दंड वग्ग

सर्व प्राणी शिक्षेला (हिंसेला) घाबरतात; सर्वांना मृत्यूची भीती वाटते. स्वतःची इतरांशी तुलना करून, कोणालाही मारू नये आणि कोणाची हत्या करवू नये.

सर्व प्राणी हिंसेला घाबरतात; सर्वांना आपला जीव प्रिय असतो. स्वतःची इतरांशी तुलना करून, कोणालाही मारू नये आणि कोणाचा वध करवू नये.

स्वतःसाठी सुखाची इच्छा ठेवून, सुखाची अपेक्षा करणाऱ्या इतर जीवांना जो काठीने वा हिंसेने छळतो, त्याला मृत्यूनंतर परलोकात सुख लाभत नाही.

स्वतःसाठी सुख मिळवू पाहणारा जो मनुष्य सुखाची इच्छा करणाऱ्या इतर निष्पाप जीवांना हिंसेने छळत नाही, त्याला मृत्यूनंतर परलोकात सुख प्राप्त होते.

कोणाशीही कठोर अपशब्द बोलू नयेत; कारण बोलल्यास समोरचेही तसेच उलट उत्तर देतील. क्रोधाचे बोलणे दुःखद असते, आणि त्या बदल्याची शिक्षा स्वतःवरच येऊन ठेपते.

जर फुटलेल्या कांस्याच्या घंटेप्रमाणे आवाज न करता तुम्ही स्वतःला पूर्णपणे शांत केले, तर तुम्ही निर्वाण प्राप्त केले आहे; तुमच्यामध्ये कोणत्याही क्रोधाचा किंवा सूडाचा मागमूसही उरणार नाही.

जसा गुराखी काठीने गुरांना चराऊ रानाकडे हाकलून नेतो, तसेच म्हातारपण आणि मृत्यू सजीव प्राण्यांच्या आयुष्याला निरंतर मृत्यूकडे हाकत असतात.

पापकर्मे करताना मूर्खाला त्याचे भान नसते; तो मंदबुद्धी मनुष्य स्वतःच्याच कर्मांनी असा होरपळतो जसा आगीत जळालेला मनुष्य तडफडतो.

जो निरपराध आणि शांत पुरुषांवर हिंसेचा दंड उगारतो आणि निष्पापांशी वैर करतो, तो तात्काळ पुढील दहा भयंकर आपत्तींपैकी एका संकटात सापडतो:

असह्य तीव्र वेदना, मोठी वित्तहानी, अवयवांचा नाश, गंभीर असाध्य आजार, किंवा वेडेपण (चित्तभ्रम) ओढवते;

अथवा राजाकडून शिक्षा, अत्यंत भयंकर खोटा आळ, नातेवाइकांचा मृत्यू, किंवा संपत्तीचा पूर्ण नाश होतो;

किंवा भडकलेली आग त्याची घरे जाळून भस्म करते; आणि देहाचा अंत झाल्यावर तो दुर्बुद्धी मनुष्य नरकात फेकला जातो.

उघडे फिरणे, जटा वाढवणे, शरीराला माती वा चिखल फासणे, उपवास करणे, जमिनीवर झोपणे, अंगाला राख फासणे, किंवा उकिडवे बसून तप करणे यांपैकी काहीही त्या माणसाला शुद्ध करू शकत नाही ज्याचा संशय आणि अज्ञान नष्ट झालेले नाही.

सुंदर वस्त्रे आणि अलंकार घातलेला असला तरीही जो समभावाने वागतो, शांत, संयमी आणि ब्रह्मचारी आहे, आणि ज्याने सर्व प्राणिमात्रांवरील हिंसेचा दंड खाली ठेवला आहे—तोच खरा ब्राह्मण, तोच खरा श्रमण आणि तोच खरा भिक्षू होय.

चांगल्या जातीचा घोडा चाबकाचा फटका बसण्यापूर्वीच जसा सावध होतो, तसा आत्मलज्जेने पापापासून आणि निंदेपासून दूर राहणारा पुरुष या जगात अत्यंत दुर्मिळ आहे.

चाबकाचा फटका बसताच जसा उत्तम घोडा चपळाईने धावतो, तसे तुम्हीही उत्साही आणि जागरूक व्हा. श्रद्धा, शील, पराक्रम, समाधी आणि धम्माच्या यथार्थ ज्ञानाने, विद्या आणि सदाचाराने संपन्न होऊन या अपार दुःखाचा समूळ अंत करा.

पाटाने पाणी नेणारे पाण्याला दिशा देतात; बाण बनवणारे बाणाला सरळ करतात; सुतार लाकडाला आकार देतात; आणि उत्तम व्रत पाळणारे साधक स्वतःच्याच मनाचे दमन करतात.