सरलं दैनिकं पूजा
गृहपूजाया आधारभूतं चरणशः रूपरेखा, या कस्यापि देवतायां अनुकूला भवति।
विधिः क्रमिकचरणाश्च
1आचमनम् (शुद्धिः)
आरम्भात् पूर्वं शरीरमनसोः शुद्ध्यर्थं दक्षिणकरतलात् त्रिः जलं पिबेत्, लघुप्रार्थनां उच्चरन्।
2संकल्पः
पूर्वाभिमुखं उत्तराभिमुखं वा उपविश्य पूजायाः अभिप्रायं मनसि निश्चिनुयात्।
3ध्यानम्
अग्रे गमनात् पूर्वं क्षणं नेत्रे निमील्य मनसि देवतारूपं चिन्तयेत्।
4गणेशवन्दना
यदि मुख्यपूजा अन्यदेवतायाः अपि भवेत् तथापि प्रथमं गणेशं समाह्वान्य विघ्नानां निवारणं कुर्यात्।
5आवाहनम्
घण्टां वादयन्, देवतायां मूर्तौ चित्रे वा उपस्थितिम् आवाहयेत्।
6नैवेद्योपहारः
एकमेकं क्रमेण जलं पुष्पं धूपं प्रदीप्तं दीपं च सक्षिप्तप्रारथया मन्त्रेण वा समर्पयेत्।
7आरती
दीपं प्रज्वालय्य आरतीं गायेत् वा उच्चरेत्, प्रदीपं परिक्रममाणं चालयेत्।
8प्रसादः
नैवत्यम् अर्पयित्वा तद् आशीर्वादं लब्ध्वा विभजन प्रसादरूपेण वितरेत् सहृदय्यं।
9क्षमाप्रार्थना विसर्जनं च
अनुष्ठाने कस्याश्चित् त्रुटेः क्षमां याचेत, ततः सादरेण अन्तिमप्रणामेन पूजां समापयेत्।
इदं सरलं पारंपरिकं गृहपूजाया रूपरेखा अस्ति, यं देवतां त्वया अर्चितां तद् अनुरूप आनुकूलयुं शक्यम्। आपदौ पूजस्तानं च आत्मनं च संशोध्य, पञ्चात् अधोनिर्देश्यं चरणानि अनुस्यु॥
ज्ञातव्य-विशेषः
प्रारम्भः
पूजायाः प्रारम्भे स्थानशुद्धिः आत्मशुद्धिश्च आवश्यकी। जलेन प्रोक्षणं कृत्वा, आसनं संस्थाप्य, मनः शान्तं कुर्यात्।
अनुकूलता
इयं पूजा कस्यापि देवतायै अनुकूला भवति। यथा इष्टदेवतायाः मूर्तिं वा चित्रं वा स्थापयित्वा, तस्याः नाम्ना मन्त्रान् उच्चारयेत्।
पञ्चोपचाराः
सामान्यतः पञ्चोपचाराः प्रदीयन्ते – गन्धः, पुष्पम्, धूपः, दीपः, नैवेद्यम्। एतेषां क्रमः देवतानुसारं भिन्नः भवितुम् अर्हति।
मन्त्रपाठः
प्रत्येकम् उपचारे मन्त्रः उच्चारणीयः। यदि विशिष्टमन्त्रः न ज्ञायते, तर्हि 'ॐ' इत्येतत् सार्वभौमं मन्त्रं प्रयोक्तुं शक्यते।
समाप्तिः
पूजायाः अन्ते आरतीः क्रियते, ततः प्रदक्षिणा नमस्कारश्च। अन्ते प्रसादं वितरेत्, स्वयं गृह्णीयात् च।
Ganesh
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता