श्लोक
श्लोक 1 मा शिवलाई स्थिर (सदा अचल), स्थाणु (विश्वको अक्षमा अटल खम्बा), प्रभु (सर्वोच्च स्वामी), भीम (भयजनक र अजेय), प्रवर (सर्वश्रेष्ठ), वरद (वरदान दिने), वर (परम श्रेष्ठ), सर्वात्मा (सबै प्राणीभित्र बस्ने आत्मा), सर्वविख्यात (सबै लोकमा प्रसिद्ध), सर्व (समस्त सम्पूर्णता), सर्वकर (सबै कुराका सृजक) र भव (जसबाट समस्त अस्तित्व उत्पन्न हुन्छ) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 1
श्लोक 2 मा शिवलाई जटी (जटाजूटधारी), चर्मी (मृगछाला ओढ्ने), शिखी (शिखाधारी), खड्गी (तरवार बोक्ने), सर्वाङ्ग (जसका अङ्ग नै समस्त सृष्टि हुन्), सर्वभावन (सबै प्राणीका पालक र सृजक), हर (अन्त्यमा सबैलाई आफूमा समेट्ने), हरिणाक्ष (कोमल दृष्टि भएका मृगनयन), सर्वभूतहर (प्रलयमा सबै प्राणीलाई आफूमा लीन गराउने) र प्रभु (स्वामी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 2
श्लोक 3 मा शिवलाई प्रवृत्ति (बाह्य कर्मको शक्ति), निवृत्ति (त्याग र विरामको शक्ति), नियत (आफ्नै नियमले बाँधिएका आत्मसंयमी), शाश्वत (सदा रहने अनन्त), ध्रुव (ध्रुवताराजस्तो स्थिर र अटल), श्मशानवासी (श्मशानमा बस्ने), भगवान् (धन्य र महिमामय प्रभु), खचर (आकाशमा विचरण गर्ने), गोचर (इन्द्रियको दायरामा आउने) र अर्दन (दुष्टलाई दमन गरी वशमा राख्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 3
श्लोक 4 मा शिवलाई अभिवाद्य (नमस्कार योग्य), महाकर्मा (महान् कर्म गर्ने), तपस्वी (तपमा लीन महान् तपस्वी), भूतभावन (सबै प्राणीको उत्पत्ति र पालन गर्ने), उन्मत्तवेषप्रच्छन्न (पागलको भेषमा आफूलाई लुकाउने) र सर्वलोकप्रजापति (सबै लोकका सृजक र स्वामी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 4
श्लोक 5 मा शिवलाई महारूप (विशाल रूप भएका), महाकाय (विशालकाय शरीर भएका), वृषरूप (वृषभको रूप धारण गर्ने), महायशस् (महान् यश र तेज भएका), महात्मा (महान् आत्मा), सर्वभूतात्मा (सबै प्राणीभित्र बस्ने आत्मा), विश्वरूप (जसको रूप नै विश्व हो) र महाहनु (विशाल बङ्गारा भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 5
श्लोक 6 मा शिवलाई लोकपाल (लोकहरूका रक्षक), अन्तर्हितात्मा (जसको साँचो आत्मा भित्र लुकेको र अप्रकट छ), प्रसाद (कृपा स्वयम्, कृपा प्रदान गर्ने), हयगर्दभी (प्राणीहरूका बीच घोडा र गधाको रूप लिने), पवित्र (शुद्ध र शुद्धिकर्ता), महान्, नियम (संयम र पवित्र विधि स्वयम्) र नियमाश्रित (व्रत पालन गर्नेहरूको शरण) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 6
श्लोक 7 मा शिवलाई सर्वकर्मा (सबै कर्म गर्ने), स्वयम्भू (आफैँबाट उत्पन्न), आदि (आरम्भको कारण), आदिकर (आरम्भ गर्ने), निधि (खजाना र सबैको भण्डार), सहस्राक्ष (हजार आँखा भएका), विशालाक्ष (फराकिला आँखा भएका), सोम (चन्द्रमाका स्वामी) र नक्षत्रसाधक (चन्द्र नक्षत्रहरूको क्रम निर्धारण गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 7
श्लोक 8 मा शिवलाई चन्द्र (चन्द्रमा), सूर्य (सूर्य), शनि (शनि ग्रह), केतु (पुच्छरे तारा), ग्रह (ग्रहण गर्ने ग्रह), ग्रहपति (ग्रहहरूका स्वामी), वर (श्रेष्ठ), अत्रि (ऋषि अत्रिको रूप), अद्रिनमस्कर्ता (पर्वतहरूले नमस्कार गर्ने), मृगबाणार्पण (पुरातन कथामा भाग्ने यज्ञ-मृगलाई रोक्न बाण सन्धान गर्ने) र अनघ (निष्पाप, निर्दोष) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 8
श्लोक 9 मा शिवलाई महातपस् (महान् तपस्वी), घोरतपस् (भयंकर कठोर तप गर्ने), अदीन (कहिल्यै दुःखी नहुने), दीनसाधक (दीन-दुःखीहरूलाई उकास्ने), संवत्सरकर (वर्ष र समयको निर्माता र नियन्ता), मन्त्र (पवित्र मन्त्र स्वयम्), प्रमाण (सत्यको मापदण्ड) र परमं तपः (परम तप स्वयम्) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 9
श्लोक 10 मा शिवलाई योगी (महान् योगाभ्यासी), योज्य (योगमिलनको लक्ष्य), महाबीज (विशाल सृजनाको स्रोत), महारेतस् (महान् सृजन शक्ति भएका), महाबल (महान् बल भएका), सुवर्णरेतस् (सुनजस्तो शुद्ध सार भएका), सर्वज्ञ (सबै कुरा जान्ने), सुबीज (शुभ बीज भएका) र बीजवाहन (सृष्टिका बीजको वाहक) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 10
श्लोक 11 मा शिवलाई दशबाहु (दश हात भएका), अनिमिष (निरन्तर सजग, नझिम्कने दृष्टि भएका), नीलकण्ठ (विष पिएर नीलो घाँटी भएका), उमापति (उमाका स्वामी), विश्वरूप (जसको रूप विश्व हो), स्वयंश्रेष्ठ (आफैँ श्रेष्ठ), बलवीर (बलका वीर), बल (बल स्वयम्) र गणाध्यक्ष (आफ्ना गणहरूका स्वामी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 11
श्लोक 12 मा शिवलाई गणकर्ता (आफ्ना गणहरू सृजना गर्ने), गणपति (गणहरूका स्वामी), दिग्वासा (दिशालाई वस्त्र बनाउने, दिगम्बर), काम (कामना र त्यसको पूरक), मन्त्रवित् (मन्त्र जान्ने), परमो मन्त्रः (परम मन्त्र स्वयम्), सर्वभावकर (सबै अवस्थाका सृजक) र हर (संहारक) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 12
श्लोक 13 मा शिवलाई कमण्डलुधर (तपस्वीको कमण्डलु बोक्ने), धन्वी (धनु धारण गर्ने), बाणहस्त (हातमा बाण लिने), कपालवान् (खप्पर धारण गर्ने), अशनि (वज्र धारण गर्ने), शतघ्नी (सयलाई मार्ने भनिने गदा धारण गर्ने), खड्गी (तरवार धारण गर्ने), पट्टिशी (भाला धारण गर्ने), आयुधी (हतियार धारण गर्ने) र महान् (महान्) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 13
श्लोक 14 मा शिवलाई स्रुवहस्त (हातमा यज्ञको स्रुवा लिने), सुरूप (सुन्दर रूप भएका), तेजस् (तेज स्वयम्), तेजस्कर (तेज उत्पन्न गर्ने), निधि (खजाना), उष्णीषी (पगडी वा मुकुट लगाउने), सुवक्त्र (सुन्दर मुख भएका), उदग्र (उच्च र उन्नत) र विनत (विनम्रतापूर्वक झुकेका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 14
श्लोक 15 मा शिवलाई दीर्घ (फैलिएका, अग्ला), हरिकेश (सुनौलो वा खैरो केश भएका), सुतीर्थ (साँचो पवित्र तीर्थघाट), कृष्ण (गाढा वर्ण भएका), शृगालरूप (स्यालको रूप लिने), सिद्धार्थ (जसको उद्देश्य सदा पूर्ण हुन्छ), मुण्ड (मुण्डित शिर भएका) र सर्वशुभङ्कर (सबै शुभका स्रोत) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 15
श्लोक 16 मा शिवलाई अज (अजन्मा), बहुरूप (धेरै रूप भएका), गन्धधारी (सुगन्ध धारण गर्ने), कपर्दी (शङ्खाकार जटामा केश बाँधिएका), ऊर्ध्वरेतस् (तपबाट वीर्यलाई माथि उठाउने), ऊर्ध्वलिङ्ग (संयमको ऊर्ध्वमुखी चिह्न भएका), ऊर्ध्वशयी (माथितिर मुख गरी सुत्ने) र नभःस्थल (खुला आकाशमा बास गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 16
श्लोक 17 मा शिवलाई त्रिजटी (तीन जटा भएका), चीरवासस् (बोक्रा र चीर वस्त्र लगाउने), रुद्र (उग्र र गर्जने), सेनापति (आफ्नै सेनाका सेनापति), विभु (सर्वव्यापी प्रभु), अहचर (दिनमा विचरण गर्ने), नक्तंचर (रातमा विचरण गर्ने), तिग्ममन्यु (तीखो र उग्र क्रोध भएका) र सुवर्चस् (उज्यालो तेज भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 17
श्लोक 18 मा शिवलाई गजह (गजासुर नामक हात्ती-दानवको संहारक), दैत्यह (दैत्यहरूका संहारक), काल (समय स्वयम्, गाढा वर्ण भएका), लोकधाता (लोकहरूको पालक र विधायक), गुणाकर (सबै गुणका खानी र स्रोत), सिंहशार्दूलरूप (सिंह र बाघको रूप लिने) र आर्द्रचर्माम्बरवृत (भर्खरै छालिएको भिजेको छालालाई वस्त्र बनाउने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 18
श्लोक 19 मा शिवलाई कालयोगी (योगबलले कालमाथि शासन गर्ने), महानाद (महान् ब्रह्माण्डीय गर्जना भएका), सर्वकाम (सबै कामना पूर्ण गर्ने), चतुष्पथ (चौबाटामा बस्ने), निशाचर (रातमा विचरण गर्ने), प्रेतचारी (प्रेतहरूका बीच विचरण गर्ने), भूतचारी (प्राणीहरूका बीच विचरण गर्ने) र महेश्वर (महान् ईश्वर) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 19
श्लोक 20 मा शिवलाई बहुभूत (धेरै प्राणीमा अवस्थित), बहुधर (धेरै रूप धारण गर्ने), स्वर्भानु (स्वर्गीय ज्योति), अमित (अपरिमेय), गति (अन्तिम लक्ष्य र शरण), नृत्यप्रिय (नृत्यप्रेमी), नित्यनर्त (सदा नाच्ने), नर्तक (नर्तक) र सर्वलालस (सबै वस्तुप्रति लालायित रहने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 20
श्लोक 21 मा शिवलाई घोर (भयंकर र डरलाग्दो), महातपस् (महान् तपस्वी), पाश (पासो वा बन्धन), नित्य (सदा रहने), गिरिरुह (पर्वतमा बस्ने), नभस् (आकाश स्वयम्), सहस्रहस्त (हजार हात भएका), विजय (विजय स्वयम्), व्यवसाय (दृढ संकल्प) र अतन्द्रित (कहिल्यै नथाक्ने, सदा सजग) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 21
श्लोक 22 मा शिवलाई अधर्षण (जसलाई कसैले पराभव गर्न सक्दैन), धर्षणात्मा (जसको स्वभाव सबैलाई पराभव गर्ने हो), यज्ञह (दक्षको यज्ञ नष्ट गर्ने), कामनाशक (कामदेवलाई भस्म गरी कामनाको नाश गर्ने), दक्षयागापहारी (दक्षको यज्ञकर्म भंग गर्ने), सुसह (अति धैर्यशील र सहनशील) र मध्यम (बीचमा उभिएका, मध्यस्थ) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 22
श्लोक 23 मा शिवलाई तेजोपहारी (प्रलयमा सबै तेज आफूमा समेट्ने), बलह (झूटो बल नष्ट गर्ने), मुदित (आनन्दित), अर्थ (साँचो लक्ष्य र प्रयोजन), अजित (कहिल्यै नजित्ने), अवर (जसभन्दा माथि कोही छैन), गम्भीरघोष (गहिरो गुन्जिने स्वर भएका), गम्भीर (गहिरो र नापनजोख गर्न नसकिने) र गम्भीरबलवाहन (गहिरो र महान् बल धारण गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 23
श्लोक 24 मा शिवलाई न्यग्रोधरूप (बरको रूख जस्तो रूप लिने), न्यग्रोध (बरको रूख स्वयम्), वृक्षपर्णस्थिति (रुख र पातमा बस्ने, वनस्पति संसारमा व्याप्त), विभु (सर्वव्यापी प्रभु), सुतीक्ष्णदशन (तीखा दाँत भएका), महाकाय (विशाल शरीर भएका) र महानन (विशाल मुख भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 24
श्लोक 25 मा शिवलाई विश्वक्सेन (जसको सेना सबै दिशातिर मुख गरेको छ), हरि (पाप हर्ने), यज्ञ (यज्ञ स्वयम्), संयुगपीडवाहन (युद्धमा लगाइने चिह्न बोक्ने), तीक्ष्णतप (तीखो र गहन तप गर्ने), हर्यश्व (खैरो घोडा भएका), सहाय (सहयोगी र साथी) र कर्मकालवित् (कर्मको उचित समय जान्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 25
श्लोक 26 मा शिवलाई विष्णुप्रसादित (विष्णुबाट प्रसन्न पारिएका), यज्ञ (यज्ञ), समुद्र (सागर), वडवामुख (घोडीको मुखका रूपमा रहेको समुद्री अग्नि), हुताशनसहाय (यज्ञाग्निका सहयोगी), प्रशान्तात्मा (पूर्ण शान्त आत्मा भएका) र हुताशन (आहुति भस्म पार्ने अग्नि) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 26
श्लोक 27 मा शिवलाई उग्रतेज (उग्र तेज भएका), महातेज (महान् तेज भएका), जन्य (जन्म र नातासँग बाँधिएका), विजयकालवित् (विजयको उचित समय जान्ने), ज्योतिषामयन (सबै ज्योतिषिय पिण्डहरूको मार्ग), सिद्धि (आध्यात्मिक सिद्धि स्वयम्) र सर्वविग्रह (सबै रूप र शरीर धारण गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 27
श्लोक 28 मा शिवलाई शिखी (शिखाधारी), मुण्डी (मुण्डित शिर भएका), जटी (जटाधारी), ज्वाली (दन्किने, ज्वालामय), मूर्तिज (मूर्त रूपमा जन्मिने), मूर्धग (शिरको चुचुरोमा बस्ने), बली (बलवान्), वेणवी (बाँसुरी बजाउने), पणवी (सानो ढोल बजाउने), ताली (झ्याली बजाएर ताल दिने), खाली (खलिहानमा बस्ने) र कालकटङ्कट (मृत्युको घडीमा भयंकर काल) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 28
श्लोक 29 मा शिवलाई नक्षत्रविग्रहमति (जसको रूप नक्षत्रको आकारमा ढालिएको छ), गुणबुद्धि (तीन गुणलाई छुट्याउने बुद्धि भएका), लय (प्रलय स्वयम्), गम (मार्ग र यात्री), प्रजापति (प्राणीहरूका स्वामी), विश्वबाहु (जसका हातले विश्व समेट्छ), विभाग (सबै कुरा उचित रूपमा बाँड्ने) र सर्वगोमुख (सबै प्राणीतिर मुख फर्काउने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 29
श्लोक 30 मा शिवलाई विमोचन (बन्धनबाट मुक्त गर्ने), सुशरण (साँचो शरण), हिरण्यकवचोद्भव (सुनौलो कवच लगाएर प्रकट भएका), मेढ्रराज (लिङ्गको चिह्नसँग सम्बन्धित), बालचारी (बलसहित विचरण गर्ने), महीचारी (पृथ्वीमा विचरण गर्ने) र श्रुत (शास्त्रमा प्रसिद्ध) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 30
श्लोक 31 मा शिवलाई सर्वतूर्यनिनादी (सबै बाजाको स्वरले गुञ्जिने), सर्वतोद्यपरिग्रह (सबै बाजा धारण गरी बजाउने), व्यालरूप (सर्पको रूप धारण गर्ने), गुहावासी (गुफामा बस्ने), गुह (हृदयको गुप्त गुफामा लुकेका), माली (माला धारण गर्ने) र तरङ्गवित् (समुद्र र चेतनाका लहर जान्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 31
श्लोक 32 मा शिवलाई त्रिदश (तेत्तीस देवताका स्वामी), त्रिकालधृत् (भूत, वर्तमान र भविष्य तीनै कालको आधार), कर्मसर्वबन्धविमोचन (सबै प्राणीलाई कर्मको बन्धनबाट छुटाउने), बन्धन (दुष्ट र असुरहरूका राजालाई बाँध्ने) र युधि शत्रुविनाशन (युद्धमा शत्रुको नाश गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 32
श्लोक 33 मा शिवलाई सांख्यप्रसाद (जसको कृपाले विवेकपूर्ण ज्ञान मिल्छ), दुर्वासा (नजिक पुग्न कठिन, खरदरो वस्त्र धारण गर्ने), सर्वसाधुनिषेवित (सबै सज्जनहरूले सेवा गरेका), प्रस्कन्दन (सृजनाको बाढी उर्लिएर छर्कने), विभागज्ञ (उचित बाँडफाँड जान्ने), अतुल्य (जसको तुलना छैन) र यज्ञभागवित् (यज्ञमा उचित भाग जान्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 33
श्लोक 34 मा शिवलाई सर्ववास (सबैमा बास गर्ने), सर्वचारी (सबैमा विचरण गर्ने), दुर्वासा (नजिक पुग्न कठिन), वासव (उज्यालो वसुहरूका प्रमुख), अमर (मृत्युरहित), हैम (सुनौलो), हेमकर (सुन बनाउने), यज्ञ (यज्ञ), सर्वधारी (सबैलाई धान्ने) र धरोत्तम (धारण गर्नेहरूमा श्रेष्ठ) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 34
श्लोक 35 मा शिवलाई लोहिताक्ष (रातो आँखा भएका), महाक्ष (ठूला आँखा भएका), विजयाक्ष (विजयी आँखा भएका), विशारद (बुद्धिमान् र दक्ष), संग्रह (सबैलाई जम्मा गरी धान्ने), निग्रह (शत्रुलाई वशमा राख्ने), कर्ता (हरेक कार्यका कर्ता) र सर्पचीरनिवसन (सर्पलाई वस्त्र बनाएर लगाउने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 35
श्लोक 36 मा शिवलाई मुख्य (प्रमुख), अमुख्य (सर्वोच्च भए पनि विनम्र रहने), देह (शरीरधारी), कहली (युद्धको तुरही बजाउने), सर्वकामद (सबै कामना दिने), सर्वकासप्रसाद (जसको कृपाले सबै रोग निको हुन्छ), सुबल (उत्तम बल भएका) र बलरूपधृत् (बलको रूप धारण गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 36
श्लोक 37 मा शिवलाई सर्वकामवर (सबै कामना पूर्ण गर्ने श्रेष्ठ वरदान), सर्वद (सबैलाई दिने), सर्वतोमुख (सबै दिशातिर मुख भएका), आकाशनिर्विरूप (निराकार भई आकाशमा व्याप्त), निपाती (छिटो तल आएर कर्म गर्ने), अवश (कसैको नियन्त्रणमा नपर्ने) र खग (आकाशमा उड्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 37
श्लोक 38 मा शिवलाई रौद्ररूप (रुद्रजस्तो उग्र रूप भएका), अंशु (प्रकाशको किरण), आदित्य (सूर्य), बहुरश्मि (धेरै किरण भएका), सुवर्चसी (उज्यालो तेज भएका), वसुवेग (वसुहरूजस्तो तीव्र गति भएका), महावेग (महान् वेग भएका), मनोवेग (विचारजस्तो गतिमान्) र निशाचर (रातमा विचरण गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 38
श्लोक 39 मा शिवलाई सर्ववासी (सबैमा बस्ने), श्रीयावासी (ऐश्वर्य र सौभाग्यमा बस्ने), उपदेशकर (उपदेश दिने गुरु), अकार (निराकार), मुनि (मौन ऋषि), आत्मनिरालोक (आफ्नै आत्मभित्रबाट मात्र चम्किने), सम्भग्न (आफूलाई नम्र बनाउने) र सहस्रद (हजार दान दिने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 39
श्लोक 40 मा शिवलाई पक्षी (चरा), पक्षीरूप (चराको रूप लिने), अतिदीप्त (अत्यधिक दीप्तिमान्), विशांपति (जनताका स्वामी), उन्माद (आनन्दविभोर अवस्था स्वयम्), मदन (प्रेम जगाउने), काम (कामना स्वयम्), अश्वत्थ (पवित्र पीपलको रूख), अर्थकर (धन र साँचो उद्देश्य दिने) र यशः (यश र तेज स्वयम्) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 40
श्लोक 41 मा शिवलाई वामदेव (कृपालु देव, उनको कोमल पक्ष), वाम (पाँच मुखमध्ये एक सौम्य मुख), प्राग्दक्षिण (पूर्व र दक्षिण दुवैतिर मुख भएका), वामन (वामन रूप धारण गर्ने), सिद्धयोगी (सिद्ध योगी), महर्षि (महान् ऋषि), सिद्धार्थ (जसको उद्देश्य पूर्ण भएको छ) र सिद्धसाधक (साधकलाई सिद्धि दिने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 41
श्लोक 42 मा शिवलाई भिक्षु (भिक्षाचर), भिक्षुरूप (भिक्षुको रूप लिने), विपण (बजारमा खजानाझैँ खोजिने), मृदु (कोमल), अव्यय (अविनाशी), महासेन (महान् सेनाका सेनापति, जसको नाम पुत्र स्कन्दसँग पनि जोडिन्छ), विशाख (धेरै शाखा भएका, जसको नाम स्कन्दसँग पनि जोडिन्छ), षष्टिभाग (साठौँ भाग प्राप्त गर्ने) र गवांपति (भूमि र गाईवस्तुका स्वामी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 42
श्लोक 43 मा शिवलाई वज्रहस्त (हातमा वज्र लिने), विष्कम्भी (ब्रह्माण्डलाई धान्ने स्तम्भ), चमुस्तम्भन (सेनालाई स्थिर पार्ने), वृत्तावृत्तकर (गोल र नगोल सबै आकार बनाउने, सबै रूपका सृजक), ताल (लयको आधार), मधु (मीठास स्वयम्) र मधुकलोचन (मह जस्ता कोमल आँखा भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 43
श्लोक 44 मा शिवलाई वाचस्पत्य (वाणी र बोलीका स्वामी), वाजसन (बल र पोषण दिने), नित्यमाश्रमपूजित (सधैँ आश्रमहरूमा पूजित), ब्रह्मचारी (ब्रह्मज्ञानमा लीन ब्रह्मचारी), लोकचारी (लोकहरूमा विचरण गर्ने), सर्वचारी (सबैमा विचरण गर्ने) र विचारवित् (सही विवेक जान्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 44
श्लोक 45 मा शिवलाई ईशान (आज्ञा दिने शासक), ईश्वर (परम प्रभु), काल (समय), निशाचर (रातमा विचरण गर्ने), पिनाकवान् (पिनाक धनु धारण गर्ने), निमित्तस्थ (निमित्त कारणका रूपमा बस्ने), निमित्त (सबै घटनाको कारण र अवसर), नन्दी (आनन्द दिने), नन्दीकर (आनन्दको दाता) र हरि (पाप हर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 45
श्लोक 46 मा शिवलाई नन्दीश्वर (आनन्दका स्वामी), नन्दी (आनन्दित), नन्दन (आनन्द मनाउने), नन्दिवर्धन (आनन्द बढाउने), भगहारी (दक्षको पौराणिक कथामा झूटो सौभाग्य खोसेका), निहन्ता (संहारक), काल (समय), ब्रह्मा (सृष्टिकर्ता) र पितामह (आदि पितामह) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 46
श्लोक 47 मा शिवलाई चतुर्मुख (चार मुख भएका), महालिङ्ग (प्रकाशको विशाल ब्रह्माण्डीय स्तम्भ, लिङ्ग), चारुलिङ्ग (सुन्दर लिङ्ग भएका), लिङ्गाध्यक्ष (सूक्ष्म सृष्टिका अध्यक्ष), सुराध्यक्ष (देवताका अध्यक्ष), योगाध्यक्ष (योगका स्वामी र अध्यक्ष) र युगवाह (युगहरू ल्याउने र वहन गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 47
श्लोक 48 मा शिवलाई बीजाध्यक्ष (सृष्टिको बीजका अध्यक्ष), बीजकर्ता (बीज निर्माण गर्ने), अव्ययात्मा (अविनाशी आत्मा भएका), अनुगत (सबैले पछ्याएका र सेवा गरिएका), बल (बल स्वयम्), इतिहास (परम्परागत पवित्र कथा स्वयम्), सकल्प (संकल्प र इच्छाको मूर्त रूप), गौतम (ऋषि गौतमसँग पहिचान गरिएका) र निशाकर (रात्रि निर्माण गर्ने, अन्धकारका स्वामी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 48
श्लोक 49 मा शिवलाई दम्भ (अहंकारको मूर्ति), अदम्भ (अहंकारबाट पूर्ण मुक्त), वैदम्भ (घमण्डको पतनसँग सम्बन्धित), वश्य (भक्तहरूको पहुँचभित्र रहने), वशकर (अरूलाई वशमा ल्याउने), कली (कलह स्वयम्), लोककर्ता (लोकहरूका सृजक), पशुपति (सबै प्राणीका स्वामी), महाकर्ता (महान् कर्ता) र अनौषध (सबै रोगभन्दा माथि, जसलाई कुनै औषधि चाहिँदैन) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 49
श्लोक 50 मा शिवलाई अक्षर (अविनाशी अक्षर), परमं ब्रह्म (परम ब्रह्म स्वयम्), बलवत् (बलवान्), शक्र (बलमा इन्द्रसँग पहिचान गरिएका), नीति (नैतिक नियम स्वयम्), अनीति (रीतिरिवाजभन्दा माथि रहने), शुद्धात्मा (पूर्ण शुद्ध आत्मा भएका), शुद्ध (पवित्र), मान्य (पूजनीय) र गतागत (जाने र फर्कने, जन्म-मृत्युको चक्र) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 50
श्लोक 51 मा शिवलाई बहुप्रसाद (प्रचुर कृपा भएका), सुस्वप्न (शुभ स्वप्न दिने), दर्पण (सबै कुरा प्रतिबिम्बित गर्ने ऐना), अमित्रजित् (शत्रुलाई जित्ने), वेदकर (वेदका रचयिता), मन्त्रकर (मन्त्रका रचयिता), विद्वान् (सर्वज्ञ) र समरमर्दन (युद्धमा शत्रुको मर्दन गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 51
श्लोक 52 मा शिवलाई महामेघनिवासी (महान् बादलमा बस्ने), महाघोर (अति भयंकर), वशीकर (सबैलाई वशमा राख्ने), अग्नि (अग्नि), ज्वाला (ज्वाला), महाज्वाला (महान् दन्किने ज्वाला), अतिधूम्र (अति धुवाँले भरिएका), हुत (अर्पण गरिएको आहुति) र हविः (यज्ञको हवि स्वयम्) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 52
श्लोक 53 मा शिवलाई वृषण (वीर्य र सृजनशील), शङ्कर (सुख दिने), नित्य (सदा रहने), वर्चस्वी (तेजस्वी), धूमकेतन (धुवाँको ध्वजा भएका), नील (गाढा नीलो), अङ्गलुब्ध (आफ्नै रूपले मन लोभ्याउने), शोभन (शोभायमान) र निरवग्रह (सबै बन्धनरहित, स्वतन्त्र) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 53
श्लोक 54 मा शिवलाई स्वस्तिद (कल्याण दिने), स्वस्तिभाव (कल्याण जिनको स्वभाव हो), भगी (आफ्नो उचित भाग पाउने), भगकर (भाग बाँड्ने), लघु (हल्का र छिटो), उत्सङ्ग (जसको काखमा सबै आराम गर्छन्), महाङ्ग (विशाल अङ्ग भएका) र महागर्भपरायण (ब्रह्माण्डीय महान् गर्भको आश्रय) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 54
श्लोक 55 मा शिवलाई कृष्णवर्ण (गाढा वर्ण भएका), सुवर्ण (सुनौलो वर्ण भएका), इन्द्रियं सर्वदेहिनाम् (सबै देहधारी प्राणीका इन्द्रिय स्वयम्), महापाद (विशाल पाउ भएका), महाहस्त (विशाल हात भएका), महाकाय (विशाल शरीर भएका) र महायशस् (महान् यश भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 55
श्लोक 56 मा शिवलाई महामूर्ध (विशाल शिर भएका), महामात्र (महान् आयाम भएका), महानेत्र (विशाल आँखा भएका), निशालय (रात्रिमा बस्ने), महान्तक (मृत्यु ल्याउने महान् अन्तकर्ता), महाकर्ण (विशाल कान भएका), महौष्ठ (ठूला ओठ भएका) र महाहनु (विशाल बङ्गारा भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 56
श्लोक 57 मा शिवलाई महानास (ठूलो नाक भएका), महाकम्बु (शङ्खजस्तो सुन्दर घाँटी भएका), महाग्रीव (ठूलो घाँटी भएका), श्मशानभाक् (श्मशानमा बस्ने), महावक्ष (विशाल छाती भएका), महोरस्क (फराकिलो छाती भएका), अन्तरात्मा (भित्री आत्मा) र मृगालय (मृगको निवास, सूक्ष्म इन्द्रियहरूको आश्रय) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 57
श्लोक 58 मा शिवलाई लम्बन (झुण्डिएका), लम्बितोष्ठ (तल झुण्डिएको तल्लो ओठ भएका), महामाया (महान् मायाशक्तिका स्वामी), पयोनिधि (पानीको भण्डार, सागर), महादन्त (ठूला दाँत भएका), महादंष्ट्र (ठूला दाह्रा भएका), महाजिह्व (ठूलो जिब्रो भएका) र महामुख (ठूलो मुख भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 58
श्लोक 59 मा शिवलाई महानख (ठूला नङ भएका), महालोम (धेरै शरीरका रौं भएका), महाकेश (ठूला केश भएका), महाजटा (ठूला जटा भएका), प्रसन्न (शान्त र कृपालु), प्रसाद (कृपा स्वयम्), प्रत्यय (साँचो विश्वास र निश्चय) र गिरिसाधन (पर्वतमा सिद्धि प्राप्त गरेका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 59
श्लोक 60 मा शिवलाई स्नेहन (प्रेम दिने), अस्नेहन (सांसारिक आसक्तिबाट मुक्त), अजित (कहिल्यै नजित्ने), महामुनि (महान् मौन ऋषि), वृक्षाकार (रुखको रूप लिने), वृक्षकेतु (जसको ध्वजा रुख हो), अनल (अग्नि) र वायुवाहन (वायुमा सवार हुने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 60
श्लोक 61 मा शिवलाई गण्डली (ठूला गाला र शक्ति भएका), मेरुधाम (जसको निवास मेरु पर्वत हो), देवाधिपति (देवताका स्वामी), अथर्वशीर्ष (जसको शिर अथर्ववेद हो), समस्य (जसको मुख सामवेद हो) र ऋक्सहस्रमितेक्षण (जसका आँखा ऋग्वेदका हजार ऋचाले मापिएका छन्) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 61
श्लोक 62 मा शिवलाई यजुःपादभुज (जसका पाउ र हात यजुर्वेद हुन्), गुह्य (गुप्त रहस्य), प्रकाश (प्रकाश र प्रकटीकरण स्वयम्), जङ्गम (चलिरहेको, जीवन्त संसार), अमोघार्थ (जसको उद्देश्य कहिल्यै असफल हुँदैन), प्रसाद (कृपा), अभिगम्य (भक्तिद्वारा पहुँचयोग्य) र सुदर्शन (हेर्न सुन्दर) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 62
श्लोक 63 मा शिवलाई उपकार (सबैको सहायता गर्ने हितैषी), प्रिय (प्रिय), सर्व (सबै), कनक (सुन), काञ्चनच्छवि (सुनको आभा भएका), नाभि (ब्रह्माण्डको नाभि र केन्द्र), नन्दीकर (आनन्द दिने), भव (अस्तित्व स्वयम्), पुष्करस्थापति (कमलमा स्थापित स्वामी) र स्थिर (अटल) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 63
श्लोक 64 मा शिवलाई द्वादश (बाह्र आदित्यसँग पहिचान गरिएका बाह्र रूप), त्रासन (दुष्टलाई काम्न बाध्य पार्ने), आद्य (आदिकालीन आरम्भकारण), यज्ञ (यज्ञ), यज्ञसमाहित (यज्ञमा पूर्ण लीन), नक्तम् (रात्रि), कली (कलह र कलियुग), काल (समय), मकर (मगर) र कालपूजित (ऋतु अनुसार समयअनुसार पूजित) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 64
श्लोक 65 मा शिवलाई सगण (आफ्नो गण-सेनासहित रहने), गणाकर (गणहरू सृजना गर्ने), भूतवाहनसारथी (प्राणीहरूका बीच आफ्नो वृषभ हाँक्ने सारथी), भस्मशय (पवित्र भस्ममा शयन गर्ने), भस्मगोप्ता (पवित्र भस्मद्वारा रक्षा गर्ने), भस्मभूत (भस्मसँग एकाकार भएका), तरु (रुख) र गणाध्यक्ष (गणहरूका स्वामी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 65
श्लोक 66 मा शिवलाई लोकपाल (लोकहरूका रक्षक), लोक (संसार स्वयम्), महात्मा (महान् आत्मा), सर्वपूजित (सबैले पूजा गरेका), शुक्ल (उज्यालो, शुद्ध), त्रिशुक्ल (मन, वचन र कर्ममा शुद्ध), सम्पन्न (पूर्णता प्राप्त गरेका), शुचि (शुद्ध र दीप्तिमान्) र भूतनिषेवित (सबै प्राणीले सम्मान गरेका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 66
श्लोक 67 मा शिवलाई आश्रमस्थ (जीवनका हरेक चरणमा बस्ने), क्रियावस्थ (कर्मकाण्डमा अडिग रहने), विश्वकर्मामति (सम्पूर्ण विश्वको कार्य बुझ्ने बुद्धि भएका), वर (श्रेष्ठ), विशालशाख (फराकिला हाँगा भएका), ताम्रोष्ठ (तामाजस्तो रातो ओठ भएका), अम्बुजाल (कमलको पानीमा बस्ने) र सुनिश्चल (पूर्ण अटल) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 67
श्लोक 68 मा शिवलाई कपिल (खैरो-खैरो वर्णका), कपीश (रातोपना मिसिएको खैरो रङका), शुक्ल (उज्यालो, शुद्ध), आयुः (जीवन र प्राण स्वयम्), पर (परम, पारगामी), अपर (नजिक बसेका, सर्वत्र व्याप्त), गन्धर्व (स्वर्गीय गायक), अदिति (देवमाताको अनन्त रूप), तार्क्ष्य (महान् पक्षी गरुडसँग पहिचान गरिएका), सुविज्ञेय (ज्ञानीहरूले सजिलै चिन्ने) र सुशारद (शरद ऋतुजस्तो निर्मल उज्यालो) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 68
श्लोक 69 मा शिवलाई परशवधायुधी (परशु धारण गर्ने), देव (दीप्तिमान् देवता), अनुकारी (जुनसुकै रूप धारण गर्ने), सुबान्धव (सबैका सच्चा आफन्त), तुम्बवीणावादक (तुम्बा-वीणा बजाउने), महाक्रोध (महान् क्रोध भएका), ऊर्ध्वरेतस् (तपमा वीर्यलाई माथि उठाउने) र जलेशय (पानीमा शयन गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 69
श्लोक 70 मा शिवलाई उग्र (उग्र), वंशकर (वंश चलाउने), वंश (वंश स्वयम्), वंशनाद (बाँसुरी वा वंशको स्वर), अनिन्दित (निर्दोष), सर्वाङ्गरूप (सृष्टिका सबै अङ्ग समेट्ने रूप), मायावी (मायाका स्वामी), सुहृद् (साँचो मित्र), अनिल (वायु) र अनल (अग्नि) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 70
श्लोक 71 मा शिवलाई बन्धन (बाँध्ने), बन्धकर्ता (बन्धन सृजना गर्ने), सुबन्धनविमोचन (कृपापूर्वक बन्धनबाट मुक्त गर्ने), स्वयज्ञारि (अनुचित यज्ञका शत्रु), सकामारि (कामनाका शत्रु), महादंष्ट्र (ठूला दाह्रा भएका) र महायुध (महान् हतियार भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 71
श्लोक 72 मा शिवलाई बहुधनिन्दित (हरेक तरिकाले निर्दोष), शर्व (दुःख नाश गर्ने धनुर्धर), शङ्कर (सुख दिने), अधन (धनरहित, सांसारिक आसक्तिबाट मुक्त तपस्वी), अमरेश (अमर देवताका स्वामी), महादेव (महान् देव), विश्वदेव (विश्वका देवता) र सुरारिह (देवताका शत्रुको संहारक) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 72
श्लोक 73 मा शिवलाई अहिर्बुध्न्य (गहिरो सर्प, रुद्रको प्राचीन वैदिक रूप), अनिलाभ (वायुजस्तो चमक भएका), चेकितान (सदा सचेत द्रष्टा), हविः (यज्ञको हवि), अजैकपाद् (“एक पाउ भएको बाख्रा” भन्ने प्राचीन वैदिक रुद्र-नाम), कपाली (खप्परपात्र बोक्ने), त्रिशङ्कु (स्वर्ग र पृथ्वीका बीचमा झुण्डिएका राजर्षि), अजित (कहिल्यै नजित्ने) र शिव (शुभ, कल्याणकारी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 73
श्लोक 74 मा शिवलाई धन्वन्तरि (दिव्य वैद्य), धूमकेतु (धुवाँको ध्वजा भएको पुच्छरे तारा), स्कन्द (पुत्र युद्धदेवता स्कन्दसँग पहिचान गरिएका), वैश्रवण (धनका देवता कुबेरसँग पहिचान गरिएका), धाता (आदित्यहरूमध्ये पालक), शक्र (इन्द्रसँग पहिचान गरिएका), विष्णु (सर्वव्यापी पालक), मित्र (वैदिक वाचा र मित्रताका देवता), त्वष्टा (दिव्य शिल्पकार), ध्रुव (अटल) र धर (पृथ्वीको धारक र पालक) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 74
श्लोक 75 मा शिवलाई प्रभव (सबै शक्ति र उत्पत्तिको स्रोत), सर्वग (सर्वव्यापी), वायु (हावा), अर्यमा (सम्मानका वैदिक देवता), सविता (सबैलाई कर्ममा प्रेरित गर्ने वैदिक सूर्य), रवि (सूर्य), उशङ्गु (प्राचीन ऋषिरूप), विधाता (भाग्यको विधायक), माण्धाता (पौराणिक धर्मात्मा राजासँग पहिचान गरिएका) र भूतभावन (सबै प्राणीको पालक) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 75
श्लोक 76 मा शिवलाई विभु (सर्वव्यापी प्रभु), वर्णविभावी (हरेक रङ र रूप प्रकट गर्ने), सर्वकामगुणवह (सबै वाञ्छित गुण प्रदान गर्ने), पद्मनाभ (जसको नाभिबाट कमल उत्पन्न हुन्छ), महागर्भ (ब्रह्माण्डको महान् गर्भ), चन्द्रवक्त्र (चन्द्रमुखी), अनिल (वायु) र अनल (अग्नि) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 76
श्लोक 77 मा शिवलाई बलवान् (बलवान् र शक्तिशाली), उपशान्त (गहिरो शान्त), पुराण (प्राचीन), पुण्यचञ्चुरी (पुण्य कर्ममा छिटो अघि बढ्ने), कुरुकर्ता (कुरुक्षेत्रसँग सम्बन्धित पवित्र कर्मका कर्ता), कुरुवासी (कुरुक्षेत्रमा बस्ने), कुरुभूत (पवित्र कर्मको क्षेत्र बनेका) र गुणौषध (गुणरूपी उपचारक औषधि) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 77
श्लोक 78 मा शिवलाई सर्वाशय (जसमा सबै कामना बस्छन्), दर्भचारी (पवित्र कुशा घाँसको बीचमा विचरण गर्ने), सर्वेषां प्राणिनां पतिः (सबै जीवित प्राणीका स्वामी), देवदेव (देवताका देवता), सुखासक्त (सुख दिनमा लीन) र सदसत्सर्वरत्नवित् (व्यक्त र अव्यक्त सबै रत्न जान्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 78
श्लोक 79 मा शिवलाई कैलासगिरिवासी (कैलास पर्वतमा बस्ने), हिमवद्गिरिसंश्रय (हिमालका हिउँले ढाकिएका शिखरमा शरण लिने), कुलाहारी (नदीका किनार र सीमा बगाउने), कुलकर्ता (वंश र सीमाका निर्माता), बहुविद्या (धेरै विद्याका स्वामी) र बहुप्रद (धेरै वरदान दिने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 79
श्लोक 80 मा शिवलाई वणिज (व्यापारी), वर्धकी (बढई र निर्माता), वृक्ष (रुख), बकुल (सुगन्धित बकुल रुख), चन्दन (चन्दनको रुख), छद (आश्रय र छानो), सारग्रीव (बलियो र मजबुत घाँटी भएका), महाजत्रु (विशाल काँध भएका), अलोल (अडिग र स्थिर) र महौषधि (सबैभन्दा उत्तम औषधि जडिबुटी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 80
श्लोक 81 मा शिवलाई सिद्धार्थकारी (हरेक उद्देश्य पूरा गर्ने), सिद्धार्थ (जसको उद्देश्य पूर्ण भएको छ), छन्दोव्याकरणोत्तर (वैदिक छन्द र व्याकरणका परम ज्ञाता), सिंहनाद (सिंहको गर्जन भएका), सिंहदंष्ट्र (सिंहजस्ता दाह्रा भएका), सिंहग (सिंहझैँ हिँड्ने) र सिंहवाहन (सिंह जसको वाहन हो) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 81
श्लोक 82 मा शिवलाई प्रभवात्मा (जसको आत्मा सबै शक्तिको स्रोत हो), जगत्कालस्थल (संसारको समयको आधार र सहारा), लोकहित (सबै लोकको हित गर्ने), तरु (सहारा दिने रुख), सारङ्ग (चञ्चल र बहुरङ्गी), नवचक्राङ्ग (जसका अङ्ग शरीरका नौ सूक्ष्म चक्र हुन्), केतुमाली (ध्वजा धारण गर्ने) र सभावन (राम्ररी पोषण र सृजना गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 82
श्लोक 83 मा शिवलाई भूतालय (सबै प्राणीको बास), भूतपति (सबै प्राणीका स्वामी), अहोरात्र (दिन र रात स्वयम्) र अनिन्दित (निर्दोष) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 83
श्लोक 84 मा शिवलाई वहित सर्वभूतानाम् (सबै प्राणीलाई बोक्ने र वहन गर्ने), निलय (सबैको विश्राम स्थल), विभु (सर्वव्यापी प्रभु), भव (अस्तित्व स्वयम्), अमोघ (कहिल्यै असफल नहुने), संयत (आत्मसंयमी), अश्व (सर्वव्यापी), भोजन (पोषण स्वयम्) र प्राणधारण (जीवनको सास धान्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 84
श्लोक 85 मा शिवलाई हिरण्यबाहु (सुनौलो हात भएका), गुहापाल प्रवेशिनाम् (गुफामा प्रवेश गर्नेहरूका रक्षक), प्रकृष्टारि (दुष्टका प्रमुख शत्रु), महाहर्ष (महान् आनन्द भएका), जितकाम (कामनालाई जित्ने) र जितेन्द्रिय (इन्द्रियलाई जित्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 85
श्लोक 86 मा शिवलाई गान्धार (गान्धार रागका स्वामी), सुवास (सुन्दर सुगन्ध भएका), तपस्सक्त (तपमा लीन), रति (आनन्द स्वयम्), नर (आदि पुरुष), महागीत (महान् गीतका स्वामी), महानृत्य (महान् नृत्यकर्ता) र अप्सरोगणसेवित (अप्सरा-गणबाट सेवित) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 86
श्लोक 87 मा शिवलाई महाकेतु (महान् ध्वजा भएका), महाधातु (महान् आदि तत्त्व), नैकसानुचर (पर्वत-शिखरमा धेरै अनुयायीसहित बस्ने), चल (चञ्चल), अवेदनीय (प्रकाशद्वारा चिनिने), आदेश (दिव्य आज्ञा) र सर्वगन्धसुखावह (हरेक सुगन्धले सुख दिने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 87
श्लोक 88 मा शिवलाई तोरण (मेहराब), तरण (पार लगाउने उद्धारक), वात (वायु), परिधि (क्षितिजको घेरा), पतिखेचर (आकाशमा विचरण गर्ने स्वामी), संयोग (मिलन स्वयम्), वर्धन (वृद्धि गर्ने), वृद्ध (पुरानो र सम्मानित), अतिवृद्ध (अति पुरानो) र गुणाधिक (हरेक गुणमा उत्कृष्ट) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 88
श्लोक 89 मा शिवलाई नित्य (सदा रहने), आत्मसहाय (आफ्नै आत्मालाई साथी बनाउने स्वावलम्बी), देवासुरपति (देवता र दैत्य दुवैका स्वामी), पति (स्वामी), युक्त (संयमी), युक्तबाहु (उचित कर्मका लागि सदा तयार हात भएका), देव (दीप्तिमान् देवता) र दिवि सुपर्वण (स्वर्गमा बस्ने सुन्दर स्वरूप) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 89
श्लोक 90 मा शिवलाई आषाढ (दृढ र अटल), सुषन्ध (उत्तम र अक्षय शक्ति), ध्रुव (अटल), हरिण (मृगजस्तो छिटो), हर (हर्ने), वपुरावर्तमानेभ्यः (संसारमा अल्झिएका प्राणीका लागि शरीर धारण गर्ने), वसुश्रेष्ठ (वसुहरूमध्ये श्रेष्ठ) र महापथ (मुक्तिको महान् मार्ग) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 90
श्लोक 91 मा शिवलाई शिरोहरि (ब्रह्माको पाँचौँ शिर हरण गर्ने), विमर्श (गहिरो चिन्तन र विवेक), सर्वलक्षणलक्षित (सबै शुभ लक्षणले चिनिने), अक्ष (अचल धुरी), रथयोगी (रथमा योगसाधना गर्ने), सर्वयोगी (सबै प्रकारका योगका स्वामी) र महाबल (महान् बल भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 91
श्लोक 92 मा शिवलाई समाम्नाय (शास्त्रबाट परम्परागत रूपमा आएको ज्ञान), असमाम्नाय (शास्त्रीय परम्परा पनि नाघ्ने), तीर्थदेव (तीर्थस्थलका देवता), महारथ (महान् योद्धा), निर्जीव (साधारण जीवनको सीमा नाघ्ने), जीवन (जीवन दिने), मन्त्र (पवित्र मन्त्र), शुभाक्ष (शुभ आँखा भएका) र बहुकर्कश (भ्रम र पापप्रति अति कठोर) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 92
श्लोक 93 मा शिवलाई रत्नप्रभूत (रत्नले भरिएका), रत्नाङ्ग (रत्नले सजिएको शरीर), महार्णवनिपानवित् (महासागरको गहिरो लुकेको तहलाई जान्ने), मूल (आदि मूल), विशाल (विशाल), अमृत (अमरत्वको अमृत), व्यक्ताव्यक्त (प्रकट र अप्रकट दुवै रूप भएका) र तपोनिधि (तपको खजाना) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 93
श्लोक 94 मा शिवलाई आरोहण (माथि उक्लाउने), अधिरोह (चढेर पार गर्ने), शिलाधारी (सद्गुणका धारक), महायशस् (महान् यश भएका), सेनाकल्प (सेनापतिजस्ता), महाकल्प (महान् ब्रह्माण्डीय युगका स्वामी), योग (योग स्वयम्), युगकर (युगहरूका निर्माता) र हरि (पाप हर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 94
श्लोक 95 मा शिवलाई युगरूप (युग स्वयम् जसको रूप हो), महारूप (विशाल रूप भएका), महानागहन (महान् सर्पको संहारक), वध (घातक प्रहार गर्ने), न्यायनिर्वापण (न्याय र सही व्यवस्थाका प्रदाता), पद (आधार), पण्डित (विद्वान्) र अचलोपम (अचल पर्वतसँग तुलना गरिएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 95
श्लोक 96 मा शिवलाई बहुमाल (धेरै माला धारण गर्ने), महामाल (महान् माला धारण गर्ने), शशी (चन्द्रमा), हरसुलोचन (सुन्दर आँखा भएका हर), विस्तार (विशाल विस्तार), लवण (नुनिलो सागर, कृपालु र मनमोहक), कूप (गहिरो इनार, सबैको स्रोत), त्रियुग (तीन युगमा फैलिएका) र सफलोदय (जसको उदयले फल दिन्छ) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 96
श्लोक 97 मा शिवलाई त्रिलोचन (तीन आँखा भएका), विषण्णाङ्ग (गम्भीर ध्यान-शान्तिमा लीन), मणिविद्ध (रत्नले सजिएका), जटाधर (जटा धारण गर्ने), बिन्दु (सृष्टिको आदि बिन्दु), विसर्ग (सृजनात्मक प्रवाह), सुमुख (सुन्दर मुख भएका), शर (बाण), सर्वायुध (सबै हतियार धारण गर्ने) र सह (शक्तिशाली र सहनशील) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 97
श्लोक 98 मा शिवलाई निवेदन (जसलाई सबै अर्पण गरिन्छ), सुखजात (सुख दिने), सुगन्धर (सुगन्धित), महाधनु (महान् धनु धारण गर्ने), गन्धपाली (सुगन्धको रक्षक), भगवान् (धन्य प्रभु) र उत्थान (सबै कर्मका पछाडिको प्रेरणा) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 98
श्लोक 99 मा शिवलाई मन्थन (समुद्र-मन्थनजस्तो मन्थन गर्ने), बहुल (प्रचुर), वायु (हावा), सकल (प्रत्येक अंश समेट्ने), सर्वलोचन (सबै देख्ने आँखा भएका), ताल (आधार), ताल (लय धारण गर्ने), करस्थली (हातमा झ्याली समाउने), ऊर्ध्वसंहनन (माथि उठेको सुदृढ शरीर भएका) र महान् (महान्) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 99
श्लोक 100 मा शिवलाई हर्यक्ष (खैरो वा सिंहजस्ता आँखा भएका), ककुभ (हरेक दिशा व्याप्त गर्ने), वज्र (वज्र), शतजिह्व (सय जिब्रा भएका), सहस्रपात् (हजार पाउ भएका), सहस्रमूर्धा (हजार शिर भएका), देवेन्द्र (देवताका स्वामी), सर्वदेवमय (सबै देवताको स्वरूप) र गुरु (गुरु) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 100
श्लोक 101 मा शिवलाई ब्रह्मदण्डविनिर्माता (पवित्र अनुशासनको दण्ड निर्माण गर्ने), शतघ्निपाशशक्तिमान् (गदा, पासो र शक्ति भाला धारण गर्ने शक्तिशाली), पद्मगर्भ (कमलको गर्भ भएका), महागर्भ (महान् ब्रह्माण्डीय गर्भ भएका), ब्रह्मगर्भ (जसको गर्भमा स्वयं ब्रह्मा निहित छन्) र जलोद्भव (आदिम जलबाट उत्पन्न) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 101
श्लोक 102 मा शिवलाई गभस्ति (प्रकाशको किरण), ब्रह्मकृत् (ब्रह्माको सृजक), ब्राह्मी (ब्रह्मस्वरूप), ब्रह्मवित् (ब्रह्म जान्ने), ब्राह्मण (पवित्र ज्ञानका ज्ञाता), गति (अन्तिम लक्ष्य), अनन्तरूप (अनन्त रूप भएका), नैकात्मा (अनेक आत्मा भएका), तिग्मतेज (तीक्ष्ण, छेड्ने तेज भएका) र स्वयम्भू (आफैँबाट उत्पन्न) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 102
श्लोक 103 मा शिवलाई ऊर्ध्वगात्मा (जसको आत्मा सदा माथि उठ्छ), पशुपति (सबै प्राणीका स्वामी), वातरम्ह (हावाजस्तो छिटो), मनोजव (विचारजस्तो तीव्र), चन्दनी (चन्दनको लेप लगाएका), पद्मनालाग्र (कमलको डाँठको टुप्पोमा बस्ने), सुरभ्युत्तारण (मीठो कृपाद्वारा उद्धार गर्ने) र नर (आदि पुरुष) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 103
श्लोक 104 मा शिवलाई कर्णिकारमहास्रग्वी (कर्णिकार फूलको ठूलो माला धारण गर्ने), नीलमौलि (नीलो मुकुट भएका), पिनाकधृत् (पिनाक धनु धारण गर्ने), उमापति (उमाका स्वामी), उमाकान्त (उमाका प्रियतम), जह्नवीधृत् (शिरमा गङ्गा धारण गर्ने) र उमाधव (उमाका पति) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 104
श्लोक 105 मा शिवलाई वर (श्रेष्ठ), वराह (सुँगुरको रूप लिने), वरद (वरदान दिने), वरेण्य (सबैले चाहने योग्य), सुमहास्वन (गम्भीर र गुन्जिने स्वर भएका), महाप्रसाद (महान् कृपा भएका), दमन (दमन गर्ने), शत्रुह (शत्रुको संहारक) र श्वेतपिङ्गल (सेतो-खैरो वर्ण भएका) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 105
श्लोक 106 मा शिवलाई पीतात्मा (सुनौलो तेजस्वी आत्मा), परमात्मा (परम आत्मा), प्रयतात्मा (संयमित आत्मा), प्रधानधृत् (मूल प्रकृतिका धारक), सर्वपार्श्वमुख (सबै पक्षतिर मुख भएका), त्र्यक्ष (तीन आँखा भएका), धर्मसाधारण (सबै धर्मका साझा आधार) र वर (श्रेष्ठ) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 106
श्लोक 107 मा शिवलाई व्यास (महान् व्याख्याता), सर्ग (सृष्टि स्वयम्), सुसंक्षेप (सबै अर्थको सुन्दर संक्षेपीकरण), विस्तार (पूर्ण विस्तार), पर्याय (दोहोरिने चक्र), नर (आदि पुरुष), ऋतु (ऋतु), संवत्सर (वर्ष), मास (महिना), पक्ष (पन्ध्र दिनको पक्ष) र सङ्ख्यासमापन (सबै गणनाको पूर्णता गर्ने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 107
श्लोक 108 मा शिवलाई काल (समयको सबैभन्दा सानो एकाइ), काष्ठा (ठूलो समय नाप), लव (क्षणिक पल), मात्रा (समय र ध्वनिको आधारभूत नाप), मुहूर्त (शुभ घडी), अहः (दिन), क्षपा (रात), क्षण (बित्ने क्षण), विश्वक्षेत्र (सम्पूर्ण विश्वको क्षेत्र), प्रजाबीज (सबै सन्तानको बीज), लिङ्ग (सृष्टिको सूक्ष्म उत्पादक चिह्न), आद्य (आदिम प्रथम) र निर्गम (जसबाट सबै वस्तु निस्कन्छ) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 108
श्लोक 109 मा शिवलाई सत्-असत् (व्यक्त र अव्यक्त, विद्यमान र अविद्यमान), पिता (पिता), माता (माता), पितामह (पितामह), स्वर्गद्वार (स्वर्गको ढोका), प्रजाद्वार (सन्तानको ढोका), मोक्षद्वार (मुक्तिको ढोका) र त्रिविष्टप (स्वर्ग स्वयम्) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 109
श्लोक 110 मा शिवलाई निर्वाण (मुक्ति स्वयम्), ह्लादन (आनन्द र शीतलता दिने), ब्रह्मलोक (ब्रह्माको लोक), पर गति (परम लक्ष्य), देवासुरविनिर्माता (देवता र दैत्य दुवैका सृजक) र देवासुरपरायण (देवता र दैत्य दुवैको अन्तिम शरण) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 110
श्लोक 111 मा शिवलाई देवासुरगुरु (देवता र दैत्य दुवैका गुरु), देव (दीप्तिमान् देवता), देवासुरनमस्कृत (देवता र दैत्य दुवैले नमस्कार गरेका), देवासुरमहामात्र (देवता र दैत्य दुवैका महान् सल्लाहकार) र देवासुरगणाश्रय (देवता र दैत्य दुवैका समूहको शरण) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 111
श्लोक 112 मा शिवलाई देवासुरगणाध्यक्ष (देवता र दैत्यका समूहका अध्यक्ष), देवासुरगणाग्रणी (देवता र दैत्यका अग्रणी नेता), देवातिदेव (देवताभन्दा माथिका देवता), देवर्षि (दिव्य ऋषि) र देवासुरवरप्रद (देवता र दैत्य दुवैलाई वरदान दिने) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 112
श्लोक 113 मा शिवलाई देवासुरेश्वर (देवता र दैत्यका ईश्वर), विश्व (विश्व स्वयम्), देवासुरमहेश्वर (देवता र दैत्यका महान् ईश्वर), सर्वदेवमय (सबै देवताको स्वरूप), अचिन्त्य (कल्पना गर्न नसकिने), देवतात्मा (जसको आत्मा देवत्वको सार हो) र आत्मसम्भव (आफैँबाट उत्पन्न) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 113
श्लोक 114 मा शिवलाई इड्य (स्तुति योग्य), हस्तीश्वर (हात्तीका स्वामी), व्याघ्र (बाघ), देवसिंह (देवताहरूमा सिंहजस्ता) र नरर्षभ (मानिसहरूमध्ये श्रेष्ठ) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 114
श्लोक 115 मा शिवलाई विबुध (पूर्ण जागृत, बुद्धिमान्), अग्रवर (सबैभन्दा उत्तम र श्रेष्ठ), सूक्ष्म (सूक्ष्म), सर्वदेव (सबै देवता स्वयम्), तपोमय (जसको सार तप हो), सुयुक्त (पूर्ण संयमी), शोभन (दीप्तिमान्), वज्री (वज्र धारण गर्ने), प्रसनं प्रभव (सबै अस्त्रहरूको स्रोत) र अव्यय (अविनाशी) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 115
श्लोक 116 मा शिवलाई गुह (हृदयको गुफामा लुकेका), कान्त (दीप्तिमान् प्रियतम), निज (आफ्नै साँचो स्वरूप), सर्ग (सृष्टि), पवित्र (शुद्ध), सर्वपावन (सबैलाई शुद्ध गर्ने), शृङ्गी (सिङ वा पर्वतको शिखर भएका), शृङ्गप्रिय (पर्वत-शिखरप्रेमी), बभ्रु (खैरो-रातो वर्णका), राजराज (राजाहरूका राजा) र निरामय (सबै रोगबाट मुक्त) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 116
श्लोक 117 मा शिवलाई अभिराम (अत्यन्त मनोहर), सुरगण (देवताको समूह), विराम (सबै प्रयासको अन्तिम विश्राम), सर्वसाधन (सबै सफलताको माध्यम), ललाटाक्ष (निधारमा आँखा भएका), विश्वदेव (विश्वका देवता), हरिण (मृगजस्तो छिटो) र ब्रह्मवर्चस (पवित्र ब्रह्मको तेजको रूप) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 117
श्लोक 118 मा शिवलाई स्थावराणां पति (अचल वस्तुहरूका स्वामी), नियमेन्द्रियवर्धन (इन्द्रियमा संयम बढाउने), सिद्धार्थ (जसको उद्देश्य पूर्ण भएको छ), सिद्धभूतार्थ (जसले सबै प्राणीको सत्य पहिले नै बुझेका), अचिन्त्य (कल्पना गर्न नसकिने), सत्यव्रत (सत्य नै जसको व्रत हो) र शुचि (शुद्ध) भनी सम्बोधन गरिएको छ।
श्लोक 118
श्लोक 119 मा शिवलाई व्रताधिप (सबै पवित्र व्रतका स्वामी), परं ब्रह्म (परम ब्रह्म), भक्तानां परमा गति (भक्तहरूको परम शरण), विमुक्त (मुक्त), मुक्ततेज (मुक्त र स्वतन्त्र तेज भएका), श्रीमान् (ऐश्वर्यवान्), श्रीवर्धन (ऐश्वर्य बढाउने) र जगत् (विश्व स्वयम्) भनी सम्बोधन गरिएको छ, जसद्वारा शिवका सहस्र नामको समापन हुन्छ।
श्लोक 119
पूजा मार्गदर्शन र पाठ लाभ (फलश्रुति)
PhalashrutiMonday (Somwar) & Pradosham
Early Morning (Brahma Muhurta) or Evening Twilight (Sandhya)
Bilva leaves, Ganga water, Bhasma (sacred ash), Dhatura & White flowers
- Inner stillness, destruction of negative karma, and freedom from fear of death (Mrityunjaya)
पृष्ठभूमि
प्रकटीकरणको पृष्ठभूमि: महाभारतको अनुशासन पर्वमा राजा युधिष्ठिरले श्रीकृष्णलाई महादेव (रुद्र)को महिमा र नामहरूबारे सोध्नुहुन्छ। यो स्तोत्र गाङ्गुली/रोय विभाजन अनुसार अनुशासन पर्वको १७औं खण्ड हो; यहाँ प्रयोग गरिएको संस्कृत डक्युमेन्ट्सको पाठ (श्लोक ३१–१५३) को पुष्पिकामा यसलाई दानधर्म पर्वको ४८औं अध्याय भनिएको छ। श्रीकृष्णले हिमालयमा पुत्र प्राप्तिका लागि तपस्या गर्दा महर्षि उपमन्युको आश्रममा जानुभएको सम्झनुहुन्छ, जहाँ उपमन्युले उहाँलाई यी नामहरू सिकाउनुभयो; उपमन्युले यिनलाई १,००८ नाम भन्नुहुन्छ। उहाँका अनुसार यी ब्रह्माले एक पटक उच्चारण गरेका दस हजार नामहरूको सार हुन्; यो स्तव ब्रह्मलोकबाट देवलोक पुग्यो, महर्षि ताण्डिले यसलाई प्राप्त गरी पृथ्वीमा ल्याउनुभयो, त्यसैले यसलाई ताण्डिकृत स्तव पनि भनिन्छ। श्रीकृष्णले त्यसपछि युधिष्ठिरलाई यही सहस्रनाम सुनाउनुभयो, शिव सबैको हृदयमा बस्ने परमात्मा र शरणागतका करुणामय उद्धारक हुनुहुन्छ भन्दै।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Maharishi Vedavyasa · Ancient Vedic Rishi · Traditional antiquity
Traditionally credited as the compiler of the four Vedas and the author of the Mahabharata (within which the Bhagavad Gita appears) and the Puranas — making him one of the most cited authorial figures in the entire Hindu canon, spanning philosophy, epic narrative, and devotional literature.
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
स्वयं श्रीकृष्णद्वारा पठित
महाभारतमा भगवान् श्रीकृष्णले नै यो सहस्रनामको पाठ गरेर महादेव शिवको स्तुति गर्नुभयो, जसले हरि (विष्णु) र हर (शिव) बीचको गहिरो दार्शनिक एकतालाई प्रकट गर्छ।
ऋषि ताण्डिको वंश-परम्परा
उपमन्युका अनुसार यो स्तव ब्रह्मलोकबाट देवलोक पुग्यो, र ऋषि ताण्डिले यसलाई प्राप्त गरी पृथ्वीमा ल्याए; त्यसैले यसलाई ताण्डिको स्तव पनि भनिन्छ। यी नामहरू ब्रह्माले उच्चारण गरेका दस हजार नामहरूबाट निचोरिएका हुन्।
महान नाम स्थिर र स्थाणु
स्तोत्र स्थिर (अविचल सत्य) र स्थाणु (शाश्वत चेतनाको स्तम्भ) नामबाट सुरु हुन्छ, जसले शिवलाई केवल संहारकर्ताका रूपमा नभई, ब्रह्माण्ड जसमा गतिशील रहन्छ त्यो अपरिवर्तनीय आधारका रूपमा चित्रित गर्छ।
प्रकृति र चेतनाको सार्वभौमिक समन्वय
शिवलाई एकैसाथ प्रवृत्ति (ब्रह्माण्डसँग सक्रिय सृजनात्मक संलग्नता) र निवृत्ति (कैवल्य मुक्तितर्फ लैजाने आन्तरिक ध्यानात्मक वैराग्य) दुवै रूपमा स्तुति गरिन्छ।
अनुशासन पर्वको प्रशंसा
विष्णु सहस्रनामसँगै, यो स्तोत्र महाभारतको अनुशासन पर्वमा सुरक्षित भक्ति-स्तुतिहरूको दोहोरो मुकुट मानिन्छ।
विषय अनुसार हेर्नुहोस्
Shiva
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित