ચૈતન્ય તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 49 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુવ્રતઃ તેમને સર્વ શરણાગતોને ઉદ્ધારવાનું ઉદાર વ્રત ધારણ કરનાર તરીકે નામ આપે છે. સુમુખઃ તેમને પ્રસન્ન મુખવાળા તરીકે વખાણે છે. સૂક્ષ્મઃ તેમને શબ્દ વગેરે સ્થૂળ કારણો વગરના હોવાથી સૂક્ષ્મ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સુઘોષઃ તેમને જેમનો મંગલ ઘોષ વેદ છે, અથવા મેઘ જેવો ગંભીર અને ગુંજતો નાદ ધરાવનાર તરીકે સન્માન આપે છે. સુખદઃ તેમને સજ્જનોને સુખ આપનાર તરીકે વર્ણવે છે. સુહૃત્ તેમને કોઈ પ્રતિદાનની અપેક્ષા વગર સહાય કરનાર તરીકે સ્મરે છે. મનોહરઃ તેમને પોતાના અનુપમ આનંદમય સ્વભાવથી મન આકર્ષનાર તરીકે કહે છે. જિતક્રોધઃ રૂપે તેઓ ક્રોધ પર વિજય મેળવનાર છે. વીરબાહુઃ તેમને વૈદિક ધર્મની સ્થાપના માટે અસુરોના સંહાર દ્વારા જેમની ભુજાઓ વીરકર્મો કરવા સમર્થ છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. વિદારણઃ તેમને ધર્મવિરુદ્ધ જીવનાર દુષ્ટોનો સંહાર કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 50 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સ્વાપનઃ તેમને અજ્ઞાનની નિદ્રામાં જીવોને લપેટી લેનાર તરીકે નામ આપે છે. સ્વવશઃ તેમને પોતાનાથી જ નિયંત્રિત, અન્ય કોઈથી નહીં, કારણ કે તેઓ સમગ્ર સૃષ્ટિપ્રક્રિયાનું કારણ છે, તેમ કહીને વખાણે છે. વ્યાપીઃ તેમને આકાશની જેમ સર્વમાં વ્યાપ્ત રહેનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. નૈકાત્માઃ તેમને વિવિધ બ્રહ્માંડીય પ્રક્રિયાઓનાં સહાયક સાધનો રૂપે અનેક રૂપે પ્રગટ થનાર તરીકે સન્માન આપે છે. નૈકકર્મકૃત્ તેમને સર્જન, પાલન વગેરે પ્રક્રિયાઓમાં અસંખ્ય કાર્યોમાં વ્યસ્ત તરીકે વર્ણવે છે. વત્સરઃ તેમને જેમનામાં સર્વ વસે છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. વત્સલઃ તેમને પોતાના ભક્તો પર પ્રેમ રાખનાર તરીકે કહે છે. વત્સીઃ રૂપે તેઓ પોતાને પ્રિય હોય તેમનું રક્ષણ કરનાર છે. રત્નગર્ભઃ તેમને સમુદ્ર, જેના ઊંડાણમાં રત્નો મળે છે, એવું રૂપ ધારણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. ધનેશ્વરઃ તેમને સર્વ ધનના સ્વામી તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 51 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ધર્મગુપઃ તેમને ધર્મનું રક્ષણ કરનાર તરીકે નામ આપે છે. ધર્મકૃત્: ધર્મ અને અધર્મથી પર હોવા છતાં, ધર્મની પરંપરા જાળવવા માટે તેઓ ધર્મનું આચરણ કરે છે. ધર્મીઃ તેમને ધર્મને ધારણ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સત્: તેમને સત્યસ્વરૂપ પરબ્રહ્મ તરીકે સન્માન આપે છે. અસત્: તેમને અપરબ્રહ્મ જગત રૂપે પ્રગટ થયું હોવાથી, વાસ્તવિક સત્તા ન ધરાવતા તરીકે 'અસત્' કહેવાય છે તેમ વર્ણવે છે. ક્ષરમ્ તેમને પરિવર્તનને આધીન સર્વ પ્રાણીઓ તરીકે સ્મરે છે. અક્ષરમ્ તેમને અપરિવર્તનશીલ તરીકે કહે છે. અવિજ્ઞાતાઃ રૂપે તેઓ જીવના કર્તૃત્વ-ભાવ વગેરે ગુણો વગરના છે. સહસ્રાંશુઃ તેમને અસંખ્ય કિરણોવાળા, એટલે કે સૂર્ય, તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. વિધાતાઃ તેમને સમગ્ર બ્રહ્માંડને ધારણ કરનાર અનંત જેવા સર્વ આધારોના અનન્ય આધાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. કૃતલક્ષણઃ તેમને ચેતનાસ્વરૂપ તરીકે નામ આપે છે.

શ્લોક 52 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ગભસ્તિનેમિઃ તેમને સૂર્યરૂપે કિરણોના મધ્યમાં નિવાસ કરનાર તરીકે નામ આપે છે. સત્ત્વસ્થઃ તેમને સ્વભાવથી પ્રકાશમય સત્ત્વગુણમાં વિશેષ રૂપે સ્થિત તરીકે વખાણે છે. સિંહઃ તેમને સિંહની જેમ અજેય શક્તિ ધરાવનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ભૂતમહેશ્વરઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓના પરમ સ્વામી તરીકે સન્માન આપે છે. આદિદેવઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓમાં પ્રથમ તરીકે વર્ણવે છે. મહાદેવઃ તેમને જેમનો મહિમા પરમ આત્મજ્ઞાનમાં છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. દેવેશઃ તેમને સર્વ દેવોમાં સૌથી મુખ્ય, તેમના સ્વામી તરીકે કહે છે. દેવભૃદ્ગુરુઃ દેવોનું શાસન કરનાર ઇન્દ્ર 'દેવભૃત્' કહેવાય છે, અને ભગવાન તે ઇન્દ્રના પણ નિયંત્રક (ગુરુ) છે તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 53 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઉત્તરઃ તેમને સંસારથી ઉત્તીર્ણ અથવા મુક્ત તરીકે નામ આપે છે. ગોપતિઃ તેમને ગોપ રૂપે ગાયોનું પાલન કરનાર શ્રીકૃષ્ણ, અથવા પૃથ્વીના સ્વામી તરીકે વખાણે છે. ગોપ્તાઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓના રક્ષક તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. જ્ઞાનગમ્યઃ તેમને કર્મ અથવા કર્મ અને જ્ઞાનના સંયોજનથી જાણી ન શકાય તેવા ભગવાન તરીકે સન્માન આપે છે. પુરાતનઃ તેમને કાળથી સીમિત ન થનાર અને સર્વ પૂર્વે વિદ્યમાન તરીકે વર્ણવે છે. શરીરભૂતભૃત્ તેમને જેમાંથી દેહ બને છે તે પાંચ ભૂતો (તત્ત્વો)ના સ્વામી તરીકે સ્મરે છે. ભોક્તાઃ રૂપે તેઓ રક્ષણ કરનાર, અથવા અનંત આનંદના ભોક્તા છે. કપીન્દ્રઃ 'કપિ' એટલે વરાહ (ભૂંડ); આ શબ્દ ઇન્દ્ર તથા વરાહ અવતારમાં પ્રગટ થયેલા ભગવાનને સૂચવે છે; અથવા રામ અવતારમાં વાનરોના સ્વામી તરીકેની તેમની ભૂમિકા સૂચવે છે, એમ કહીને તેમને ગૌરવ સાથે ગાય છે. ભૂરિદક્ષિણઃ તેમને યજ્ઞોમાં જેમને અસંખ્ય દક્ષિણા અર્પાય છે તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 54 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સોમપઃ તેમને સર્વ યજ્ઞોમાં દેવતા રૂપે સોમરસ પીનાર તરીકે નામ આપે છે. અમૃતપઃ તેમને પોતાના સ્વભાવરૂપ અમૃતમય આનંદનું પાન કરનાર તરીકે વખાણે છે. સોમઃ તેમને ચંદ્ર રૂપે વનસ્પતિઓને પોષણ આપનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પુરુજિત્ તેમને અસંખ્ય લોકો પર વિજય મેળવનાર તરીકે સન્માન આપે છે. પુરુષોત્તમઃ તેમને તેમનું સ્વરૂપ વિરાટ હોવાથી 'પુરુ' (મહાન) અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ હોવાથી 'સત્તમ' તરીકે વર્ણવે છે. વિનયઃ તેમને દુષ્ટોને વિનય, એટલે કે દંડ, આપનાર તરીકે સ્મરે છે. જયઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓ પર વિજય મેળવનાર તરીકે કહે છે. સત્યસંધઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમનો સંકલ્પ, એટલે કે સંધ, સદા સત્ય થાય છે. દાશાર્હઃ 'દશ' એટલે દાનરૂપ અર્પણ; તેથી જેમને દાનદક્ષિણા અર્પવી યોગ્ય છે તે, તેમ કહીને તેમને ગૌરવ સાથે ગાય છે. સાત્વતાં-પતિઃ 'સાત્વત' એક તંત્રગ્રંથનું નામ છે; તેથી જેમણે તેનો ઉપદેશ આપ્યો અથવા તેના પર ભાષ્ય રચ્યું તે, તેમ કહીને શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 55 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. જીવઃ તેમને ક્ષેત્રજ્ઞ, એટલે કે શરીરરૂપી ક્ષેત્રના જ્ઞાતા તરીકે, પ્રાણો સાથે સંકળાયેલા તરીકે નામ આપે છે. વિનયિતાસાક્ષી તેમને સર્વ ભક્તોના વિનયી અને પૂજ્ય ભાવના સાક્ષી તરીકે વખાણે છે. મુકુંદઃ તેમને મુક્તિ આપનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. અમિતવિક્રમઃ તેમને જેમના ત્રણ પગલાં અમર્યાદિત હતાં તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. અંભોનિધિઃ તેમને જેમનામાં દેવોથી લઈને સર્વ પ્રાણીઓ વસે છે તેવા 'અંભ' (જીવો)ના નિધાન તરીકે વર્ણવે છે. અનંતાત્માઃ તેમને દેશ, કાળ અને કારણથી નિર્ધારિત ન થઈ શકે તેવા તરીકે સ્મરે છે. મહોદધિશયઃ તેમને પ્રલયના જળમાં શયન કરનાર તરીકે કહે છે, જેમાં બ્રહ્માંડના સર્વ પદાર્થો લય પામ્યા છે. અંતકઃ રૂપે તેઓ સર્વ પ્રાણીઓના અંતનું કારણ છે.

શ્લોક 56 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અજઃ 'અ' એટલે મહાવિષ્ણુ, તેથી આ શબ્દનો અર્થ છે જે વિષ્ણુથી જન્મ્યા છે, એટલે કે કામદેવ તરીકે નામ આપે છે. મહાર્હઃ તેમને પૂજા માટે યોગ્ય તરીકે વખાણે છે. સ્વાભાવ્યઃ તેમને શાશ્વત રીતે પૂર્ણ, સહજ રીતે આદિરહિત તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. જિતામિત્રઃ તેમને આસક્તિ, ક્રોધ વગેરે આંતરિક શત્રુઓ તેમજ રાવણ, કુંભકર્ણ વગેરે બાહ્ય શત્રુઓ પર વિજય મેળવનાર તરીકે સન્માન આપે છે. પ્રમોદનઃ તેમને અમર આનંદમાં લીન હોવાથી સદા હર્ષિત તરીકે વર્ણવે છે. આનંદઃ તેમને જેમનું સ્વરૂપ આનંદ છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. નંદનઃ તેમને આનંદ આપનાર તરીકે કહે છે. નંદઃ રૂપે તેઓ સર્વ પૂર્ણતાઓથી સંપન્ન છે. સત્યધર્મા તેમને જેમનું જ્ઞાન અને અન્ય ગુણો સત્ય છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. ત્રિવિક્રમઃ તેમને જેમના ત્રણ પગલાંએ સમગ્ર વિશ્વને આવરી લીધું તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 57 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. મહર્ષિઃ કપિલાચાર્યઃ તેમને કપિલ મહર્ષિ રૂપે નામ આપે છે, કારણ કે તેઓ સર્વ વેદોના જ્ઞાતા હતા. કૃતજ્ઞઃ તેમને 'કૃત' એટલે જગત, કારણ કે તે કાર્યસ્વરૂપ છે, તેમ કહીને વખાણે છે. મેદિનીપતિઃ તેમને પૃથ્વીના સ્વામી તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ત્રિપદઃ તેમને ત્રણ પગલાંવાળા તરીકે સન્માન આપે છે. ત્રિદશાધ્યક્ષઃ તેમને જાગ્રત, સ્વપ્ન અને સુષુપ્ત, એ ત્રણ અવસ્થાઓના સાક્ષી તરીકે વર્ણવે છે, જે ગુણોના પ્રભાવથી ઉદ્ભવે છે. મહાશૃંગઃ તેમને મહાન શિંગડાવાળા તરીકે સ્મરે છે. કૃતાંતકૃત્ તેમને બ્રહ્માંડના પ્રગટ સ્વરૂપ 'કૃત'ના વિનાશનું કારણ, એટલે કે તેનો અંત લાવનાર, તરીકે કહે છે.

શ્લોક 58 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. મહાવરાહઃ તેમને મહાન બ્રહ્માંડીય વરાહ તરીકે નામ આપે છે. ગોવિંદઃ 'ગો' એટલે વાણી, એટલે કે વૈદિક વાક્યો; જે તેમના દ્વારા જાણી શકાય તે ગોવિંદ છે, તેમ કહીને વર્ણવે છે. સુષેણઃ તેમને પોતાના શાશ્વત પાર્ષદો રૂપે આસપાસ સશસ્ત્ર રક્ષકો ધરાવનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. કનકાંગદી તેમને સુવર્ણના અંગદ (બાજુબંધ) ધારણ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. ગુહ્યઃ તેમને ઉપનિષદો દ્વારા પ્રગટ થતા ગુહ્ય જ્ઞાન વડે જાણી શકાય તેવા, અથવા હૃદયરૂપી ગુહામાં છુપાયેલા તરીકે વર્ણવે છે. ગભીરઃ તેમને સર્વજ્ઞતા, ઈશ્વરત્વ, બળ, પરાક્રમ વગેરે ગુણોને કારણે ગહન ગૌરવવાળા તરીકે સ્મરે છે. ગહનઃ તેમને અતિ કઠિનાઈથી જ પ્રવેશ કરી શકાય તેવા તરીકે કહે છે; અથવા જાગ્રત, સ્વપ્ન અને સુષુપ્ત તથા તેમના અભાવના સાક્ષી તરીકે. ગુપ્તઃ રૂપે તેઓ વાણી અને મન વગેરેના વિષય ન હોય તેવા છે. ચક્રગદાધરઃ તેમને હાથમાં ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 59 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વેધાઃ તેમને વિધાન, એટલે કે નિયમન, કરનાર તરીકે નામ આપે છે. સ્વાંગઃ તેમને કાર્યોની સિદ્ધિમાં સ્વયં સહભાગી તરીકે વખાણે છે. અજિતઃ તેમને પોતાના વિવિધ અવતારોમાં કોઈ વડે પરાજિત ન થયેલા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. કૃષ્ણઃ તેમને કૃષ્ણદ્વૈપાયન તરીકે ઓળખાતા તરીકે સન્માન આપે છે. દૃઢઃ તેમને જેમના સ્વભાવ અને શક્તિમાં ક્ષય નથી તેવા તરીકે વર્ણવે છે. સંકર્ષણ-અચ્યુતઃ 'સંકર્ષણ' એ છે જે પ્રલય સમયે સર્વ જીવોને પોતાની તરફ ખેંચે છે, અને 'અચ્યુત' એ છે જે પોતાના મૂળ સ્વરૂપથી કદી પતિત થતા નથી; આ બંને શબ્દો મળીને એક જ વાક્ય બને છે, એટલે કે સંકર્ષણ રૂપ અચ્યુત, તેમ કહીને સ્મરે છે. વરુણઃ તેમને સાંજના સૂર્યને વરુણ કહેવાય છે, કારણ કે તે પોતાનાં કિરણો પોતાનામાં સમેટી લે છે, તેમ કહીને કહે છે. વારુણઃ રૂપે તેઓ મિત્ર-વરુણના પુત્રો વસિષ્ઠ કે અગસ્ત્ય રૂપે પ્રગટ થયેલા ભગવાન છે. વૃક્ષઃ તેમને વૃક્ષની જેમ અચલ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. પુષ્કરાક્ષઃ તેમને હૃદયકમળમાં ધ્યાન ધરતાં ચેતનાના પ્રકાશ રૂપે ઝળહળનાર, અથવા કમળ જેવા નેત્રવાળા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. મહામનાઃ તેમને માત્ર મન વડે બ્રહ્માંડના સર્જન, પાલન અને સંહાર એ ત્રણ કાર્યો સિદ્ધ કરનાર તરીકે નામ આપે છે.

શ્લોક 60 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ભગવાનઃ તેમને જીવોની ઉત્પત્તિ, લય, બંધન અને મુક્તિ, જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, એ સર્વને જાણનાર તરીકે, અને સર્વના મૂળ તરીકે નામ આપે છે. ભગહાઃ તેમને પ્રલય સમયે છ દૈવી ગુણો (ભગ)ને પોતાનામાં સમેટી લેનાર તરીકે વખાણે છે. આનંદીઃ તેમને જેમનું સ્વરૂપ આનંદ છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વનમાલીઃ તેમને પાંચ તત્ત્વોના સમૂહથી ગૂંથાયેલી વૈજયંતી નામની વનમાળા ધારણ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. હલાયુધઃ તેમને બલભદ્ર અવતારમાં હળ, એટલે કે ફાળ, શસ્ત્ર તરીકે ધારણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. આદિત્યઃ તેમને વામન અવતારમાં અદિતિથી જન્મેલા તરીકે સ્મરે છે. જ્યોતિરાદિત્યઃ તેમને સૂર્યમંડળના તેજમાં નિવાસ કરનાર તરીકે કહે છે. સહિષ્ણુઃ રૂપે તેઓ ગરમી અને ઠંડી જેવા વિરોધી દ્વંદ્વોને સહન કરનાર છે. ગતિસત્તમઃ તેમને સર્વના અંતિમ આશ્રય અને આધાર તથા સર્વ પ્રાણીઓમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 61 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુધન્વાઃ તેમને શાર્ઙ્ગ નામનું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય શસ્ત્ર તરીકે ધારણ કરનાર તરીકે નામ આપે છે. ખંડપરશુઃ તેમને શત્રુઓનો સંહાર કરનાર યુદ્ધકુઠાર તરીકે વખાણે છે. દારુણઃ તેમને દુષ્ટ માર્ગે ચાલનારાઓ પ્રત્યે કઠોર અને નિર્દય તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. દ્રવિણપ્રદઃ તેમને ભક્તોને ઇચ્છિત ધન આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. દિવઃસ્પૃક્ તેમને સ્વર્ગને સ્પર્શનાર તરીકે વર્ણવે છે. સર્વદૃગ્વ્યાસઃ તેમને જેમના બોધમાં સર્વ સમાવિષ્ટ છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. વાચસ્પતિરયોનિજઃ ભગવાન સર્વ વિદ્યાના સ્વામી હોવાથી 'વાચસ્પતિ' છે, અને માતાથી જન્મ્યા ન હોવાથી 'અયોનિજ' છે; આ બંને ગુણવિશેષણ મળીને એક સંજ્ઞા રચે છે, તેમ કહીને તેમને ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 62 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ત્રિસામાઃ તેમને દેવવ્રત નામે ઓળખાતા ત્રણ સામો વડે સામગાન ગાનારાઓ દ્વારા સ્તુતિ પામનાર તરીકે નામ આપે છે. સામગઃ તેમને સામગાન ગાનાર તરીકે વખાણે છે. સામઃ તેમને વેદોમાં હું સામવેદ છું તેમ ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. નિર્વાણંઃ તેમને જેમનામાં સર્વ દુઃખોનો અંત આવે છે અને જે પરમ આનંદસ્વરૂપ છે તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. ભેષજમ્ તેમને સંસારરોગ માટેની ઔષધિ તરીકે વર્ણવે છે. ભિષક્ તેમને ભિષક, એટલે કે વૈદ્ય, કહેવાય છે તેમ સ્મરે છે. સંન્યાસકૃત્ તેમને મોક્ષપ્રાપ્તિ માટે ચોથા આશ્રમ, સંન્યાસ, ની સ્થાપના કરનાર તરીકે કહે છે. સમઃ રૂપે તેમણે સંન્યાસીઓ માટે ચિત્તની શાંતિને સર્વ સાધનોમાં મુખ્ય વિધિ તરીકે ઠરાવી છે. શાંતઃ તેમને સંસારના વિષયસુખોમાં રસ વગરના, શાંત તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. નિષ્ઠાઃ તેમને પ્રલય સમયે જેમનામાં સર્વ પ્રાણીઓ લીન રહે છે તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. શાંતિઃ તેમને જેમનામાં અવિદ્યા (અજ્ઞાન)નો સંપૂર્ણ લોપ થાય છે, એટલે કે બ્રહ્મ, તેવા તરીકે કહે છે. પરાયણમ્ તેમને સર્વોચ્ચ સ્થિતિ, જેમાંથી કોઈ નીચલી સ્થિતિમાં પાછું ફરવાનું નથી, તરીકે વખાણે છે.

શ્લોક 63 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. શુભાંગઃ તેમને સુંદર રૂપવાળા તરીકે નામ આપે છે. શાંતિદઃ તેમને શાંતિ, એટલે કે આસક્તિ અને વૈરભાવ વગેરેથી મુક્ત અવસ્થા, આપનાર તરીકે વખાણે છે. સ્રષ્ટાઃ તેમને સર્જન ચક્રના આરંભે સર્વને પ્રગટ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. કુમુદઃ 'કુ' એટલે પૃથ્વી; જે તેમાં આનંદ પામે છે તે, તેમ કહીને સન્માન આપે છે. કુવલેશયઃ 'કુ' એટલે પૃથ્વી; તેની આસપાસ જળ હોવાથી 'કુવલ' એટલે જળ; જે જળમાં શયન કરે છે તે કુવલેશય છે. 'કુવલ' એટલે સર્પનો નીચેનો ભાગ પણ થાય; જે આદિશેષ નામના સર્પ પર શયન કરે છે તે કુવલેશય છે, તેમ વર્ણવે છે. ગોહિતઃ તેમને કૃષ્ણ અવતારમાં ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકીને ગાયોનું રક્ષણ કરનાર તરીકે સ્મરે છે. ગોપતિઃ તેમને પૃથ્વીના સ્વામી તરીકે, એટલે કે વિષ્ણુ, તેમ કહે છે. ગોપ્તાઃ રૂપે તેઓ પૃથ્વીના રક્ષક છે; અથવા પોતાની માયા વડે પોતાને છુપાવનાર છે. વૃષભાક્ષઃ તેમને જેમની દૃષ્ટિ ભક્તો પર ઇચ્છિત સર્વ વસ્તુઓની વર્ષા કરે છે, અને જેમનો દૃષ્ટિપાત ધર્મથી ભરેલો છે, તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે. વૃષપ્રિયઃ તેમને જેમને વૃષ, એટલે કે ધર્મ, પ્રિય છે તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 64 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અનિવર્તીઃ તેમને અસુરો સાથેના યુદ્ધમાં કદી પીછેહઠ ન કરનાર, અથવા ધર્મપરાયણ હોવાથી તેને કદી ન છોડનાર તરીકે નામ આપે છે. નિવૃત્તાત્માઃ તેમને જેમનું ચિત્ત સ્વભાવથી ઇન્દ્રિયોના વિષયોથી પાછું ખેંચાયેલું છે તેવા તરીકે વખાણે છે. સંક્ષેપ્તાઃ તેમને પ્રલય સમયે વિસ્તૃત બ્રહ્માંડને સૂક્ષ્મ અવસ્થામાં સંકોચનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ક્ષેમકૃત્ તેમને જેઓ તેમનું શરણ લે છે તેમને ક્ષેમ, એટલે કે રક્ષણ, આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. શિવઃ તેમને જેમના નામના માત્ર ઉચ્ચારણથી સર્વ પાવન થાય છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. શ્રીવત્સવક્ષાઃ તેમને જેમના વક્ષસ્થળ પર શ્રીવત્સ નામનું ચિહ્ન છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. શ્રીવાસઃ તેમને જેમના વક્ષસ્થળ પર દેવી શ્રી સદા નિવાસ કરે છે તેવા તરીકે કહે છે. શ્રીપતિઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમને ક્ષીરસાગરના મંથન સમયે દેવી શ્રીએ અન્ય સર્વ દેવો અને અસુરોને નકારીને પોતાના પતિ તરીકે વરણી કર્યા; અથવા 'શ્રી' એટલે પરમ બ્રહ્માંડીય શક્તિ, અને ભગવાન તે શક્તિના સ્વામી છે. શ્રીમતાં-વરઃ તેમને વેદોના બળ અને ઐશ્વર્યથી સંપન્ન બ્રહ્મા જેવા સર્વ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 65 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. શ્રીદઃ તેમને ભક્તોને સમૃદ્ધિ આપનાર તરીકે નામ આપે છે. શ્રીશઃ તેમને દેવી શ્રીના સ્વામી તરીકે વખાણે છે. શ્રીનિવાસઃ 'શ્રી' અહીં શ્રીસંપન્ન, એટલે કે સદ્ગુણ અને શક્તિથી યુક્ત, પુરુષોને સૂચવે છે; જે તેમનામાં નિવાસ કરે તે શ્રીનિવાસ છે. શ્રીનિધિઃ તેમને સર્વ શ્રી, એટલે કે સદ્ગુણો અને શક્તિઓ, નું સ્થાન તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શ્રીવિભાવનઃ તેમને કર્મ અનુસાર દરેક પ્રકારની સમૃદ્ધિ અને સદ્ગુણ આપનાર તરીકે વર્ણવે છે. શ્રીધરઃ તેમને સર્વની માતા એવી શ્રીને પોતાના વક્ષસ્થળ પર ધારણ કરનાર તરીકે સ્મરે છે. શ્રીકરઃ તેમને ભક્તો, એટલે કે જેઓ તેમની સ્તુતિ, ધ્યાન અને ઉપાસના કરે છે તેમને, સદ્ગુણી અને શક્તિશાળી બનાવનાર તરીકે કહે છે. શ્રેયઃ 'શ્રેયસ્' એટલે અવિનાશી કલ્યાણ અને સુખની પ્રાપ્તિ; એવી સ્થિતિ ભગવાનનો સ્વભાવ છે, તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે. શ્રીમાન્ તેમને જેમનામાં સર્વ પ્રકારની શ્રી, એટલે કે શક્તિ, સદ્ગુણ, સૌંદર્ય વગેરે છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. લોકત્રયાશ્રયઃ તેમને ત્રણે લોકના આધાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 66 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સ્વક્ષઃ તેમને જેમના નેત્ર કમળ જેવા સુંદર છે તેવા તરીકે નામ આપે છે. સ્વાંગઃ તેમને જેમના અંગો સુંદર છે તેવા તરીકે વખાણે છે. શતાનંદઃ તેમને અદ્વૈત અને પરમ આનંદસ્વરૂપ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. નંદિઃ તેમને પરમ આનંદસ્વરૂપ તરીકે સન્માન આપે છે. જ્યોતિર્ગણેશ્વરઃ તેમને તારાઓના સ્વામી, એટલે કે જ્યોતિર્ગણના અધિપતિ, તરીકે વર્ણવે છે. વિજિતાત્માઃ તેમને મનરૂપી આત્મા પર વિજય મેળવનાર તરીકે સ્મરે છે. વિધેયાત્માઃ તેમને જેમનો આત્મા સંપૂર્ણપણે નિયમિત અને સંયમિત છે તેવા તરીકે કહે છે. સત્કીર્તિઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમની કીર્તિ સત્ય સ્વરૂપ છે. છિન્નસંશયઃ તેમને સંશય વગરના તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે, કારણ કે હથેળીમાં રહેલા ફળની જેમ સર્વ તેમને સ્પષ્ટ છે.

શ્લોક 67 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઉદીર્ણઃ તેમને સર્વ પ્રાણીઓથી શ્રેષ્ઠ તરીકે નામ આપે છે. સર્વતશ્ચક્ષુઃ તેમને શુદ્ધ ચૈતન્યસ્વરૂપ હોવાથી સર્વ દિશાઓમાં સર્વને જોનાર તરીકે વખાણે છે. અનીશઃ તેમને જેમના પર કોઈ શાસન કરનાર નથી તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શાશ્વતસ્થિરઃ તેમને શાશ્વત હોવા છતાં અપરિવર્તનશીલ તરીકે સન્માન આપે છે. ભૂશયઃ તેમને લંકા સુધી પહોંચવાના ઉપાય શોધતી વખતે સમુદ્રતટની ભૂમિ પર શયન કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. ભૂષણઃ તેમને વિવિધ અવતારો રૂપે પ્રગટ થઈને પૃથ્વીને શણગારનાર તરીકે સ્મરે છે. ભૂતિઃ તેમને સર્વનું નિવાસસ્થાન કે સાર, અથવા સર્વ ઐશ્વર્યપૂર્ણ પ્રાગટ્યનો સ્રોત, તરીકે કહે છે. વિશોકઃ રૂપે તેઓ આનંદસ્વરૂપ હોવાથી સર્વ શોકથી મુક્ત છે. શોકનાશનઃ તેમને સ્મરણ માત્રથી ભક્તોના શોક દૂર કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 68 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અર્ચિષ્માન્ તેમને જેમના તેજકિરણો (અર્ચિ) વડે સૂર્ય, ચંદ્ર અને અન્ય જ્યોતિષ્કો તેજસ્વી છે તેવા તરીકે નામ આપે છે. અર્ચિતઃ તેમને બ્રહ્મા અને અન્ય દેવો દ્વારા પૂજાયેલા તરીકે વખાણે છે, જેઓ સર્વ લોકોમાં પોતે પણ પૂજાના પાત્ર છે. કુંભઃ તેમને ઘડામાં હોય તેમ સર્વને પોતાનામાં ધારણ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વિશુદ્ધાત્માઃ તેમને સત્ત્વ, રજસ અને તમસ, એ ત્રણ ગુણોથી પર, શુદ્ધ ચૈતન્ય અને સર્વ મલિનતાથી મુક્ત તરીકે સન્માન આપે છે. વિશોધનઃ તેમને સ્મરણ માત્રથી સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. અનિરુદ્ધઃ તેમને ચાર વ્યૂહો, એટલે કે વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધ, માંના અંતિમ તરીકે સ્મરે છે; અથવા જેમને શત્રુઓ રોકી ન શકે તેવા તરીકે કહે છે. અપ્રતિરથઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમની સામે કોઈ સમકક્ષ શત્રુ નથી. પ્રદ્યુમ્નઃ તેમને જેમનું દ્યુમ્ન (ધન) ઉચ્ચ અને પવિત્ર કોટિનું છે તેવા, અથવા ચાર વ્યૂહોમાંના એક તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. અમિતવિક્રમઃ તેમને અમર્યાદિત પરાક્રમવાળા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે, જેમના શૌર્યને કોઈ રોકી ન શકે.

શ્લોક 69 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. કાલનેમિનિહાઃ તેમને કાલનેમિ નામના અસુરનો સંહાર કરનાર તરીકે નામ આપે છે. વીરઃ તેમને સાહસી અને પરાક્રમી તરીકે વખાણે છે. શૌરિઃ તેમને શૂરના કુળમાં કૃષ્ણ રૂપે જન્મનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શૂરજનેશ્વરઃ તેમને પોતાના અપાર પરાક્રમથી ઇન્દ્ર વગેરે મહાન શક્તિઓને પણ નિયંત્રિત કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. ત્રિલોકાત્માઃ તેમને અંતર્યામી વ્યાપક તરીકે ત્રણે લોકના આત્મા તરીકે વર્ણવે છે. ત્રિલોકેશઃ તેમને જેમના માર્ગદર્શન અને આજ્ઞા હેઠળ ત્રણે લોકમાં સર્વ કાર્યરત છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. કેશવઃ તેમને 'કેશ' એટલે સૂર્યમંડળમાં ફેલાયેલાં તેજકિરણો, તેમ કહીને વર્ણવે છે; તેથી ભગવાન તેમના સ્રોત છે. કેશિહાઃ રૂપે તેઓ કેશી નામના અસુરનો સંહાર કરનાર છે. હરિઃ તેમને સંસાર, એટલે કે જન્મ-મરણના ચક્રમાં બંધાવું, અને તેના કારણ અજ્ઞાનનો નાશ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 70 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. કામદેવઃ તેમને ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એ જીવનના ચાર પુરુષાર્થ ઇચ્છનારાઓ વડે ઇચ્છિત તરીકે નામ આપે છે. કામપાલઃ તેમને ધર્મયુક્ત ઇચ્છાઓવાળા લોકોની ઇચ્છિત ગતિનું રક્ષણ અને પૂર્તિ કરનાર તરીકે વખાણે છે. કામીઃ તેમને સ્વભાવથી જેમની સર્વ ઇચ્છાઓ સદા તૃપ્ત છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. કાંતઃ તેમને જેમનું રૂપ અતિ સુંદરતાથી સંપન્ન છે તેવા, અથવા દ્વિપરાર્ધના અંતે બ્રહ્માનો લય કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. કૃતાગમઃ તેમને શ્રુતિ, સ્મૃતિ અને આગમ, એ શાસ્ત્રો રચનાર તરીકે વર્ણવે છે. અનિર્દેશ્યવપુઃ તેમને ગુણોથી પર હોવાથી જેમનું સ્વરૂપ નિશ્ચિત ન કરી શકાય તેવા તરીકે સ્મરે છે. વિષ્ણુઃ તેમને જેમનું તેજ આકાશ અને પૃથ્વી પર ફેલાયેલું છે તેવા તરીકે કહે છે. વીરઃ રૂપે તેઓ ગતિ અને વીરકાર્ય કરવાની શક્તિ ધરાવનાર છે. અનંતઃ તેમને સર્વમાં વ્યાપ્ત, શાશ્વત, સર્વના આત્મા અને દેશ, કાળ કે સ્થાનથી સીમિત ન થનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. ધનંજયઃ અર્જુન એ નામે એટલા માટે ઓળખાય છે કે ચારે દિશાઓમાં રાજ્યો જીતીને તેમણે મહાન ધન મેળવ્યું; અર્જુન ભગવાનની એક વિભૂતિ, એટલે કે ગૌરવશાળી પ્રગટીકરણ, છે, તેમ શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 71 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. બ્રહ્મણ્યઃ 'બ્રહ્મ' શબ્દ વેદ, બ્રાહ્મણો અને જ્ઞાનને સૂચવે છે; ભગવાન આમનું સંવર્ધન કરે છે તેથી તેઓ બ્રહ્મણ્ય કહેવાય છે, તેમ નામ આપે છે. બ્રહ્મકૃત્ તેમને બ્રહ્મ, એટલે કે તપ, કરનાર તરીકે વખાણે છે. બ્રહ્મા તેમને સર્વનું સર્જન કરનાર સર્જક બ્રહ્મા રૂપે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. બ્રહ્મ તેમને વિશાળ અને સર્વમાં વિસ્તરતા હોવાથી, સત્ય જેવા સૂચક શબ્દોથી ઓળખાતા ભગવાન, તેમ કહીને બ્રહ્મ તરીકે સન્માન આપે છે; બ્રહ્મ એટલે સત્ય, જ્ઞાન અને અનંતતા. બ્રહ્મવિવર્ધનઃ તેમને તપ અને આધ્યાત્મિક સાધનાનું સંવર્ધન કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. બ્રહ્મવિત્ તેમને વેદો અને તેના સાચા અર્થને જાણનાર તરીકે સ્મરે છે. બ્રાહ્મણઃ તેમને બ્રાહ્મણ રૂપે સમગ્ર વિશ્વને વેદની આજ્ઞાઓનો ઉપદેશ આપનાર તરીકે કહે છે. બ્રહ્મીઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમનામાં તપ, વેદ, મન અને પ્રાણ જેવા, જે સર્વ 'બ્રહ્મ' કહેવાય છે, તે સ્થિર છે. બ્રહ્મજ્ઞઃ તેમને બ્રહ્મનું સ્વરૂપ જાણનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. બ્રાહ્મણપ્રિયઃ તેમને જેમના પ્રત્યે પવિત્ર પુરુષો (બ્રાહ્મણો) ભક્તિ ધરાવે છે, અને જેઓ તેમને પ્રિય છે, તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 72 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. મહાક્રમઃ તેમને વિશાળ પગલાં ધરાવનાર તરીકે નામ આપે છે; વિશાળ પગલાં ધરાવતા વિષ્ણુ આપણને સુખ આપો. મહાકર્માઃ તેમને વિશ્વનું સર્જન જેવાં મહાન કાર્યો કરનાર તરીકે વખાણે છે. મહાતેજાઃ તેમને જેમના તેજથી સૂર્ય અને અન્ય જ્યોતિષ્કો તેજસ્વી છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. મહોરગઃ તેમને મહાન સર્પ, એટલે કે આદિશેષ, પણ તેઓ જ છે તેમ સન્માન આપે છે. મહાક્રતુઃ તેમને મહાન ક્રતુ (યજ્ઞ) તરીકે વર્ણવે છે. મહાયજ્વાઃ તેમને મહાન અને વિશ્વના કલ્યાણ માટે યજ્ઞ કરનાર તરીકે સ્મરે છે. મહાયજ્ઞઃ તેમને સ્વયં મહાન યજ્ઞ તરીકે કહે છે. મહાહવિઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમનામાં સમગ્ર વિશ્વને બ્રહ્મરૂપે કલ્પી, આત્માના અગ્નિમાં, જે બ્રહ્મ છે, હવિ રૂપે અર્પણ કરાય છે.

શ્લોક 73 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સ્તવ્યઃ તેમને સર્વ દ્વારા સ્તુતિને પાત્ર, પરંતુ પોતે કદી અન્ય કોઈની સ્તુતિ ન કરનાર તરીકે નામ આપે છે. સ્તવપ્રિયઃ તેમને સ્તુતિઓથી પ્રસન્ન થનાર તરીકે વખાણે છે. સ્તોત્રમ્ તેમને ભગવાનના મહિમા, ગુણો અને નામોનું ગાન કરનાર સ્તોત્ર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સ્તુતિઃ તેમને સ્તુતિ, એટલે કે મહિમાગાનનું કાર્ય, સ્વરૂપે સન્માન આપે છે. સ્તોતા તેમને સર્વ રૂપ ધારણ કરનાર હોવાથી સ્તોત્ર ગાનાર વ્યક્તિ તરીકે વર્ણવે છે. રણપ્રિયઃ તેમને જગતના રક્ષણ માટે યુદ્ધ પ્રિય હોય તેવા તરીકે સ્મરે છે; જેઓ સદા સુદર્શન ચક્ર, કૌમોદકી ગદા, શાર્ઙ્ગ ધનુષ્ય, નંદક ખડ્ગ અને પાંચજન્ય શંખ ધારણ કરે છે. પૂર્ણઃ તેમને સર્વ શક્તિઓ અને ગુણોના સ્રોત હોવાથી સ્વયંપૂર્ણ તરીકે કહે છે. પૂરયિતાઃ રૂપે તેઓ માત્ર સ્વયંપૂર્ણ જ નહીં, પણ અન્યોને સર્વ પૂર્તિ આપનાર છે. પુણ્યઃ તેમને જેમના વિશે માત્ર સાંભળવાથી સર્વ પાપ ભૂંસાઈ જાય છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. પુણ્યકીર્તિઃ તેમને પવિત્ર કીર્તિવાળા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે, જેમના ગુણો અન્યોને મહાન પુણ્ય આપે છે. અનામયઃ તેમને આંતરિક કે બાહ્ય કારણોથી ઉદ્ભવતા કોઈ પણ રોગથી પીડિત ન થનાર તરીકે નામ આપે છે.

શ્લોક 74 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. મનોજવઃ તેમને સર્વવ્યાપી હોવાથી મન જેવા વેગવાળા કહેવાય છે તેમ કહીને નામ આપે છે. તીર્થકરઃ 'તીર્થ' એટલે વિદ્યા, જ્ઞાન કે કૌશલ્યની શાખા; જે સર્વ પવિત્ર જ્ઞાનનો સ્રોત છે તે તીર્થંકર તરીકે વખાણે છે. વસુરેતાઃ તેમને જેમનો રેતસ (સર્જક તત્ત્વ) સ્વભાવથી સુવર્ણ (વસુ) સમાન છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વસુપ્રદઃ તેમને ધન આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે.

શ્લોક 75 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સદ્ગતિઃ તેમને સજ્જનો વડે પ્રાપ્ત થતા તરીકે નામ આપે છે; અથવા અતિ શ્રેષ્ઠ ગુણવાળી બુદ્ધિથી સંપન્ન તરીકે. સત્કૃતિઃ તેમને જેમની સિદ્ધિઓ જગતના રક્ષણ માટે છે તેવા તરીકે વખાણે છે. સત્તાઃ તેમને આંતરિક કે બાહ્ય ભેદ વગરના અનુભવ, એટલે કે શુદ્ધ સત્તા, તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સદ્ભૂતિઃ તેમને શુદ્ધ અસ્તિત્વ અને ચૈતન્યસ્વરૂપ, અબાધિત અને અનેક રીતે પ્રગટ થતા પરમાત્મા તરીકે સન્માન આપે છે. સત્પરાયણઃ તેમને સત્યનો સાક્ષાત્કાર કરનાર સજ્જનો પ્રાપ્ત કરી શકે તેવી સર્વોચ્ચ સ્થિતિ તરીકે વર્ણવે છે. શૂરસેનઃ તેમને હનુમાન જેવા પરાક્રમી યોદ્ધાઓની સેના ધરાવનાર તરીકે સ્મરે છે. યદુશ્રેષ્ઠઃ તેમને યદુવંશીઓમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ તરીકે કહે છે. સન્નિવાસઃ રૂપે તેઓ સજ્જનો અને જ્ઞાનીઓનો આશ્રય છે. સુયામુનઃ તેમને યમુના નદી સાથે સંકળાયેલા ઉત્તમ પુરુષો, એટલે કે દેવકી, વસુદેવ, નંદગોપ, યશોદા, બલરામ, સુભદ્રા અને અન્યો, દ્વારા ઘેરાયેલા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 76 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ભૂતાવાસઃ તેમને જેમનામાં સર્વ પ્રાણીઓ વસે છે તેવા તરીકે નામ આપે છે. વાસુદેવઃ તેમને માયા વડે સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં વ્યાપ્ત દિવ્ય તત્ત્વ તરીકે વખાણે છે. સર્વાસુનિલયઃ તેમને જીવ રૂપે જેમનામાં સર્વ જીવોની સમગ્ર પ્રાણશક્તિ લય પામે છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. અનલઃ તેમને જેમનું ધન, અથવા સામર્થ્ય, અમર્યાદિત છે તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. દર્પહાઃ તેમને અધર્મના માર્ગે ચાલનારાઓનું અભિમાન દમનાર તરીકે વર્ણવે છે. દર્પદઃ તેમને ધર્મના માર્ગે ચાલનારાઓને ગૌરવપૂર્ણ આત્મસન્માનનું ભાન આપનાર તરીકે સ્મરે છે. દૃપ્તઃ તેમને પોતાના સહજ આનંદના ઉપભોગથી સદા તૃપ્ત તરીકે કહે છે. દુર્ધરઃ રૂપે તેઓ ધ્યાનમાં હૃદયમાં ધારણ કરવા અત્યંત કઠિન છે. અપરાજિતઃ તેમને આસક્તિ જેવા આંતરિક શત્રુઓ કે અસુરો જેવા બાહ્ય શત્રુઓ દ્વારા કદી પરાજિત ન થનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 77 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વિશ્વમૂર્તિઃ તેમને સર્વના આત્મા હોવાથી સમગ્ર બ્રહ્માંડને પોતાનો દેહ ધરાવનાર તરીકે નામ આપે છે. મહામૂર્તિઃ તેમને આદિશેષની શય્યા પર શયન કરતા વિરાટ સ્વરૂપવાળા તરીકે વખાણે છે. દીપ્તમૂર્તિઃ તેમને જ્ઞાનના તેજસ્વી સ્વરૂપવાળા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. અમૂર્તિમાન્ તેમને કર્મથી જન્મેલા દેહ વગરના તરીકે સન્માન આપે છે. અનેકમૂર્તિઃ તેમને જગતના કલ્યાણ માટે અવતારોમાં અનેક દેહ ધારણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. અવ્યક્તઃ તેમને અનેક રૂપ હોવા છતાં 'આ તેઓ છે' એમ સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવી ન શકાય તેવા તરીકે સ્મરે છે. શતમૂર્તિઃ તેમને શુદ્ધ ચૈતન્યસ્વરૂપ હોવા છતાં ક્ષણિક હેતુઓ માટે જુદાં જુદાં રૂપ ધારણ કરનાર તરીકે કહે છે. શતાનનઃ રૂપે તેઓ સો મુખવાળા છે, જે અસંખ્ય રૂપોનું સૂચન કરે છે.

શ્લોક 78 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. એકઃ તેમને આંતરિક, બાહ્ય કે ભિન્ન કોઈ પણ પ્રકારના ભેદ વગરના, સંપૂર્ણપણે અદ્વૈત તરીકે નામ આપે છે. નૈકઃ તેમને માયાથી જન્મેલા અનેક દેહવાળા તરીકે વખાણે છે. સવઃ તેમને એ યજ્ઞ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે જેમાં સોમ તૈયાર કરીને વપરાય છે. કઃ 'ક' અક્ષર આનંદ કે સુખ સૂચવે છે; તેથી આનંદસ્વરૂપ તરીકે સ્તુતિ પામનાર તરીકે સન્માન આપે છે. કિમ્ તેમને સર્વ મૂલ્યોના સમાહાર રૂપે ધ્યાન ધરવા યોગ્ય તરીકે વર્ણવે છે. યત્ તેમને સ્વભાવથી સ્વયંભૂ તરીકે સ્મરે છે; 'યત્' સ્વયં સ્થિત તત્ત્વ સૂચવે છે. તત્ તેમને બ્રહ્મ, કારણ કે તે વિસ્તરે છે (તનોતિ), તેથી તે નામે ઓળખાય છે, તેમ કહે છે. પદમનુત્તમમ્ તેમને બ્રહ્મનું પદ, એટલે કે સર્વ મોક્ષાર્થીઓનું પરમ લક્ષ્ય; અને તેનાથી પર કંઈ પ્રાપ્ત કરવાનું ન હોવાથી અનુત્તમ, તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે. લોકબંધુઃ તેમને સર્વ લોકના મિત્ર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. લોકનાથઃ તેમને જેમની સમક્ષ સર્વ લોક પ્રાર્થના કરે છે તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. માધવઃ તેમને મધુ વંશમાં જન્મનાર તરીકે વર્ણવે છે. ભક્તવત્સલઃ તેમને ભક્તો પ્રત્યે અપાર પ્રેમ ધરાવનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 79 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુવર્ણવર્ણઃ તેમને સુવર્ણના રંગવાળા તરીકે નામ આપે છે. હેમાંગઃ તેમને જેમનું સ્વરૂપ સુવર્ણ જેવું છે તેવા તરીકે વખાણે છે. વરાંગઃ તેમને જેમના સર્વ અંગો તેજસ્વી રીતે સુંદર છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ચંદનાંગદીઃ તેમને સુગંધી ચંદનના લેપ અને આનંદ ઉપજાવતા બાજુબંધથી શણગારેલા તરીકે સન્માન આપે છે. વીરહાઃ તેમને ધર્મના રક્ષણ માટે હિરણ્યકશિપુ જેવા વીરોનો સંહાર કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. વિષમઃ તેમને જેમના સમાન કોઈ નથી, કારણ કે કોઈ પણ લક્ષણે તેમની તુલના થઈ શકે નહીં, તેમ કહીને સ્મરે છે. શૂન્યઃ તેમને સર્વ મર્યાદિત ગુણો વગરના હોવાથી, તેમને વર્ણવવા ઇચ્છનારાઓને શૂન્ય (અવકાશ) રૂપે દેખાનાર તરીકે કહે છે. ઘૃતાશીઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમના આશીર્વાદ ક્યારેય નિષ્ફળ જતા નથી. અચલઃ તેમને સત્ય, બુદ્ધિ અને અનંતતા રૂપી પોતાના સાચા સ્વરૂપથી કદી ચ્યુત ન થનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. ચલઃ તેમને વાયુરૂપે ગતિ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 80 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અમાની તેમને શુદ્ધ ચૈતન્યસ્વરૂપ હોવાથી આત્મા સિવાય અન્ય કોઈ વસ્તુ સાથે પોતાપણું ન ધરાવનાર તરીકે નામ આપે છે. માનદઃ તેમને પોતાની માયા વડે અનાત્મામાં આત્મભાવ ઉત્પન્ન કરનાર, અથવા ભક્તોને માન અને કૃપા આપનાર તરીકે વખાણે છે. માન્યઃ તેમને સર્વના ઈશ્વર હોવાથી સર્વ વડે પૂજવા યોગ્ય તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. લોકસ્વામીઃ તેમને ચૌદ લોકના સ્વામી તરીકે સન્માન આપે છે. ત્રિલોકધૃત્ તેમને ત્રણે લોકને ધારણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. સુમેધાઃ તેમને મહાન અને કલ્યાણકારી બુદ્ધિવાળા તરીકે સ્મરે છે. મેધજઃ તેમને યાગ (એક પ્રકારના યજ્ઞ)માંથી પ્રગટ થનાર તરીકે કહે છે. ધન્યઃ રૂપે તેઓ પોતાના સર્વ ઉદ્દેશ પ્રાપ્ત કરીને પરિપૂર્ણ સંતુષ્ટ છે. સત્યમેધાઃ તેમને જેમની બુદ્ધિ સદા ફળદાયી છે તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. ધરાધરઃ તેમને આદિશેષ જેવા પોતાના અંશો વડે લોકોને ધારણ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 81 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. તેજોવૃષઃ તેમને સૂર્યરૂપે સર્વ સમયે વર્ષા કરાવનાર તરીકે નામ આપે છે. દ્યુતિધરઃ તેમને જેમનું સ્વરૂપ સદા તેજસ્વી છે તેવા તરીકે વખાણે છે. સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ તેમને સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પ્રગ્રહઃ તેમને ભક્તોના અર્પણો અત્યંત પ્રસન્નતાથી સ્વીકારનાર તરીકે સન્માન આપે છે. નિગ્રહઃ તેમને સર્વનું નિયમન કરીને અંતે તેનો લય કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. વ્યગ્રઃ તેમને જેમનો કોઈ અંત (અગ્ર) નથી તેવા, અથવા ભક્તોની પ્રાર્થના પૂર્ણ કરવામાં સદા સજાગ તરીકે સ્મરે છે. નૈકશૃંગઃ તેમને વરાહ રૂપે ચાર શિંગડાવાળા તરીકે કહે છે. ગદાગ્રજઃ રૂપે તેઓ 'નિગદ' મંત્ર દ્વારા સર્વપ્રથમ પ્રગટ થનાર છે, અથવા ગદના મોટાભાઈ છે.

શ્લોક 82 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ચતુર્મૂર્તિઃ તેમને વિરાટ, સૂત્રાત્મા, અવ્યાકૃત અને તુરીય, એ ચાર સ્વરૂપવાળા, અથવા શ્વેત, રક્ત, પીત અને કૃષ્ણ એ ચાર શિંગડાવાળા તરીકે નામ આપે છે. ચતુર્બાહુઃ તેમને વાસુદેવ રૂપે સદા વર્ણવાતા ચાર ભુજાવાળા તરીકે વખાણે છે. ચતુર્વ્યૂહઃ તેમને વાસુદેવ, સંકર્ષણ, પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધ એ ચાર પ્રગટીકરણવાળા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ચતુર્ગતિઃ તેમને શાસ્ત્રોએ વિહિત કરેલા ચાર આશ્રમો અને ચાર વર્ણોના લોકો વડે પરમ ગતિ તરીકે શોધાતા તરીકે સન્માન આપે છે. ચતુરાત્માઃ તેમને આસક્તિ, વૈર કે મર્યાદા વગરના, વિશેષ સામર્થ્યથી સંપન્ન આત્મા તરીકે વર્ણવે છે. ચતુર્ભાવઃ તેમને જેમનામાંથી ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એ ચાર માનવીય પુરુષાર્થ ઉદ્ભવ્યા તેવા તરીકે સ્મરે છે. ચતુર્વેદવિત્ તેમને ચારે વેદોના સાચા અર્થને સમજનાર તરીકે કહે છે. એકપાત્ રૂપે તેઓ એક જ પાદ (ચરણ, અથવા પ્રગટીકરણ) ધરાવનાર છે, જે તેમની પારમાર્થિક એકતાનું સૂચન કરે છે.

શ્લોક 83 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સમાવર્તઃ તેમને સંસારચક્રને અસરકારક રીતે ફેરવનાર તરીકે નામ આપે છે. અનિવૃત્તાત્માઃ તેમને સર્વવ્યાપી હોવાથી કોઈ પણ વસ્તુથી કે કોઈ પણ સ્થાનથી અલગ ન થનાર તરીકે વખાણે છે. દુર્જયઃ તેમને જેમના પર વિજય ન મેળવી શકાય તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. દુરતિક્રમઃ તેમને જેમના ભયથી સૂર્ય જેવા દેવો પણ તેમની આજ્ઞાનો વિરોધ કરવાનું સાહસ કરતા નથી તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. દુર્લભઃ તેમને ભક્તિ વડે પ્રાપ્ય, અને તે ભક્તિ પણ કેળવવી કઠિન છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. દુર્ગમઃ તેમને જેમને પામવા કઠિન છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. દુર્ગઃ તેમને જેમની પ્રાપ્તિ વિવિધ અવરોધોને કારણે કઠિન બને છે તેવા તરીકે કહે છે. દુરાવાસઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમને યોગીઓ સમાધિમાં અત્યંત કઠિનાઈથી હૃદયમાં નિવાસ કરાવે છે. દુરારિહાઃ તેમને અસુરો જેવા વિરોધી જીવોનો સંહાર કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 84 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. શુભાંગઃ તેમને જેમનું સ્વરૂપ ધ્યાનમાં અત્યંત કલ્યાણકારી છે તેવા તરીકે નામ આપે છે. લોકસારંગઃ તેમને સારંગ (મધમાખી)ની જેમ જગતમાંથી સાર ગ્રહણ કરનાર તરીકે વખાણે છે. સુતંતુઃ તેમને અનંત વિસ્તારવાળું આ બ્રહ્માંડ તેમનું છે, તેથી 'સુંદર તાણાવાણા' તરીકે ઓળખાતા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. તંતુવર્ધનઃ તેમને આ જગતના તાણાવાણાને વિસ્તારી કે સંકોચી શકનાર તરીકે સન્માન આપે છે. ઇન્દ્રકર્માઃ તેમને ઇન્દ્ર જેવા, અત્યંત પ્રશંસનીય અને ઉત્કૃષ્ટ કર્મો ધરાવનાર તરીકે વર્ણવે છે. મહાકર્માઃ તેમને જેમના કાર્યરૂપ આકાશ જેવા મહાભૂતો છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. કૃતકર્માઃ તેમને સર્વ કાર્ય સિદ્ધ કર્યા છે અને હવે કંઈ સાધવાનું બાકી નથી તેવા તરીકે કહે છે. કૃતાગમઃ રૂપે તેઓ વેદસ્વરૂપે આગમ પ્રગટ કરનાર છે.

શ્લોક 85 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઉદ્ભવઃ તેમને પોતાની ઇચ્છાથી જ મહાન અને ઉદાત્ત દેહ ધારણ કરનાર તરીકે નામ આપે છે. સુંદરઃ તેમને સૌને મોહિત કરે તેવી સુંદરતાવાળા તરીકે વખાણે છે. સુંદઃ તેમને અત્યંત કોમળતા (ઉંદન)ને કારણે જાણીતા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. રત્નનાભઃ તેમને 'રત્ન' સુંદરતા સૂચવે છે, તેથી જેમની નાભિ અતિ સુંદર છે તેવા તરીકે સન્માન આપે છે. સુલોચનઃ તેમને તેજસ્વી નેત્રવાળા, અર્થાત્ સર્વના જ્ઞાનવાળા તરીકે વર્ણવે છે. અર્કઃ તેમને બ્રહ્મા જેવા પૂજ્ય જીવો દ્વારા પણ પૂજાતા તરીકે સ્મરે છે. વાજસનઃ તેમને પ્રાર્થના કરનારાઓને વાજ, એટલે કે અન્ન, આપનાર તરીકે કહે છે. શૃંગીઃ રૂપે તેઓ પ્રલય સમયે સ્પષ્ટ શિંગડાવાળા મત્સ્યનું રૂપ ધારણ કરનાર છે. જયંતઃ તેમને શત્રુઓને સહજતાથી જીતનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. સર્વવિજ્જયીઃ તેમને 'સર્વવિત્' (સર્વજ્ઞ) અને 'જયી' (વિજેતા) તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે; આસક્તિ અને ક્રોધ જેવા આંતરિક વિકારો તથા હિરણ્યાક્ષ જેવા બાહ્ય શત્રુઓ પર તેઓ વિજય મેળવે છે.

શ્લોક 86 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુવર્ણબિંદુઃ તેમને જેમના અંગો (બિંદુ) તેજમાં સુવર્ણ સમાન છે તેવા તરીકે નામ આપે છે. અક્ષોભ્યઃ તેમને આસક્તિ અને દ્વેષ જેવા આવેગોથી, વિષયોથી કે અસુરોથી કદી વિચલિત ન થનાર તરીકે વખાણે છે. સર્વવાગીશ્વરેશ્વરઃ તેમને બ્રહ્મા સહિત વિદ્યાના સર્વ સ્વામીઓના પણ સ્વામી તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. મહાહ્રદઃ તેમને પરમાત્મા આનંદસ્વરૂપ હોવાથી, જે યોગીઓ તેમનું ધ્યાન ધરે છે તેઓ એ આનંદસરોવરમાં ડૂબકી મારીને મહાન હર્ષ પામે છે, તેથી 'મહાહ્રદ' (મહાન સરોવર) કહેવાય છે, તેમ સન્માન આપે છે. મહાગર્તઃ તેમને જેમની માયા મહાન ખાડાની જેમ પાર કરવી કઠિન છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. મહાભૂતઃ તેમને ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્ય એ ત્રણ કાળથી અવિભક્ત તરીકે સ્મરે છે. મહાનિધિઃ તેમને જેમનામાં સર્વ મહાન તત્ત્વોનો આધાર છે, તેવા મહાન અને અતિ મૂલ્યવાન નિધિ તરીકે કહે છે.

શ્લોક 87 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. કુમુદઃ 'કુ' એટલે પૃથ્વી; જે પૃથ્વીને તેના ભારથી મુક્ત કરીને આનંદ (મુદ) આપે છે તે, તેમ કહીને નામ આપે છે. કુંદરઃ તેમને કુંદ (ચમેલી)ના પુષ્પ જેવા શુદ્ધ આશીર્વાદ આપનાર તરીકે વખાણે છે. કુંદઃ તેમને જેમનાં અંગો કુંદ (ચમેલી) જેવાં સુંદર છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પર્જન્યઃ તેમને વાદળની જેમ આધ્યાત્મિક, ભૌતિક અને દૈવિક, એ ત્રણ તાપ શમાવીને ઇચ્છિત સર્વ વસ્તુઓની વર્ષા કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. પાવનઃ તેમને જેમનું સ્મરણ માત્ર કરવાથી ભક્ત પવિત્રતા પામે છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. અનિલઃ તેમને કોઈ પ્રેરણા કે બંધન વગરના, તેમજ કદી ન ઊંઘનાર, સદા જાગૃત તરીકે સ્મરે છે. અમૃતાશઃ તેમને પોતાના સ્વભાવરૂપ અમૃત (અમર આનંદ)નો ઉપભોગ કરનાર તરીકે કહે છે. અમૃતવપુઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમનું સ્વરૂપ અમર અને અક્ષય છે. સર્વજ્ઞઃ તેમને સર્વજ્ઞ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. સર્વતોમુખઃ તેમને સર્વત્ર મુખ ધરાવનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 88 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સુલભઃ તેમને પર્ણ, પુષ્પ અને ફળ જેવી નાની વસ્તુઓ ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવાથી સહજ રીતે પ્રાપ્ય તરીકે નામ આપે છે. સુવ્રતઃ તેમને શુદ્ધ અર્પણોનો ઉપભોગ કરનાર, અથવા કેવળ સાક્ષી (અભોક્તા) તરીકે વખાણે છે. સિદ્ધઃ તેમને જેમના ઉદ્દેશ સદા સિદ્ધ થાય છે, જે સર્વશક્તિમાન છે અને અન્ય કોઈ ઇચ્છાથી અવરોધાતા નથી, તેમ ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. શત્રુજિત્ તેમને દુષ્ટતાની સર્વ શક્તિઓના વિજેતા તરીકે સન્માન આપે છે. શત્રુતાપનઃ તેમને દેવોના શત્રુઓનો સંહાર કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. ન્યગ્રોધઃ તેમને જે સર્વથી ઉપર સ્થિત છે છતાં નીચે તરફ વિસ્તરે છે, અને સર્વ પ્રગટ વસ્તુઓનો સ્રોત છે, તેમ સ્મરે છે. ઉદુંબરઃ તેમને પરમ કારણ રૂપે 'આકાશથી પર', એટલે કે સર્વથી શ્રેષ્ઠ, તેમ કહે છે. અશ્વત્થઃ રૂપે તેઓ એવા છે જે બીજા દિવસ સુધી પણ ટકતા નથી, એટલે કે સતત પરિવર્તનશીલ વિશ્વ તેમનું સ્વરૂપ છે. ચાણૂરાંધ્રનિષૂદનઃ તેમને આંધ્ર જાતિના વીર યોદ્ધા ચાણૂરનો સંહાર કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 89 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સહસ્રાર્ચિઃ તેમને અસંખ્ય કિરણો (અર્ચિ) ધરાવનાર તરીકે નામ આપે છે. સપ્તજિહ્વઃ તેમને અગ્નિ રૂપે પ્રગટ થયેલા ભગવાન, જેમની જ્વાળાની સાત જીભ કલ્પવામાં આવી છે, તેમ કહીને વખાણે છે. સપ્તૈધાઃ તેમને અગ્નિસ્વરૂપ ભગવાન સાત એધા (તેજના પ્રકારો) ધરાવે છે, તેમ ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સપ્તવાહનઃ તેમને સૂર્ય રૂપે ભગવાનને સાત અશ્વો વાહન તરીકે છે, તેમ સન્માન આપે છે. અમૂર્તિઃ તેમને સ્થૂળ ભૌતિક દેહ વગરના, નિરાકાર શુદ્ધ ચૈતન્ય તરીકે વર્ણવે છે. અનઘઃ તેમને પાપ અને શોક વગરના તરીકે સ્મરે છે. અચિંત્યઃ તેમને જ્ઞાનના કોઈ માપદંડથી નિર્ધારિત ન થઈ શકે તેવા, સર્વ જ્ઞાનના સાક્ષી આત્મા તરીકે કહે છે. ભયકૃત્ તેમને દુષ્ટ માર્ગે ચાલનારાઓમાં ભય ઉત્પન્ન કરનાર, અથવા સર્વ ભયના મૂળનો છેદ કરનાર તરીકે, રૂપે ગાય છે. ભયનાશનઃ તેમને સજ્જનોના ભયનો નાશ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 90 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અણુઃ તેમને અત્યંત સૂક્ષ્મ તરીકે નામ આપે છે. બૃહતઃ તેમને વિશાળ અને મહાન તરીકે વખાણે છે. કૃશઃ તેમને અભૌતિક, પ્રકૃતિના સર્વ દ્રવ્યથી પર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સ્થૂલઃ તેમને સર્વના આંતરવ્યાપી તરીકે, અને લાક્ષણિક અર્થમાં વિશાળ (સ્થૂલ) તરીકે સન્માન આપે છે. ગુણભૃત્ તેમને સત્ત્વ, રજસ અને તમસ એ ગુણોના આધાર તરીકે વર્ણવે છે, જેમના દ્વારા સર્જન, પાલન અને સંહાર થાય છે. નિર્ગુણઃ તેમને પ્રકૃતિના ગુણો વગરના તરીકે સ્મરે છે. મહાનઃ તેમને મહાન તરીકે કહે છે. અધૃતઃ રૂપે તેઓ પૃથ્વી જેવા સર્વ આધારોના આધાર હોવા છતાં પોતે કોઈ બાહ્ય વસ્તુથી ધારિત નથી. સ્વધૃતઃ તેમને માત્ર પોતાનાથી જ ધારિત તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. સ્વાસ્યઃ તેમને કમળની અંદરના ભાગ જેવા સહેજ રક્તવર્ણ, સુંદર મુખવાળા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે. પ્રાગ્વંશઃ તેમને ભગવાનનો 'વંશ' (જગત-વ્યવસ્થા) કોઈ પૂર્વકારણથી પહેલાં નથી, તેઓ એકમાત્ર પરમ છે, તેમ નામ આપે છે. વંશવર્ધનઃ તેમને જગત-વ્યવસ્થા, જે તેમની સંતતિ છે, તેનું સંવર્ધન કે લય કરનાર તરીકે વખાણે છે.

શ્લોક 91 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ભારભૃત્ તેમને અનંત (આદિશેષ)નું રૂપ ધારણ કરીને પૃથ્વીનો ભાર ઉઠાવનાર તરીકે નામ આપે છે. કથિતઃ તેમને વેદો દ્વારા સર્વોચ્ચ તરીકે વર્ણવાયેલા, જેમના વિશે સર્વ વેદો કહે છે, તેવા તરીકે વખાણે છે. યોગીઃ તેમને અહીં 'યોગ' એટલે જ્ઞાન, અને તે દ્વારા પ્રાપ્ય તેઓ યોગી છે, તેમ ઉદ્‌ઘોષ કરે છે; અથવા પોતાના આત્મામાં સદા સ્થિત પરમાત્મા તરીકે. યોગીશઃ તેમને સામાન્ય યોગીઓની જેમ વિઘ્નોને કારણે નહીં, પણ યોગ અથવા આત્મજ્ઞાનથી કદી ચ્યુત ન થનાર તરીકે સન્માન આપે છે. સર્વકામદઃ તેમને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપનાર તરીકે વર્ણવે છે. આશ્રમઃ તેમને સંસારના વનમાં ભટકતા સર્વને વિશ્રામ આપનાર તરીકે સ્મરે છે. શ્રમણઃ તેમને વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કર્યા વિના જીવનારાઓને કષ્ટ આપનાર તરીકે કહે છે. ક્ષામઃ રૂપે તેઓ સર્વ પ્રાણીઓના ક્ષય અને લય કરનાર છે. સુપર્ણઃ તેમને સંસારવૃક્ષ રૂપે પ્રગટ થયેલા ભગવાનનાં છંદ રૂપી ઉત્તમ પર્ણો (ગ્રંથભાગો) છે તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે. વાયુવાહનઃ તેમને જેમના ભયથી વાયુ સર્વ પ્રાણીઓને વહન કરે છે તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 92 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ધનુર્ધરઃ તેમને રામ રૂપે મહાન ધનુષ્ય ધારણ કરનાર તરીકે નામ આપે છે. ધનુર્વેદઃ તેમને દશરથપુત્ર રામ રૂપે ધનુર્વેદ (ધનુર્વિદ્યા)ના જ્ઞાતા તરીકે વખાણે છે. દંડઃ તેમને સર્વ શાસકોમાં શિસ્તના મૂર્તિમંત સ્વરૂપ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. દમયિતાઃ તેમને યમ અને રાજા રૂપે દુષ્ટોને દંડ આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. દમઃ તેમને ધર્મપાલન દ્વારા મનુષ્યોમાં આત્મસંયમ રૂપે વર્ણવે છે. અપરાજિતઃ તેમને કોઈ શત્રુ વડે કદી પરાજિત ન થનાર તરીકે સ્મરે છે. સર્વસહઃ તેમને સર્વ કર્મોમાં નિપુણ અને સમતાપૂર્વક સર્વ સહન કરનાર તરીકે કહે છે. નિયંતાઃ રૂપે તેઓ દરેક વ્યક્તિને તેના કર્તવ્યમાં નિયુક્ત કરનાર છે. અનિયમઃ તેમને જેમના પર કોઈ બાહ્ય નિયમ લાગુ થતો નથી, કારણ કે તેઓ સ્વયં સર્વના નિયંત્રક છે, તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે. અયમઃ તેમને જેમના પર યમનું કોઈ નિયંત્રણ નથી, એટલે કે જેમનું મૃત્યુ નથી, તેવા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 93 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સત્ત્વવાન્ તેમને વીરતા, પરાક્રમ, ધૈર્ય વગેરે બળદાયક ગુણો ધરાવનાર તરીકે નામ આપે છે. સાત્ત્વિકઃ તેમને મૂળભૂત રીતે સત્ત્વગુણમાં સ્થિત તરીકે વખાણે છે. સત્યઃ તેમને સજ્જનોમાં સાચા અર્થમાં હાજર અને સ્થિત તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સત્યધર્મપરાયણઃ તેમને સત્ય અને ધર્મના સર્વ પાસાંઓનો મૂળ પાયો તરીકે સન્માન આપે છે. અભિપ્રાયઃ તેમને જીવનના પરમ પુરુષાર્થોની ઇચ્છા રાખનારાઓ વડે શોધાતા તરીકે વર્ણવે છે. પ્રિયાર્હઃ તેમને જેમને પોતાની સૌથી પ્રિય વસ્તુ યોગ્ય રીતે અર્પણ થાય છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. અર્હઃ તેમને પૂજાની સર્વ સામગ્રી અને વિધિઓ વડે પૂજવા યોગ્ય તરીકે કહે છે. પ્રિયકૃત્ રૂપે તેઓ માત્ર પ્રેમને પાત્ર નથી, પણ જેઓ તેમની ઉપાસના કરે છે તેમના માટે જે શુભ અને પ્રિય છે તે સક્રિયપણે કરનાર છે. પ્રીતિવર્ધનઃ તેમને પોતાના ભક્તોનો આનંદ અને ભક્તિ વધારનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 94 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. વિહાયસ-ગતિઃ તેમને વિષ્ણુપદ, એટલે કે પરમ ધામમાં ગતિ કરનાર, અથવા તેના આધાર તરીકે નામ આપે છે. જ્યોતિઃ તેમને સ્વયંપ્રકાશ ચૈતન્યનો પ્રકાશ, જે પોતાને અને અન્ય સર્વને પ્રગટ કરે છે, તેમ વખાણે છે. સુરુચિઃ તેમને જેમની રુચિ (તેજ કે ઇચ્છા) અત્યંત આકર્ષક સ્વભાવવાળી છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. હુતભુક્ તેમને સર્વ યજ્ઞોમાં કોઈ પણ દેવતાને અર્પાયેલું સ્વીકારનાર તરીકે સન્માન આપે છે. વિભુઃ તેમને સર્વત્ર નિવાસ કરનાર, અથવા ત્રણે લોકના સ્વામી તરીકે વર્ણવે છે. રવિઃ તેમને સૂર્ય રૂપે સર્વ રસ (પ્રવાહી)ને ગ્રહણ કરનાર તરીકે સ્મરે છે. વિરોચનઃ તેમને અનેક રીતે પ્રકાશિત થનાર તરીકે કહે છે. સૂર્યઃ રૂપે તેઓ સૂર્યમાં તેજ (શ્રી) ઉત્પન્ન કરનાર છે; અથવા 'સૂર્ય' એટલે અગ્નિ. સવિતા તેમને સર્વ લોકોને પ્રગટ (પ્રસવ) કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. રવિલોચનઃ તેમને સૂર્યને જેમના નેત્ર તરીકે ધરાવનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 95 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અનંતઃ તેમને શાશ્વત, સર્વવ્યાપી, અને દેશ-કાળથી અનિર્ધારિત તરીકે નામ આપે છે. હુતભુક્ તેમને અગ્નિયજ્ઞમાં અર્પાયેલું ભક્ષણ કરનાર તરીકે વખાણે છે. ભોક્તાઃ તેમને જેમના માટે જડ પ્રકૃતિ ઉપભોગનો વિષય છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સુખદઃ તેમને ભક્તોને મોક્ષ આપનાર તરીકે સન્માન આપે છે. નૈકજઃ તેમને ધર્મના રક્ષણ માટે વારંવાર જન્મ લેનાર તરીકે વર્ણવે છે. અગ્રજઃ તેમને સર્વ પૂર્વે જન્મનાર, એટલે કે હિરણ્યગર્ભ, તરીકે સ્મરે છે. અનિર્વિણ્ણઃ તેમને સર્વ દુઃખથી મુક્ત, અને કોઈ અવરોધ વગર સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરનાર તરીકે કહે છે. સદામર્ષીઃ રૂપે તેઓ સજ્જનો પ્રત્યે સદા ધીરજવાન અને ક્ષમાશીલ છે. લોકાધિષ્ઠાનમ્ તેમને પોતાના માટે કોઈ આધાર વગર, છતાં ત્રણે લોકને ધારણ કરનાર બ્રહ્મ તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. અદ્ભુતઃ તેમને અદ્‌ભુત, વિસ્મયકારક સત્તા તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 96 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. સનાત્ઃ 'સનાત્' શબ્દ અત્યંત લાંબા કાળને સૂચવે છે; કાળ પોતે પરમ સત્તાનું જ પ્રગટીકરણ છે, તેમ નામ આપે છે. સનાતનતમઃ તેમને સર્વના કારણ, અને શાશ્વત ગણાતા બ્રહ્મા જેવા જીવો કરતાં પણ પ્રાચીન તરીકે વખાણે છે. કપિલઃ તેમને સમુદ્રમાં પૃથ્વીની અંદર રહેલા, આછા લાલ રંગના અગ્નિ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે; આ નામ દિવ્ય જ્ઞાનને મૂર્તિમંત કરનાર ઋષિનું પણ છે. કપિઃ 'ક' એટલે જળ; સૂર્યરૂપે પોતાના સ્વરૂપ વડે સર્વ જળનું પાન કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. અવ્યયઃ તેમને જેમનામાં પ્રલય સમયે સર્વ લોક કોઈ હાનિ વિના લય પામે છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. સ્વસ્તિદઃ તેમને ભક્તોને જે મંગલ છે તે આપનાર તરીકે સ્મરે છે. સ્વસ્તિકૃત્ તેમને કલ્યાણ આપવા માટે કાર્યરત તરીકે કહે છે. સ્વસ્તિઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમનું મંગલ સ્વરૂપ પરમ આનંદથી લક્ષિત છે. સ્વસ્તિભુક્ તેમને ઉપર સ્વસ્તિ (મંગલ)નો ઉપભોગ કરનાર, અથવા ભક્તોના કલ્યાણનું રક્ષણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે. સ્વસ્તિદક્ષિણઃ તેમને પોતાની કૃપા વડે સ્વસ્તિ (મંગલ)ની વૃદ્ધિ કરનાર તરીકે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 97 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અરૌદ્રઃ કર્મ, આસક્તિ અને ક્રોધ 'રૌદ્ર' છે; સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ થવાથી ભગવાન આસક્તિ અને ક્રોધથી મુક્ત છે, તેથી તેઓ અરૌદ્ર છે, તેમ નામ આપે છે. કુંડલીઃ તેમને વીંટળાયેલા આદિશેષનું રૂપ ધારણ કરનાર તરીકે વખાણે છે. ચક્રીઃ તેમને સર્વ લોકના રક્ષણ માટે મનનું પ્રતીક, સુદર્શન ચક્ર ધારણ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. વિક્રમીઃ તેમને 'વિક્રમ' એટલે ડગલું ભરવું, તેમજ મહાન સાહસ અને શૌર્ય, તેમ કહીને સન્માન આપે છે. ઊર્જિતશાસનઃ તેમને શ્રુતિ અને સ્મૃતિ રૂપે જેમના આદેશો અત્યંત ઉત્તમ સ્વરૂપના છે તેવા તરીકે વર્ણવે છે. શબ્દાતિગઃ તેમને કોઈ પણ ધ્વનિથી નિર્દેશી ન શકાય તેવા તરીકે સ્મરે છે, કારણ કે તેમનામાં શબ્દથી ગ્રહણ થઈ શકે તેવાં લક્ષણો નથી. શબ્દસહઃ તેમને સર્વ વેદોના પરમ તાત્પર્ય તરીકે કહે છે. શિશિરઃ રૂપે તેઓ ભૌતિક, માનસિક અને આધ્યાત્મિક, એ ત્રણ પ્રકારના સાંસારિક તાપથી બળતા લોકો માટે શીતળ આશ્રય છે. શર્વરીકરઃ તેમને બંધનમાં રહેલાઓ માટે આત્મા રાત્રિ (શર્વરી) જેવો લાગે છે, અને જ્ઞાનીઓ માટે સંસાર રાત્રિ જેવો છે; ભગવાન બંને માટે એ 'રાત્રિ' રૂપી પારમાર્થિક અવસ્થા ઉત્પન્ન કરે છે, તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 98 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અક્રૂરઃ તેમને ક્રૂરતા વગરના તરીકે નામ આપે છે. પેશલઃ તેમને વિચાર, વાણી, શરીર અને કાર્યમાં સુંદર અને લાવણ્યસભર તરીકે વખાણે છે. દક્ષઃ તેમને પૂર્ણ વિકસિત, બળવાન અને સર્વ કાર્ય પ્રભાવશાળી રીતે કરનાર, અત્યંત સમર્થ તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. દક્ષિણઃ તેમને નિપુણ અને કુશળ તરીકે સન્માન આપે છે; ઉપરના નામનો જ ભાવ અન્ય દૃષ્ટિએ. ક્ષમિણાં વરઃ તેમને ક્ષમાશીલોમાં શ્રેષ્ઠ તરીકે વર્ણવે છે, જેઓ ક્ષમા માટે જાણીતા યોગીઓ કરતાં પણ વધુ ધીરજવાન છે. વિદ્વત્તમઃ તેમને સર્વ વિષયોનું અપ્રતિમ અને સર્વસમાવેશક જ્ઞાન ધરાવનાર તરીકે સ્મરે છે. વીતભયઃ તેમને શાશ્વત રીતે મુક્ત અને સર્વના સ્વામી હોવાથી, જન્મમરણના ચક્રના ભયથી મુક્ત તરીકે કહે છે. પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમના વિશે સાંભળવું અને જેમનું કીર્તન કરવું અત્યંત પુણ્યદાયી છે.

શ્લોક 99 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ઉત્તારણઃ તેમને જીવોને સંસારસાગરના સામે કિનારે પહોંચાડનાર તરીકે નામ આપે છે. દુષ્કૃતિહાઃ તેમને દુષ્કર્મોના દુષ્પરિણામ ભૂંસી નાખનાર, અથવા દુષ્ટતા કરનારાઓનો સંહાર કરનાર તરીકે વખાણે છે. પુણ્યઃ તેમને પોતાનું સ્મરણ અને ઉપાસના કરનારાઓને પવિત્રતા આપનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. દુઃસ્વપ્નનાશનઃ તેમને ઉપાસના અને ધ્યાન કરવામાં આવે ત્યારે ભયસૂચક સ્વપ્નોથી બચાવનાર તરીકે સન્માન આપે છે. વીરહાઃ તેમને મુક્તિ આપીને જીવોને બંધનથી મુક્ત કરનાર, તથા તેમને સંસારના માર્ગોથી બચાવનાર તરીકે વર્ણવે છે. રક્ષણઃ તેમને સત્ત્વગુણથી સંપન્ન હોવાથી ત્રણે લોકનું રક્ષણ કરનાર તરીકે સ્મરે છે. સંતઃ તેમને સદાચારી માર્ગ અપનાવનારા સજ્જનો, એટલે કે 'સંત', કહેવાય છે, અને ભગવાન તેમના આત્મા છે, તેમ કહે છે. જીવનઃ રૂપે તેઓ પ્રાણ રૂપે સર્વ જીવોના જીવનને ટકાવનાર છે. પર્યવસ્થિતઃ તેમને આ બ્રહ્માંડમાં સર્વત્ર વ્યાપ્ત રહેનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 100 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અનંતરૂપઃ તેમને આ સર્વ-સમાવેશી બ્રહ્માંડમાં નિવાસ કરતા હોવાથી અસંખ્ય રૂપવાળા તરીકે નામ આપે છે. અનંતશ્રીઃ તેમને જેમની શ્રી (તેજ, મહિમા) અનંત છે તેવા તરીકે વખાણે છે. જિતમન્યુઃ તેમને ક્રોધ પર વિજય મેળવનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. ભયાપહઃ તેમને સંસારથી ઉદ્ભવતા જીવોના ભયનો નાશ કરનાર તરીકે સન્માન આપે છે. ચતુરશ્રઃ તેમને ન્યાયી તરીકે, જીવોને તેમના કર્મનાં ફળ આપનાર તરીકે વર્ણવે છે. ગભીરાત્માઃ તેમને જેમનો સ્વભાવ અગાધ છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. વિદિશઃ તેમને યોગ્યતા અનુસાર રૂપમાં ભિન્ન પ્રાણીઓને વિવિધ કર્મફળ વિતરિત કરનાર તરીકે કહે છે. વ્યાદિશઃ રૂપે તેઓ ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવોને તેમના વિવિધ કાર્ય અનુસાર દિશા-નિર્દેશ આપનાર છે. દિશઃ તેમને વેદ રૂપે જુદા જુદા જીવોને કર્મકાંડનાં ફળ આપનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 101 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. અનાદિઃ તેમને સર્વના પરમ કારણ હોવાથી આદિરહિત તરીકે નામ આપે છે. ભૂર્ભુવઃ તેમને 'ભુ' એટલે આધાર; જે પૃથ્વીને પણ આધાર આપે છે, જે સર્વને ધારણ કરે છે, તેમ વખાણે છે. લક્ષ્મીઃ તેમને પૃથ્વીના આધાર હોવા ઉપરાંત, તેને સર્વ શુભ આપનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સુવીરઃ તેમને પ્રગટીકરણની અનેક તેજસ્વી રીતો ધરાવનાર તરીકે સન્માન આપે છે. રુચિરાંગદઃ તેમને અતિ આકર્ષક બાજુબંધ ધારણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે. જનનઃ તેમને સર્વ જીવોને જન્મ આપનાર તરીકે સ્મરે છે. જનજન્માદિઃ તેમને દેહ ધારણ કરનાર જીવોના ઉત્પત્તિના મૂળ કારણ તરીકે કહે છે. ભીમઃ રૂપે તેઓ વિસ્મય અને ભયના કારણ છે. ભીમપરાક્રમઃ તેમને જેમના અવતારોમાં પ્રગટેલા સામર્થ્ય અને શૌર્યથી અસુરોમાં ત્રાસ ફેલાયો તેવા તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 102 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. આધારનિલયઃ તેમને સર્વ મૂળભૂત આધાર તત્ત્વો, એટલે કે પાંચ મહાભૂતો (આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ અને પૃથ્વી), ના આધાર તરીકે નામ આપે છે. અધાતાઃ તેમને પોતે જ પોતાના આધાર હોવાથી બાહ્ય આધારની જરૂર ન ધરાવનાર તરીકે વખાણે છે. પુષ્પહાસઃ તેમને જેમનું વિશ્વરૂપે પ્રગટીકરણ કળીનું પુષ્પ રૂપે ખીલવા જેવું છે તેવા તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પ્રજાગરઃ તેમને વિશેષ રૂપે જાગૃત, અર્થાત્ શાશ્વત ચેતના સ્વરૂપ તરીકે સન્માન આપે છે. ઊર્ધ્વગઃ તેમને સર્વથી ઉપર તરીકે વર્ણવે છે. સત્પથાચારઃ તેમને સદા સજ્જનોનું આચરણ અનુસરનાર તરીકે સ્મરે છે. પ્રાણદઃ તેમને પરીક્ષિત જેવા કિસ્સામાં મૃતને જીવન પાછું આપનાર તરીકે કહે છે. પ્રણવઃ રૂપે 'પ્રણવ' (ઓમ), બ્રહ્મનું પ્રગટ નાદપ્રતીક છે; તેઓ પ્રણવ સાથે અવિભાજ્ય રીતે સંકળાયેલા હોવાથી પ્રણવ કહેવાય છે. પણઃ તેમને 'પણ' ધાતુ, એટલે કે વ્યવહાર, પરથી, સર્વને તેમના કર્મ અનુસાર કર્મફળ આપનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 103 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. પ્રમાણંઃ તેમને શુદ્ધ ચૈતન્ય હોવાથી સ્વયં પ્રમાણિત તરીકે નામ આપે છે. પ્રાણનિલયઃ તેમને પ્રાણોનું નિવાસસ્થાન અને લય થવાનું સ્થાન તરીકે વખાણે છે. પ્રાણભૃત્ તેમને જેમ અન્ન શરીરને પોષે છે તેમ પ્રાણોને બળ આપનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પ્રાણજીવનઃ તેમને પ્રાણ, અપાન વગેરે વાયુઓ દ્વારા મનુષ્યોને જીવિત રાખનાર તરીકે સન્માન આપે છે. તત્ત્વમ્ તેમને બ્રહ્મનો અર્થ આપનાર તરીકે વર્ણવે છે, જેમ કે અમૃત, સત્ય, પરમાર્થ જેવા શબ્દો. તત્ત્વવિત્ તેમને પોતાના સાચા સ્વરૂપને જાણનાર તરીકે સ્મરે છે. એકાત્માઃ તેમને સર્વમાં એકમાત્ર સત્તા અને આત્મા તરીકે કહે છે. જન્મમૃત્યુજરાતિગઃ રૂપે તેઓ જન્મ, અસ્તિત્વ, વૃદ્ધિ, રૂપાંતર, ક્ષય અને મૃત્યુ એ છ પ્રકારના વિકારોને આધીન થયા વિના સ્થિત છે, તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 104 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. ભૂર્ભુવઃસ્વસ્તરુઃ તેમને ત્રણ વ્યાહૃતિઓ, ભૂઃ, ભુવઃ, સ્વઃ, વેદનો સાર છે, અને તેઓ એ વૃક્ષ (તરુ) છે જેમાંથી તે ઉદ્ભવે છે, તેમ નામ આપે છે. તારઃ તેમને જીવોને સંસારસાગર પાર કરાવનાર તરીકે વખાણે છે. સવિતાઃ તેમને સર્વ લોકોનું સર્જન કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. પ્રપિતામહઃ તેમને બ્રહ્માના પિતા, અને તેથી સર્વના પિતામહ, તરીકે સન્માન આપે છે. યજ્ઞઃ તેમને યજ્ઞસ્વરૂપ તરીકે વર્ણવે છે. યજ્ઞપતિઃ તેમને સર્વ યજ્ઞોના રક્ષક અને સ્વામી તરીકે સ્મરે છે. યજ્વાઃ તેમને યજ્ઞ કરનાર રૂપે પ્રગટ થનાર તરીકે કહે છે. યજ્ઞાંગઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમના વરાહ રૂપના સર્વ અંગો યજ્ઞના અંગો સાથે ઓળખાય છે. યજ્ઞવાહનઃ તેમને વિવિધ ફળ આપનારા યજ્ઞોને ધારણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 105 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. યજ્ઞભૃત્ તેમને સર્વ યજ્ઞોના રક્ષક અને આધાર તરીકે નામ આપે છે. યજ્ઞકૃત્ તેમને જગતના આરંભે અને અંતે યજ્ઞ કરનાર તરીકે વખાણે છે. યજ્ઞી તેમને યજ્ઞના અધિષ્ઠાતા, યજ્ઞના સ્વામી તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. યજ્ઞભુક્ તેમને યજ્ઞના ઉપભોક્તા અને રક્ષક તરીકે સન્માન આપે છે. યજ્ઞસાધનઃ તેમને જેમના તરફ યજ્ઞ લઈ જાય છે, એટલે કે તેઓ સાધન અને સાધ્ય બંને છે, તેમ વર્ણવે છે. યજ્ઞાંતકૃત્ તેમને યજ્ઞનો અંત અને ફળ તરીકે સ્મરે છે. યજ્ઞગુહ્યમ્ તેમને જ્ઞાનયજ્ઞ, જે સર્વ યજ્ઞોનું ગુહ્ય સાર છે, તેમ કહે છે. અન્નમ્ રૂપે તેઓ એવા છે જે જીવો દ્વારા ભક્ષ્ય છે; અથવા જે અન્નરૂપે સર્વ પ્રાણીઓમાં વ્યાપ્ત છે. અન્નાદઃ તેમને સમગ્ર વિશ્વને અન્ન રૂપે ભક્ષણ કરનાર તરીકે ગૌરવ સાથે ગાય છે; 'એવ' શબ્દ ઉમેરીને દર્શાવાય છે કે તેઓ અન્ન પણ છે, એટલે કે સ્વયં અન્ન જ છે, તેમ શ્રદ્ધાપૂર્વક નમે છે.

શ્લોક 106 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. આત્મયોનિઃ તેમને સર્વના સ્રોત તરીકે નામ આપે છે; બ્રહ્માંડનું પોતાના સિવાય અન્ય કોઈ ઉપાદાન કારણ નથી. સ્વયંજાતઃ તેમને નિમિત્ત કારણ પણ છે, સ્વયં જન્મેલા, બીજા કોઈ વડે અસ્તિત્વમાં ન લાવાયેલા, તેમ વખાણે છે. વૈખાનઃ તેમને અનોખા સ્વરૂપે (વરાહ રૂપે) પૃથ્વીનું ખનન કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે. સામગાયનઃ તેમને સામમંત્રોના પાઠ વડે ગવાતા અને સ્તુતિ પામતા તરીકે સન્માન આપે છે. દેવકીનંદનઃ તેમને કૃષ્ણ અવતારમાં દેવકીના પુત્ર તરીકે વર્ણવે છે. સ્રષ્ટાઃ તેમને સર્વ લોકોના સર્જક તરીકે સ્મરે છે. ક્ષિતીશઃ તેમને જગતના સ્વામી તરીકે કહે છે, અહીં રામનો નિર્દેશ છે. પાપનાશનઃ રૂપે તેઓ એવા છે જે તેમની ઉપાસના, ધ્યાન, સ્મરણ અને સ્તુતિ કરનારાઓનાં પાપ નષ્ટ કરે છે.

શ્લોક 107 માં ભગવાન શ્રીવિષ્ણુના નામોનું વર્ણન છે. શંખભૃત્ તેમને પાંચજન્ય શંખ ધારણ કરનાર તરીકે નામ આપે છે, જે તામસાહંકારનું પ્રતીક છે, જેમાંથી પાંચ મહાભૂતો ઉત્પન્ન થયા. નંદકી તેમને નંદક નામની તલવાર ધારણ કરનાર તરીકે વખાણે છે, જે વિદ્યા (આધ્યાત્મિક પ્રકાશ)નું પ્રતીક છે. ચક્રી તેમને સુદર્શન ચક્ર ધારણ કરનાર તરીકે ઉદ્‌ઘોષ કરે છે, જે રાજસાહંકારનું પ્રતીક છે, જેમાંથી ઇન્દ્રિયો ઉત્પન્ન થઈ. શાર્ઙ્ગધન્વા તેમને શાર્ઙ્ગ ધનુષ્ય ચલાવનાર તરીકે સન્માન આપે છે. ગદાધરઃ તેમને કૌમોદકી ગદા ધારણ કરનાર તરીકે વર્ણવે છે, જે બુદ્ધિતત્ત્વનું પ્રતીક છે. રથાંગપાણિઃ તેમને જેમના હાથમાં ચક્ર છે તેવા તરીકે સ્મરે છે. અક્ષોભ્યઃ તેમને જે ઉપરોક્ત સર્વ શસ્ત્રોને નિયંત્રિત કરે છે અને કોઈ વસ્તુથી વિચલિત ન થાય તેવા તરીકે કહે છે. સર્વપ્રહરણાયુધઃ રૂપે તેઓ એવા છે જેમના આયુધ તરીકે સંપર્ક કે પ્રહાર માટે વપરાતી સર્વ વસ્તુઓ છે; તેમનો શસ્ત્રભંડાર અમર્યાદિત છે, તેમ ગૌરવ સાથે ગાય છે.

શ્લોક 108 માં સહસ્ર નામોની પૂર્ણાહુતિ થાય છે, અને આ સ્તોત્ર તેના અંતિમ આહ્વાન સાથે સમાપ્ત થાય છે. આ શ્લોક 'સર્વપ્રહરણાયુધઃ'નું પુનરાવર્તન કરે છે, એટલે કે જેમની દરેક વસ્તુ ધર્મના રક્ષણ માટે શસ્ત્ર બને છે તે ભગવાન, અને તે પવિત્ર 'ૐ નમઃ' વંદન સાથે સહસ્ર નામોના પઠનની પૂર્ણાહુતિ કરે છે. પછી અંતિમ શ્લોક રક્ષણની પ્રાર્થના કરે છે: વનમાળા ધારણ કરનાર, ગદા, શાર્ઙ્ગ ધનુષ્ય, શંખ, ચક્ર અને નંદક તલવાર ધારણ કરનાર, જેઓ વિષ્ણુ અને વાસુદેવ તરીકે ઓળખાય છે, એવા મહિમાવંત ભગવાન નારાયણ આપણું રક્ષણ કરો અને આપણી રક્ષા કરો.