जरा वग्ग

हा संसार निरंतर वासना आणि दुःखाच्या आगीत जळत असताना, हे कसले हसणे आणि कसला हा आनंद? अज्ञानाच्या अंधकाराने वेढलेले असूनही तुम्ही ज्ञानाचा दिवा का शोधत नाही?

या नटवलेल्या बाहुल्याकडे (देहाकडे) पाहा, जो जखमांचा गोळा आहे, हाडांवर उभा आहे, आजारांनी ग्रस्त आहे, अनेक भ्रामक कल्पनांनी भरलेला आहे, आणि ज्याला कोणतीही स्थिरता किंवा शाश्वत अस्तित्व नाही.

हे शरीर जीर्ण झाले आहे, हा रोगांचे घरटे आणि अत्यंत ठिसूळ सांगाडा आहे; ही घाणेरडी दुर्गंधीयुक्त काया अखेर नाश पावते, कारण जीवनाचा शेवट केवळ मृत्यूच आहे.

शरद ऋतूत फेकून दिलेल्या सुक्या भोपळ्यांप्रमाणे कबुतराच्या रंगाची ही जी पांढरी हाडे विखुरलेली दिसतात—ती पाहून भोगांमध्ये कसला आनंद उरतो?

हाडांचा हा किल्ला (देह) बनवला गेला आहे, ज्यावर रक्त आणि मांसाचा लेप दिला आहे; आणि त्याच्या आत म्हातारपण, मृत्यू, अहंकार आणि कपट ठाण मांडून बसले आहेत.

राजांचे सुंदर सजवलेले रथही जुने होऊन मोडकळीस येतात; हा देहसुद्धा वार्धक्याला प्राप्त होतो; परंतु सत्पुरुषांचा धर्म कधीही जुना किंवा नष्ट होत नाही, सज्जन पुरुष सज्जनांना हेच सांगतात.

अल्पज्ञानी मनुष्य गोठ्यातील बैलासारखा केवळ म्हातारा होतो; त्याचे मांस तर वाढते, परंतु त्याची बुद्धी आणि प्रज्ञा अजिबात वाढत नाही.

अनेक जन्मांच्या संसारात मी या देहरूपी घराला बांधणाऱ्याचा (तृष्णेचा) शोध घेत विनाविश्रांत भटकत राहिलो; पुन्हा पुन्हा जन्म घेणे हे अत्यंत दुःखद आहे.

हे घराच्या निर्मात्या (तृष्णे)! तू आता ओळखला गेला आहेस! आता तू पुन्हा माझे हे देहरूपी घर बांधू शकणार नाहीस! तुझ्या सर्व फासळ्या (क्लेश) तुटून गेल्या आहेत आणि मुख्य छताची तुळई (अविद्या) चक्काचूर झाली आहे. माझे मन संस्कारांच्या पलीकडे (निर्वाणात) पोहोचले आहे; मी सर्व तृष्णांचा संपूर्ण क्षय साधला आहे!

ज्यांनी तरुण वयात धर्मसाधनेचे आचरण केले नाही आणि आत्मिक संपत्ती मिळवली नाही, ते म्हातारपणी मासे नसलेल्या सुकलेल्या तळ्याकाठी बसलेल्या लाचार म्हाताऱ्या बगळ्यासारखे पश्चात्तापात झुरत बसतात.

ज्यांनी तारुण्यात न ब्रह्मचर्य पाळले ना कोणते सद्गुण कमावले, ते धनुष्यातून निसटून पडलेल्या जुन्या बाणासारखे असहाय्य पडून राहतात आणि गेलेल्या दिवसांबद्दल व्यर्थ रडत बसतात.