ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਮਠ

ਪੁਰਾਣੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਹੱਲਾ ਅਤੇ ਮੱਠ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਬੀਰ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਹੇ ਤੋਂ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਕਵੀ ਬਣੇ ਕਬੀਰ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਕਬੀਰ ਬੀਜਕ, ਸਾਖੀ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਕਬੀਰ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨੀਰੂ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੁਲਾਹੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੀਮਾ ਨੇ ਲੱਭਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਿੱਤਾ, ਭਾਵ ਬੁਣਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਖਾਇਆ; ਉਸੇ ਬੁਣਾਈ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਦੀਆਂ ਧਾਗੇ, ਖੱਡੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਉਪਮਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ: ਵੈਸ਼ਨਵ ਸੰਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਭਗਤੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਭਗਤੀ ਕਵੀ-ਸੰਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਭਗਤੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਦੁਆਇਤ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵੱਲ ਝੁਕਦੀ ਸੀ। ਕਬੀਰ ਪੰਥ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਬੀਰ, ਜੋ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸਨ, ਨੇ ਰਾਮਾਨੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਰਾਮਾਨੰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਰਾਮਾਨੰਦ ਆਪ ਉਸ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਜੋ ਜਾਤ-ਪਰੰਪਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਰਾਮਾਨੰਦ ਵੱਲੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ, ਕਬੀਰ ਪੰਥ ਇਸ ਇੱਕ ਮੇਲ ਨੂੰ ਉਸ ਆਤਮਿਕ ਬੀਜ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਬੀਰ ਦਾ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ — ਹੱਦਾਂ ਟੱਪਦੀ ਭਗਤੀ — ਪੁੰਗਰਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਕੇਵਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਮੱਠ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਹੰਤਾਂ, ਭਾਵ ਮੱਠ-ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਬੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਧੇ, ਵਿਚੋਲੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੱਬੀ ਮੇਲ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਬੀਰ-ਪੰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉਹੀ ਮੇਲ ਹੈ ਜੋ ਕਬੀਰ ਨੇ ਖੁਦ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।

ਕਬੀਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਗਹਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਕਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਏ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ; ਹਰ ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਝਗੜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਗਿਆ। ਅੰਤਿਮ ਕਫ਼ਨ ਹੇਠੋਂ ਮਿਲਿਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਰੀਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਸਸਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵੇ ਯੋਗ ਸੀ; ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਬੀਰ ਨੇ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਚੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਤਿੱਖੀ ਹੈ।

ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਕਬੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਂਗ ਉਸੇ ਹੱਦਾਂ ਟੱਪਣ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਕਬੀਰ ਪੰਥ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ (ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਸੰਤ-ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲਹਿਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਬੀਰ ਆਪ ਹਿੱਸਾ ਸਨ)। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬਹੁਲਤਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਕਬੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ — ਫਿਰਕੂ ਵੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੱਬੀ ਏਕਤਾ — ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੱਚਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਰਖ ਦਾ ਖੇਤਰ ਇਸੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ, ਜਿੱਥੇ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਰ ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਹੈ।

ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਦਰ-ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਾਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਲ ਤੇ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਕੰਮ-ਕਾਜੀ ਮੁਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਦਗੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਥਾਪਤਕਲਾ ਨਾਲੋਂ ਕਬੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਰਮਕਾਂਡ ਜਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਸਮਝਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਵਿਰੁੱਧ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੁਲਾਹੇ ਦੀ ਖੱਡੀ ਹੀ ਸਦਾ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ ਜੋ ਕਬੀਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮੱਠ ਵਜੋਂ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਜੀਵਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਉਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਮੁਹੱਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕਬੀਰ ਆਪ ਕਦੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਦੇ ਸਨ; ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਦੇ ਕੁੱਲ 541 ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗ ਦਾ “ਅਵਲਿ ਅੱਲਾਹ ਨੂਰ ਉਪਾਇਆ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਗ 1349 ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਪਾ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਟੱਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੱਪਿਆ। ਕਬੀਰ ਬੀਜਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਬੀਰ-ਪੰਥੀ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰਕਲਿਤ ਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਕਬੀਰ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਿਆਂ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਤਰਤੀਬ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੀ ਇਹ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਉਸੇ ਬਹੁਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਦੇ ਬੋਲ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੰਪਰਦਾ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਗਹਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਪੂਰਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ।

ਅੱਜ ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਲੂਸ ਜਾਂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ; ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਠ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਉਸ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਬੀਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਮੇਲ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਪਿੱਛੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਕੇਵਲ ਪੂਜਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਸਮਾਰਕ ਨਾਲੋਂ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਬੀਰ-ਪੰਥੀਆਂ ਲਈ, ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਕਦੇ ਜਿੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਨਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਸਾਦੀ ਸੁਚੇਤਤਾ ਵੱਲ ਮੁੜਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੋਵੇ — ਉਹ ਸੁਚੇਤਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਗੁਰੂ ਪਛਾਣਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਰੀਤ ਆਖਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।