ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਭਾਣਾ

ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਭਾਣਾ ਸਿੱਖ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਲੱਗ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਜੋੜੇ ਵਜੋਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਣਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਇਹ ਪਛਾਣ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹਿਆ ਜਾਂ ਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਸਦਾ ਉੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਉੱਚੇ ਮਨੋਬਲ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸ ਸਵੀਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਣੇ ਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਸਮਰਪਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਭਾਣੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਕੱਠੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਮਨੋਭਾਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ: ਜੋ ਵੀ ਆਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ।

ਭਾਣੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵਯ ਕ੍ਰਮ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੁੱਚਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾ, ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਠੰਡੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਨਿਯਤੀਵਾਦ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦਇਆਵਾਨ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲੇ ਗਏ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਜੋਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਕੇਵਲ ਝੁਕਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।

ਭਾਣਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਥਿਰ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਨਾ ਕਿ ਸੁਖ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਗ਼ੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਮੰਨੇ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਤੋਂ ਦਰਦ ਨੂੰ ਝੂਠਲਾਉਣ ਜਾਂ ਇਹ ਮੰਨਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਰਦ ਨੂੰ ਉਸੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਮਤਾ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਝੱਟ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਜੋਂ।

ਜਿੱਥੇ ਭਾਣਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਉਸ ਬਾਹਰੀ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਜਾਂਦਾ ਜੋਸ਼, ਇੱਕ ਮਨੋਬਲ ਜੋ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਦਾ ਸਗੋਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਵੀ ਅਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਭਕਤੀ ਕਾਰਜ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇਸ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਨਵਿਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗੁਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਲਈ ਸਦਾ ਲਈ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਣਮਾਨੇ ਕਸ਼ਟ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਡੂੰਘੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।

ਸਿੱਖ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੰਕਲਨਕਾਰ, ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਕਸ਼ਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨੋਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਭਾਣੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਤੀਬਰ ਕਸ਼ਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, 'ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੇ', ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲਈ ਗਈ ਇੱਕ ਤੁਕ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸੰਪੂਰਨ ਸਵੀਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਜੋਂ ਅੱਜ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਉਸ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਕਸ਼ਟ ਲਿਆਂਦਾ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸਬਕ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ।

ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਭਾਣਾ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ, ਦਿਵਯ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿਮਰਨ, ਅਤੇ ਸੇਵਾ, ਨਿਰਸੁਆਰਥ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ। ਸਿਮਰਨ ਮਨ ਨੂੰ ਇਸ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਦਇਆਵਾਨ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੇਵਾ ਇਸ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਣੇ ਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਦਲੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਤੰਤਰ ਕਰੇ।

ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਦਾਸ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਮਾਪਤੀ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਚੜ੍ਹਦਾ ਜੋਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮਨੋਬਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤੀ ਨਿੱਜੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣੇ ਜੋ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਧਾਰਣ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲਈ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਭਾਣਾ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਕਸ਼ਟ ਨੂੰ ਝੂਠਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਇਸ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਿਲਾਪ, ਜੋ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।