ทัณฑวรรค

สัตว์ทั้งหลาย ย่อมหวาดสะดุ้งต่ออาญา สัตว์ทั้งหลาย ย่อมกลัวต่อความตาย บุคคลเอาใจเขามาใส่ใจเราแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ผู้อื่นให้ฆ่า

สัตว์ทั้งหลาย ย่อมหวาดสะดุ้งต่ออาญา ชีวิตเป็นที่รักของสัตว์ทั้งปวง บุคคลเอาใจเขามาใส่ใจเราแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ผู้อื่นให้ฆ่า

ผู้ใดแสวงหาความสุขเพื่อตนเอง แต่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายผู้ใคร่สุขด้วยอาญา ผู้นั้นละไปแล้ว ย่อมไม่ได้ความสุข

ผู้ใดแสวงหาความสุขเพื่อตนเอง ไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายผู้ใคร่สุขด้วยอาญา ผู้นั้นละไปแล้ว ย่อมได้ความสุข

ท่านอย่าได้กล่าวคำหยาบคายต่อใครๆ ชนทั้งหลายที่ท่านกล่าวนั้นแล้ว ย่อมตอบท่านบ้าง เพราะการกล่าวคำเคียดแค้น นำทุกข์มาให้ อาญาตอบพึงถูกต้องท่าน

หากท่านทำตนไม่ให้หวั่นไหว ดุจกังสดาลที่ถูกเคาะแตกแล้วไซร้ ท่านนี้นับว่าถึงพระนิพพานแล้ว ความเคียดแค้นย่อมไม่มีแก่ท่าน

นายโคบาลย่อมต้อนฝูงโคไปสู่ที่หากินด้วยท่อนไม้ฉันใด ความแก่และความตาย ย่อมต้อนอายุของสัตว์มีชีวิตทั้งหลายไปฉันนั้น

คนพาลเมื่อทำบาปกรรมทั้งหลาย ย่อมไม่รู้สึกตัว คนมีปัญญาทราม ย่อมเดือดร้อนเพราะกรรมของตน ดุจถูกไฟไหม้ฉะนั้น

ผู้ใดประทุษร้ายในท่านผู้ไม่ประทุษร้าย ไม่สมควรแก่การลงอาญา ด้วยอาญา ผู้นั้นย่อมเข้าถึงฐานะ ๑ ใน ๑๐ อย่างโดยพลันทีเดียว คือ

พึงถึงเวทนาอันกล้า ความเสื่อมทรัพย์ สรีระแตกทำลาย โรคหนัก หรือความฟุ้งซ่านแห่งจิต

หรือภัยจากพระราชา การถูกกล่าวตู่อย่างร้ายแรง ความสิ้นไปแห่งญาติ หรือความฉิบหายแห่งโภคทรัพย์

อนึ่ง ไฟย่อมไหม้เรือนของเขา เมื่อสรีระแตกดับแล้ว คนมีปัญญาทรามนั้น ย่อมเข้าถึงนรก

การประพฤติเปลือยกาย การเกล้าชฎา การนอนบนเปือกตม การไม่อดอาหาร การนอนบนแผ่นดิน การหมักหมมด้วยธุลี และความเพียรด้วยการกระโหย่ง ย่อมไม่ชำระสัตว์ผู้ยังไม่ข้ามพ้นความสงสัยให้บริสุทธิ์ได้

แม้หากบุคคลจะแต่งกายงดงาม หากเป็นผู้ประพฤติสม่ำเสมอ สงบ ฝึกตนแล้ว เที่ยงธรรม ประพฤติพรหมจรรย์ วางอาญาในสัตว์ทั้งปวงแล้ว ผู้นั้นแลเป็นพราหมณ์ เป็นสมณะ เป็นภิกษุ

บุรุษผู้ถูกห้ามด้วยความละอาย ย่อมมีได้ยากในโลก บุรุษผู้ตื่นจากความนินทา ย่อมเว้นนินทาเสียได้ ดุจม้าดีเว้นแส้ฉะนั้น

ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มีความเพียรเครื่องเผากิเลส มีความสลดใจ ดุจม้าดีถูกกระทบด้วยแส้เถิด ท่านทั้งหลายจักละทุกข์มากมายนี้ได้ ด้วยศรัทธา ด้วยศีล ด้วยความเพียร ด้วยสมาธิ ด้วยการวินิจฉัยธรรม ด้วยความเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ และด้วยความเป็นผู้มีสติตั้งมั่น

คนไขน้ำย่อมไขน้ำไป ช่างศรย่อมดัดลูกศร ช่างถากย่อมถากไม้ ส่วนผู้มีวัตรดีย่อมฝึกฝนตนเอง