Bharat Devotion
Embroidered artwork for मनश्चाङ्गं यदि भवेत् काष्ठोट्यां गङ्गा विराजते। शुद्धेऽन्तःकरणे नैव बाह्यकर्मविधिर्गुरुः।।: Guru Ravidas seated by a river at dawn with one hand raised in blessing, embroidered

मनश्चाङ्गं यदि भवेत् काष्ठोट्यां गङ्गा विराजते। शुद्धेऽन्तःकरणे नैव बाह्यकर्मविधिर्गुरुः।।

मनश्चाङ्गं यदि भवेत् काष्ठोट्यां गङ्गा विराजते। शुद्धेऽन्तःकरणे नैव बाह्यकर्मविधिर्गुरुः।।

गुरो रविदासस्य अमरं शिक्षणं यत् पवित्रा भक्तिः शुद्धं च हृदयं (मनचाङ्गः) बाह्यकर्मस्नानाद् अत्यन्तं श्रेष्ठम्।

सत्यं पूजनं मनसो द्वेषलोभाभिमानानां प्रक्षालनमपेक्षते, न केवलं शारीरिकतीर्थाटनमाश्रयति।

ज्ञातव्य-विशेषः

मुख्यशिक्षणम्

गुरो रविदासस्य अमरं शिक्षणं यत् मनश्चाङ्गं (शुद्धं हृदयम्) बाह्यकर्मस्नानाद् अत्यन्तं श्रेष्ठम्। अत्र मनसः द्वेषलोभाभिमानानां प्रक्षालनं मुख्यम्।

मनश्चाङ्गस्य अर्थः

'मनश्चाङ्गम्' इति पदं मनसः शुद्धिं बोधयति। गुरुः रविदासः बाह्यतीर्थाटनम् अपेक्षया अन्तःकरणशुद्धिं प्राधान्यं ददाति।

बाह्यकर्मणां सीमा

गुरोः मते केवलं शारीरिकतीर्थाटनं न पर्याप्तम्। सत्यं पूजनं मनसो द्वेषलोभाभिमानानां प्रक्षालनमपेक्षते।

प्रासङ्गिकता

रविदाससम्प्रदाये 'मनचाङ्गः' इत्येतत् मूलसिद्धान्तः। अनेन बाह्यकर्मविधिः गुरुः न भवति, अपि तु शुद्धं हृदयमेव गुरुः।

Guru Ravidas Ji सम्पूर्णा स्तुतिः पाठाश्च

Guru Ravidas Ji

Guru Ravidas Ji सर्वं पश्यतु →

सम्बद्धशिक्षाः

सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता