Bharat Devotion
Embroidered artwork for पुष्प वग्ग: फुले (गाथा ४४–५९): Embroidered Buddha seated in meditation on a pink lotus, with a golden dharma wheel and a white stupa in the mountains

पुष्प वग्ग

फुले (गाथा ४४–५९)

धम्मपदाचा पुष्प वग्ग (गाथा 44–59): माळ्या, भंगरे आणि हवेच्या विरुद्ध पसरणाऱ्या सुगंधा मृत्यु येण्यापूर्वी जीवनात सदाचारचा पाठ शिकवतात।

गाथाথেৰবাদबुद्ध

श्लोक

४४। को इमं पथविं विचेस्सति, यमलोकञ्च इमं सदेवकं; को धम्मपदं सुदेसितं, कुसलो पुप्फमिव पचेस्सति।
अर्थ

या पृथ्वीला, यमलोकाला आणि देवलोकाला कोण जिंकेल? जसा एक कुशल माळी फुले निवडतो, तसा या सुभाषिलेल्या धम्मपदाची निवड कोण करेल?

श्लोक 1

४५। सेखो पथविं विचेस्सति, यमलोकञ्च इमं सदेवकं; सेखो धम्मपदं सुदेसितं, कुसलो पुप्फमिव पचेस्सति।
अर्थ

साधक (शैक्ष) या पृथ्वीला, यमलोकाला आणि देवलोकाला जिंकेल; साधकच कुशल माळ्याप्रमाणे उत्तम प्रकारे सांगितलेल्या धम्मपदाची निवड करेल.

श्लोक 2

४६। फेणूपमं कायमिमं विदित्वा, मरीचिधम्मं अभिसम्बुधानो; छेत्वान मारस्स पपुप्फकानि, अदस्सनं मच्चुराजस्स गच्छे।
अर्थ

हे शरीर फेसासारखे क्षणभंगुर आहे हे जाणून आणि ते मृगजळासारखे मिथ्या आहे हे ओळखून, माराचे फुलांचे बाण तोडून साधक मृत्यूच्या राजाच्या दृष्टीआड निघून जातो.

श्लोक 3

४७। पुप्फानि हेव पचिनन्तं, ब्यासत्तमनसं नरं; सुत्तं गामं महोघो व, मच्चु आदाय गच्छति।
अर्थ

जो माणूस फक्त विषयरूपी फुले गोळा करण्यात मग्न आहे आणि ज्याचे मन आसक्त आहे, त्याला मृत्यू तसाच वाहून नेतो जसा मोठा पूर झोपलेल्या गावाला वाहून नेतो.

श्लोक 4

४८। पुप्फानि हेव पचिनन्तं, ब्यासत्तमनसं नरं; अतित्तञ्ञेव कामेसु, अन्तको कुरुते वसे।
अर्थ

जो केवळ वासनांची फुले गोळा करत राहतो, ज्याचे मन आसक्त आहे, आणि जो भोगांमध्ये अतृप्तच राहतो, त्याला मृत्यू आपल्या अंकित करतो.

श्लोक 5

४९। यथापि भमरो पुप्फं, वण्णगन्धं अहेठयं; पलेति रसमादाय, एवं गामे मुनी चरे।
अर्थ

जसा भुंगा फुलाचा रंग किंवा गंध यांना अजिबात धक्का न लावता फक्त मध घेऊन निघून जातो, तसे मुनीने गावात वावरावे.

श्लोक 6

५०। न परेसं विलोमानि, न परेसं कताकतं; अत्तनोव अवेक्खेय्य, कतानि अकतानि च।
अर्थ

इतरांच्या दोषांकडे पाहू नये, त्यांनी काय केले किंवा काय केले नाही हे पाहू नये; केवळ स्वतःच्या केलेल्या आणि न केलेल्या कृत्यांचेच आत्मपरीक्षण करावे.

श्लोक 7

५१। यथापि रुचिरं पुप्फं, वण्णवन्तं अगन्धकं; एवं सुभासिता वाचा, अफल्ला होति अकुब्बतो।
अर्थ

जसे देखणे पण सुगंध नसलेले फूल निरुपयोगी असते, तसेच आचरण न करणाऱ्या व्यक्तीसाठी सुंदर आणि कल्याणकारी वचन निष्फळ ठरते.

श्लोक 8

५२। यथापि रुचिरं पुप्फं, वण्णवन्तं सगन्धकं; एवं सुभासिता वाचा, सफला होति कुब्बतो।
अर्थ

जसे सुंदर आणि मनमोहक सुगंधाने युक्त असलेले फूल शोभून दिसते, तसेच आचरण करणाऱ्या व्यक्तीसाठी सुभाषित वचने परम फलदायी ठरतात.

श्लोक 9

५३। यथापि पुप्फरासिम्हा, कयिरा मालागुणे बहू; एवं जातेन मच्चेन, कत्तब्बं कुसलं बहुं।
अर्थ

जसे फुलांच्या राशीतून अनेक सुंदर पुष्पहार बनवले जाऊ शकतात, तसेच या जगात जन्मलेल्या मानवाने पुष्कळ कुशल (पुण्य) कर्मे केली पाहिजेत.

श्लोक 10

५४। न पुप्फगन्धो पटिवातमेति, न चन्दनं तगरमल्लिका वा; सतञ्च गन्धो पटिवातमेति, सब्बा दिसा सप्पुरिसो पवायति।
अर्थ

फुलांचा सुगंध वाऱ्याच्या विरुद्ध दिशेने जात नाही, ना चंदनाचा, तगराचा किंवा जाईचा; पण सत्पुरुषांच्या सद्गुणांचा सुगंध वाऱ्याच्या विरुद्धही पसरतो, सज्जन पुरुष सर्व दिशा दरवळून सोडतो.

श्लोक 11

५५। चन्दनं तगरं वापि, उप्पलं अथ वस्सिकी; एतेसं गन्धजातानं, सीलगन्धो अनुत्तरो।
अर्थ

चंदन, तगर, कमळ आणि जाई—या सर्व सुवासांमध्ये शील-सदाचाराचा सुगंधच सर्वोत्कृष्ट आणि अद्वितीय आहे.

श्लोक 12

५६। अप्पमत्तो अयं गन्धो, य्वायं तगरचन्दनी; यो च सीलवतं गन्धो, वाति देवेसु उत्तमो।
अर्थ

तगर आणि चंदनाचा सुगंध फार अल्प असतो; पण शीलवंतांच्या सदाचाराचा सुगंध अत्यंत श्रेष्ठ असून देवलोकापर्यंत पोहोचतो.

श्लोक 13

५७। तेसं सम्पन्नसीलानं, अप्पमादविहारिनं; सम्मदञ्ञाविमुत्तानं, मारो मग्गं न विन्दति।
अर्थ

जे शीलाने परिपूर्ण आहेत, जे अप्रमादात राहतात, आणि जे सम्यक ज्ञानाने विमुक्त झाले आहेत, त्यांचा मार्ग माराला गवसत नाही.

श्लोक 14

५८। यथा सङ्कारधानस्मिं, उज्झितस्मिं महापथे; पदुमं तत्थ जायेथ, सुचिगन्धं मनोरमं।
अर्थ

जसे महामार्गाच्या बाजूला टाकलेल्या कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातही शुद्ध सुगंधी आणि मनमोहक कमळ उमलते;

श्लोक 15

५९। एवं सङ्कारभूतेसु, अन्धभूते पुथुज्जने; अतिरोचति पञ्ञाय, सम्मासम्बुद्धसावको।
अर्थ

त्याचप्रमाणे कचऱ्यासारख्या अज्ञानी आणि अंध संसारी लोकांमध्ये, सम्यक संबुद्धांचा शिष्य आपल्या प्रज्ञेने अत्यंत दैदीप्यमान चमकतो.

श्लोक 16

पृष्ठभूमि

हा अध्याय पाली धम्मपदातील (खुद्दक निकाय, पाली त्रिपिटक) पुप्फवग्ग असून त्यात गाथा 44–59 आहेत. पाली त्रिपिटकातील खुद्दक निकायातून घेतलेल्या पुप्फवग्गात प्राचीन भारतीय जीवनाशी परिचित अशा निसर्गातील पुष्पप्रतिमांचा वापर केला आहे. अट्ठकथा-भाष्य नोंदवते की भगवान बुद्धांनी या गाथा मृगजळासारख्या शरीराचे चिंतन करणाऱ्या भिक्षूंसह आणि राणी मल्लिका यांसारख्या विविध शिष्यांना सांगितल्या; पृथ्वीवरील फुले कोमेजतात आणि झोपलेल्या गावाला मोठा लोंढा वाहून नेतो तसा मृत्यू प्रमत्तांना घेऊन जातो, तर सदाचाराचा सुगंध स्वर्गलोकांपर्यंतही पोहोचतो, हे यातून स्पष्ट होते.

या पाठाबद्दल

रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal

Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.

Gautama Buddha च्या आणखी रचना

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्रमैत्रीविषयक प्रवचन (मेत्ता सुत्त)मृतक नातेवाईकांना पुण्यदानमनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)रत्नांचा उपदेश (रतन सुत्त)धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

तुम्हाला माहीत आहे का?

माळीचा प्रतिमान (गाथा 53)

जसे कुशल माळी विविध रंगाचे फुले निवडून सुंदर माळा घडवतो, तसेच बुद्धिमान माणूस आपल्या मानवी जीवनाचा विविध पुण्यकर्म आणि करुणेचे कृत्य करण्यासाठी उपयोग करतो।

हवेच्या विरुद्ध पसरणारी सुगंध (गाथा 54)

चंदन, तगर आणि जाई यांचा सुगंध केवळ वाऱ्याच्या दिशेने पसरतो; परंतु सदाचारी माणसाचा सद्गुणांचा सुगंध वाऱ्याच्या विरुद्धही पसरतो, सर्व दिशा सुवासित करतो।

कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून फुलेला कमळ (गाथा 58–59)

राजमार्गाच्या कडेला टाकलेल्या कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यातून एक सुगंधी आणि मनोहर कमळ उमलतो; तसेच अज्ञानी आणि अंध संसारी लोकांमध्ये, पूर्ण बुद्धांचा शिष्य प्रज्ञेने दीप्तिमान होतो।

मृत्यू बाढीसारखी (गाथा 47)

जो माणूस अतृप्त इच्छेने संवेदनशीलतेचे फुले गोळा करत असतो, त्याला मृत्यू (मार) तसेच वाहून नेते, जसे प्रचंड बाढ सोते गावाला बहाऊन नेते।

भंगराचा नियम (गाथा 49)

ज्ञानी मनुष्य भंगराप्रमाणे गाणी आणि शहरामध्ये भटकतो, जो फुलाचा रंग किंवा गंध यांना कोणताही नुकसान न करता केवळ मध घेतो, केवळ पोषण घेतो आणि शांती सोडून जातो।

विषयानुसार ब्राउझ करा

#Canonical Dhammapada#Pali Canon#Theravada#Khuddaka Nikaya#Dhammapada#Virtue#Impermanence
Buddha ची संपूर्ण स्तुती व पाठ

Buddha

Buddha चे सर्व पाठ पहा →
मंत्र

अमिताभ बुद्धाला नमस्कार

नमो 'अमिताभ बुद्धाय: अमिताभ बुद्ध, अनंत प्रकाशाच्या बुद्धाला समर्पित सुखावतीव्यूह परंपरेतून घेतलेला संक्षिप्त संस्कृत नमस्कार।

1 verse
मंत्र

भैषज्यगुरू मंत्र — औषधी बुद्धाचा उपचार मंत्र

हा महायान बौद्ध परंपरेतील भैषज्यगुरू (औषधी बुद्ध) यांचा पवित्र मंत्र आहे. आजारपण, दुःख आणि मानसिक त्रासांपासून मुक्ती मिळवण्यासाठी हा मंत्र भक्तिभावाने म्हटला जातो. मंत्र 'तद्यथा' (अशा प्रकारे) असा सुरू होतो आणि 'स्वाहा' (सत्य व्हावो) असा संपतो. हे सराधना विशेषत: तिबेटीय आणि पूर्व एशियाई बौद्ध परंपरेत महत्त्वपूर्ण आहे.

1 verse
मंत्र

वज्रसत्त्व शताक्षरी मंत्र

हे एक पवित्र बौद्ध मंत्र आहे जे नकारात्मक कर्मे आणि मानसिक कलुषे शुद्ध करण्यासाठी म्हटले जाते. हे वज्रसत्त्वाला आवाहन करते, जे मनाच्या शुद्ध, अविनाशी स्वरूपाचे प्रतिनिधित्व करते, अडथळे दूर करण्यासाठी आणि आध्यात्मिक सिद्धी प्राप्त करण्यासाठी.

1 verse
पूजा ग्रंथ

आठ प्रतिज्ञा (उपोसथ पाळणे)

आठ शील (अष्टशील), बौद्धांनी उपोसथ दिवशी किंवा ध्यानसाधनेच्या शिबिरांत स्मृती आणि आत्मशिस्त वाढवण्यासाठी पाळायचे नैतिक प्रशिक्षणाचे नियम.

8 verses

बौद्ध धर्म से और

सभी देखें

तीन शरण: त्रिरत्न शरण घेण्याचा बौद्ध मंत्र

हा बौद्ध प्रार्थना पाली भाषेत बोलला जातो जेथे प्रार्थी बुद्ध, धर्म आणि संघ (त्रिरत्न)चा शरण घेतो. हा शरण मंत्र तीन वेळा पुनरावृत्ती केला जातो, जो विश्वास आणि समर्पणचा ऐतिहासिक घोषणा आहे.

3 verses

मृतक नातेवाईकांना पुण्यदान

हा थेरवाद बौद्ध परंपरेतील एक छोटा पाली श्लोक आहे, जो दिवंगत नातेवाईकांना पुण्य अर्पण करण्यासाठी आणि त्यांच्या सुखाची कामना करण्यासाठी तीन वेळा म्हटला जातो. थेरवाद अंत्यसंस्कार व स्मरण विधींमध्ये तो वारंवार वापरला जातो.

3 verses

मनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)

धम्मपदातील 33-43 श्लोक: अस्थिर मन रक्षण करणे कठीण असते, तथापि दमिता आणि सुदिशेने निर्देशित मन खरी आनंद आणि भयमुक्तता नियमित करते।

11 verses

धम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)

धम्मपदाचा यमक वग्ग (श्लोक 1-20) या धर्मग्रंथला सुरुवात देतो, असे शिकवतो की मन सर्व अनुभवांना आकार देतो आणि शत्रुता समाप्त करणे प्रतिशोध नाही, तर अद्वेषाने होते।

20 verses

अंगुलिमाल परित्त

हा बौद्ध परंपरेतील एक संरक्षणात्मक प्रार्थना-मंत्र आहे, जो गर्भवती स्त्री आणि तिच्या गर्भातील बाळाच्या सुरक्षिततेसाठी म्हटला जातो।

2 verses

अप्रमाद वग्ग: धम्मपदातील सजगतेची सुवचने

धम्मपदाचे श्लोक 21-32: अपप्रमाद (सावधानता) अमृताचा मार्ग, प्रमाद (असावधानता) मृत्यूचा मार्ग - तेव्हा बुद्धिमान लोक त्यांचे लक्ष ध्यान संपत्तीसारखे संरक्षण करतात।

12 verses

संबंधित शिकवणी

तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत

बौद्ध धर्मपाप वग्ग: पाप (गाथा ११६–१२८)बौद्ध धर्मधम्मपदातील जुळे श्लोक (यमक वग्ग)बौद्ध धर्मअप्रमाद वग्ग: धम्मपदातील सजगतेची सुवचनेबौद्ध धर्ममनाचा अध्याय (चित्तवग्ग)