ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಸ್ತೋತ್ರ

ಶ್ಲೋಕ 1 ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಪಾವನ ನಾಮಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಂ ಎಂದರೆ ಸರ್ವವೂ ಆದ ವಿಶ್ವರೂಪ. ವಿಷ್ಣುಃ ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು. ವಷಟ್ಕಾರಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ವಷಟ್ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರದಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಭೂತ-ಭವ್ಯ-ಭವತ್-ಪ್ರಭುಃ ಎಂದರೆ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿದ ಒಡೆಯ. ಭೂತಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು. ಭೂತಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವವನು. ಭಾವಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತಾಸ್ವರೂಪನು. ಭೂತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮ. ಭೂತಭಾವನಃ ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 2 ಪೂತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಪರಿಶುದ್ಧ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಪರಮಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಆತ್ಮ. ಮುಕ್ತಾನಾಂ ಪರಮಾ ಗತಿಃ ಎಂದರೆ ಮುಕ್ತರಾದವರ ಪರಮ ಗುರಿ. ಅವ್ಯಯಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದವನು. ಪುರುಷಃ ಎಂದರೆ ದೇಹವೆಂಬ ಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಸಾಕ್ಷೀ ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವವನು. ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರ (ದೇಹ) ವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು. ಅಕ್ಷರಃ ಎಂದರೆ ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 3 ಯೋಗಃ ಎಂದರೆ ಯೋಗದಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುವವನು. ಯೋಗವಿದಾಂ ನೇತಾ ಎಂದರೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ. ಪ್ರಧಾನ-ಪುರುಷೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಧಾನ (ಪ್ರಕೃತಿ) ಮತ್ತು ಪುರುಷ (ಜೀವ) ಇವರ ಒಡೆಯ. ನಾರಸಿಂಹವಪುಃ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿಂಹದ ದೇಹಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದ ನರಸಿಂಹ ರೂಪ. ಶ್ರೀಮಾನ್ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವಳೋ ಅವನು. ಕೇಶವಃ ಎಂದರೆ ಸುಂದರ ಕೇಶಗಳುಳ್ಳವನು. ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಶ್ಲೋಕ 4 ಸರ್ವಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗಿ ಸಕಲ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲನು. ಶರ್ವಃ ಎಂದರೆ ಸಂಹಾರಕನು. ಶಿವಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಸ್ವರೂಪನು. ಸ್ಥಾಣುಃ ಎಂದರೆ ಸ್ಥಿರ, ಅಚಲ, ಬದಲಾಗದವನು. ಭೂತಾದಿಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಭೂತಗಳ ಮೂಲನು. ನಿಧಿರವ್ಯಯಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಲೀನವಾಗುವ ಅವಿನಾಶಿ ಸತ್ತೆ. ಸಂಭವಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಅವತರಿಸುವವನು. ಭಾವನಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಭರ್ತಾ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವವನು. ಪ್ರಭವಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಮಹಾ ತತ್ತ್ವಗಳ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣನು. ಪ್ರಭುಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣನು. ಈಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಅಪರಿಮಿತ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 5 ಸ್ವಯಂಭೂಃ ಎಂದರೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಇರುವ, ಕಾರಣರಹಿತನು. ಶಂಭುಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಆದಿತ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ವರ್ಣದ ಪುರುಷನು. ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ತಾವರೆಯ ದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು. ಮಹಾಸ್ವನಃ ಎಂದರೆ ವೇದವೆಂಬ ಮಹಾ ನಾದದ ಮೂಲನು. ಅನಾದಿನಿಧನಃ ಎಂದರೆ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ಸತ್ತೆ. ಧಾತಾ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರನು. ವಿಧಾತಾ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು. ಧಾತುರುತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದರ ಪರಮ ಆಧಾರನು.

ಶ್ಲೋಕ 6 ಅಪ್ರಮೇಯಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಜ್ಞಾನಸಾಧನದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗದವನು. ಹೃಷೀಕೇಶಃ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಒಡೆಯನು. ಪದ್ಮನಾಭಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವಾದ ತಾವರೆಯು ಯಾರ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೋ ಅವನು. ಅಮರಪ್ರಭುಃ ಎಂದರೆ ಅಮರ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು. ಮನುಃ ಎಂದರೆ ಚಿಂತಿಸುವವನು. ತ್ವಷ್ಟಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವವನು. ಸ್ಥವಿಷ್ಠಃ ಎಂದರೆ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಘನತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಸ್ಥವಿರೋ ಧ್ರುವಃ ಎಂದರೆ ಶಾಶ್ವತ, ಅತಿ ಪುರಾತನ, ಅಚಲನು.

ಶ್ಲೋಕ 7 ಅಗ್ರಾಹ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದವನು. ಶಾಶ್ವತಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇರುವವನು. ಕೃಷ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಸತ್-ಚಿತ್-ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನು. ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು. ಪ್ರತರ್ದನಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ಪ್ರಭೂತಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವಜ್ಞತೆಯಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮಹಾನ್ ಆದವನು. ತ್ರಿಕಕುಬ್ಧಾಮಾ ಎಂದರೆ ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಆಶ್ರಯನು. ಪವಿತ್ರಂ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವವನು. ಮಂಗಲಂ ಪರಮಂ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಮಂಗಳಕರನು.

ಶ್ಲೋಕ 8 ಈಶಾನಃ ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು. ಪ್ರಾಣದಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣವೆಂಬ ಜೀವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸುವವನು. ಪ್ರಾಣಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಚೈತನ್ಯನು. ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯನು; ಅವನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಸ್ತುತಿಗೆ ಅರ್ಹನು. ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನು. ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆತ್ಮನು. ಭೂಗರ್ಭಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಧರಿಸಿರುವವನು. ಮಾಧವಃ ಎಂದರೆ ಮಾ (ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಯ ಪತಿ; ಅಥವಾ ಮಧುವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನು. ಮಧುಸೂದನಃ ಎಂದರೆ ಮಧು ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 9 ಈಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಪರಮೇಶ್ವರನು. ವಿಕ್ರಮೀ ಎಂದರೆ ಶೌರ್ಯವಂತನು. ಧನ್ವೀ ಎಂದರೆ ಬಿಲ್ಲು ಧರಿಸಿದವನು. ಮೇಧಾವೀ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿವಂತನು. ವಿಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಮೀರಿದವನು; ಅಥವಾ ಗರುಡವಾಹನನು. ಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಕಾರಣನು. ಅನುತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಅವನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದವನು. ದುರಾಧರ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲಿಸಲಾಗದವನು. ಕೃತಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳು ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನು; ಸರಳ ಅರ್ಪಣೆಗೂ ಸಂತೋಷಿಸುವವನು. ಕೃತಿಃ ಎಂದರೆ ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿತನಾಗುವವನು. ಆತ್ಮವಾನ್ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಂಡು ಬೇರೆ ಆಧಾರ ಬೇಡದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 10 ಸುರೇಶಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನು. ಶರಣಂ ಎಂದರೆ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವವರ ದುಃಖವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವವನು. ಶರ್ಮ ಎಂದರೆ ಪರಮಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನು. ವಿಶ್ವರೇತಾಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಬೀಜನು. ಪ್ರಜಾಭವಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಂದ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವೋ ಅವನು. ಅಹಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು. ಸಂವತ್ಸರಃ ಎಂದರೆ ಕಾಲವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವಾದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂವತ್ಸರ (ವರ್ಷ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಲಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ಪದಂತೆ ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗದವನು. ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾ (ಚೈತನ್ಯ) ಸ್ವರೂಪನು. ಸರ್ವದರ್ಶನಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 11 ಅಜಃ ಎಂದರೆ ಜನ್ಮರಹಿತನು. ಸರ್ವೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಒಡೆಯರಿಗೂ ಪರಮ ಒಡೆಯನು. ಸಿದ್ಧಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಗೊಂಡವನು. ಸಿದ್ಧಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪನು. ಸರ್ವಾದಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳ ಮೊದಲ ಕಾರಣನು. ಅಚ್ಯುತಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದವನು. ವೃಷಾಕಪಿಃ ಎಂದರೆ ಕಾಮಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುವವನು. ಅಮೇಯಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗದವನು. ಸರ್ವಯೋಗವಿನಿಃಸೃತಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಕ್ತನು.

ಶ್ಲೋಕ 12 ವಸುಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮತ್ತು ಅವನು ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ವಸುಮನಾಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ, ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು. ಸತ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪನು. ಸಮಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಮಭಾವವುಳ್ಳ ಮನಸ್ಸಿನವನು. ಸಮ್ಮಿತಃ ಎಂದರೆ ಅಳೆಯಲಾಗದವನು. ಸಮಃ ಎಂದರೆ ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ವಿಚಲಿತನಾಗದವನು. ಅಮೋಘಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಆರಾಧನೆಯೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದವನು. ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ತಾವರೆಯ ದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು. ವೃಷಕರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನು. ವೃಷಾಕೃತಿಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರೂಪ ತಾಳುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 13 ರುದ್ರಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅಳುವಂತೆ ಮಾಡುವವನು. ಬಹುಶಿರಾಃ ಎಂದರೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಶಿರಗಳುಳ್ಳವನು. ಬಭ್ರುಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಳುವವನು. ವಿಶ್ವಯೋನಿಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣನು. ಶುಚಿಶ್ರವಾಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ನಾಮ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದೇ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದೋ ಅವನು. ಅಮೃತಃ ಎಂದರೆ ಮರಣರಹಿತನು. ಶಾಶ್ವತಸ್ಥಾಣುಃ ಎಂದರೆ ಶಾಶ್ವತನೂ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿರನೂ ಆದವನು. ವರಾರೋಹಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಮಡಿಲು ಪರಮ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಆಶ್ರಯವೋ ಅವನು. ಮಹಾತಪಾಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಜ್ಞಾನ-ತಪಸ್ಸಿನವನು.

ಶ್ಲೋಕ 14 ಸರ್ವಗಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣನಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು. ಸರ್ವವಿದ್ಭಾನುಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವಜ್ಞನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೆಳಗುವವನು. ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಮುಂದೆ ಅಸುರ ಸೇನೆಗಳು ಚದುರಿ ಹೋಗುವವೋ ಅವನು. ಜನಾರ್ದನಃ ಎಂದರೆ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ದುಃಖ ನೀಡುವವನು. ವೇದಃ ಎಂದರೆ ವೇದರೂಪನು. ವೇದವಿತ್ ಎಂದರೆ ವೇದ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವನು. ಅವ್ಯಂಗಃ ಎಂದರೆ ಪೂರ್ಣನು, ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲದವನು. ವೇದಾಂಗಃ ಎಂದರೆ ವೇದಗಳು ಅಂಗಗಳಂತಿರುವವನು. ವೇದವಿತ್ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಕವಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಣುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 15 ಲೋಕಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸುವವನು. ಸುರಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ. ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವವನು. ಕೃತಾಕೃತಃ ಎಂದರೆ ಕಾರ್ಯ (ಲೋಕಗಳು) ಮತ್ತು ಕಾರಣ (ಅವುಗಳ ಮೂಲ) ಎರಡೂ ಆದವನು. ಚತುರಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪ ತಾಳುವವನು. ಚತುರ್ವ್ಯೂಹಃ ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವನು. ಚತುರ್ದಂಷ್ಟ್ರಃ ಎಂದರೆ ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳುಳ್ಳವನು. ಚತುರ್ಭುಜಃ ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 16 ಭ್ರಾಜಿಷ್ಣುಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸ್ವರೂಪನು. ಭೋಜನಂ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಅಥವಾ ಮಾಯೆ. ಭೋಕ್ತಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು. ಸಹಿಷ್ಣುಃ ಎಂದರೆ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನಂತಹ ಅಸುರರನ್ನು ದಮನಿಸುವವನು. ಜಗದಾದಿಜಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದವನು. ಅನಘಃ ಎಂದರೆ ಪಾಪರಹಿತನು. ವಿಜಯಃ ಎಂದರೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವುಳ್ಳವನು. ಜೇತಾ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವವನು. ವಿಶ್ವಯೋನಿಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲನು. ಪುನರ್ವಸುಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಯಾಗಿ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ನೆಲೆಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 17 ಉಪೇಂದ್ರಃ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದವನು. ವಾಮನಃ ಎಂದರೆ ವಾಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯ ಬಳಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಹೋದವನು. ಪ್ರಾಂಶುಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಎತ್ತರದವನು. ಅಮೋಘಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದವನು. ಶುಚಿಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುವವರನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವವನು. ಊರ್ಜಿತಃ ಎಂದರೆ ಅಪರಿಮಿತ ಬಲವುಳ್ಳವನು. ಅತೀಂದ್ರಃ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಸಂಗ್ರಹಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬೇಕಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪನು. ಸರ್ಗಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು. ಧೃತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗದ ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವನು. ನಿಯಮಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅವರವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುವವನು. ಯಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗಿದ್ದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 18 ವೇದ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು. ವೈದ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಸದಾಯೋಗೀ ಎಂದರೆ ಸದಾ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಿಗುವವನು. ವೀರಹಾ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವೀರ ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು. ಮಾಧವಃ ಎಂದರೆ ಮಾ (ಜ್ಞಾನ) ದ ಒಡೆಯನು. ಮಧುಃ ಎಂದರೆ ಜೇನಿನಂತೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವ ಭಗವಂತನು. ಅತೀಂದ್ರಿಯಃ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲಾಗದವನು. ಮಹಾಮಾಯಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಮಾಯಾವಿಗಳನ್ನೂ ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವನು. ಮಹೋತ್ಸಾಹಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತನು. ಮಹಾಬಲಃ ಎಂದರೆ ಬಲವಿರುವವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಬಲಶಾಲಿ.

ಶ್ಲೋಕ 19 ಮಹಾಬುದ್ಧಿಃ ಎಂದರೆ ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತನು. ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಅತಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಯು. ಮಹಾಶಕ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಅಪಾರ ಬಲ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವುಳ್ಳವನು. ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ಎಂದರೆ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಅತಿ ತೇಜೋಮಯನು. ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯವಪುಃ ಎಂದರೆ 'ಇವನೇ ಇವನು' ಎಂದು ರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗದವನು. ಶ್ರೀಮಾನ್ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು. ಅಮೇಯಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಅಳೆಯಲಾಗದ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ಚೈತನ್ಯನು. ಮಹಾದ್ರಿಧೃಕ್ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಪರ್ವತ ಮಂದರವನ್ನೂ ಗೋವರ್ಧನವನ್ನೂ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 20 ಮಹೇಷ್ವಾಸಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಬಿಲ್ಲು ಹೊಂದಿದವನು. ಮಹೀಭರ್ತಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದವನು. ಶ್ರೀನಿವಾಸಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ನೆಲೆಸಿರುವಳೋ ಅವನು. ಸತಾಂಗತಿಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅನಿರುದ್ಧಃ ಎಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಲು ಎಂದಿಗೂ ತಡೆಯಿಲ್ಲದವನು. ಸುರಾನಂದಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವನು. ಗೋವಿಂದಃ ಎಂದರೆ ಗೋ ಎಂದರೆ ವಾಕ್ಯಗಳು; ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುವವನು. ಗೋವಿದಾಂ ಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರ ಒಡೆಯನು.

ಶ್ಲೋಕ 21 ಮರೀಚಿಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಪರಮ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು. ದಮನಃ ಎಂದರೆ ಯಮನಾಗಿ ಅಧರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವವನು. ಹಂಸಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರಿಂದ ಸಂಸಾರ ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವವನು. ಸುಪರ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ ರೂಪದ ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳವನು. ಭುಜಗೋತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಹಿರಣ್ಯನಾಭಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಸುವರ್ಣ ನಾಭಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮ ಉದ್ಭವಿಸಿದನೋ ಅವನು. ಸುತಪಾಃ ಎಂದರೆ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದವನು. ಪದ್ಮನಾಭಃ ಎಂದರೆ ತಾವರೆಯಂತೆ ಸುಂದರ ನಾಭಿಯುಳ್ಳವನು. ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ತಂದೆ, ಅವರೇ ಅವನ ಮಕ್ಕಳು.

ಶ್ಲೋಕ 22 ಅಮೃತ್ಯುಃ ಎಂದರೆ ಮೃತ್ಯುವೂ ಅದರ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲದವನು. ಸರ್ವದೃಕ್ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸಹಜ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕಾಣುವವನು. ಸಿಂಹಃ ಎಂದರೆ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು (ವಿನಾಶವನ್ನು) ಮಾಡುವವನು. ಸಂಧಾತಾ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಕರ್ಮಫಲದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವವನು. ಸಂಧಿಮಾನ್ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸುವವನು. ಸ್ಥಿರಃ ಎಂದರೆ ಸದಾ ಒಂದೇ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿರುವವನು. ಅಜಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು. ದುರ್ಮರ್ಷಣಃ ಎಂದರೆ ಅಸುರರು ಸಹಿಸಲಾರದ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ಶಾಸ್ತಾ ಎಂದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪದೇಶಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನು. ವಿಶ್ರುತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮುಂತಾದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು. ಸುರಾರಿಹಾ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 23 ಗುರುಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಗುರುವು. ಗುರುತಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಗುರುವು. ಧಾಮ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಬೆಳಕು. ಸತ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯದ ಸದ್ಗುಣವೇ ಸಾಕಾರವಾದವನು. ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಫಲವಾಗದ ಶೌರ್ಯವುಳ್ಳವನು. ನಿಮಿಷಃ ಎಂದರೆ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುವವನು. ಅನಿಮಿಷಃ ಎಂದರೆ ಸದಾ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವವನು. ಸ್ರಗ್ವೀ ಎಂದರೆ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವೈಜಯಂತೀ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ವಾಚಸ್ಪತಿರುದಾರಧೀಃ ಎಂದರೆ ವಾಕ್ (ಜ್ಞಾನ) ದ ಒಡೆಯನು, ವಿಶಾಲ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 24 ಅಗ್ರಣೀಃ ಎಂದರೆ ಮುಕ್ತಿ ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸುವವನು. ಗ್ರಾಮಣೀಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಸಮೂಹದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದವನು. ಶ್ರೀಮಾನ್ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದವನು. ನ್ಯಾಯಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಸಮತೋಲನವು. ನೇತಾ ಎಂದರೆ ಈ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ಚಲಿಸುವವನು. ಸಹಸ್ರಮೂರ್ಧಾ ಎಂದರೆ ಸಹಸ್ರ (ಅಸಂಖ್ಯ) ಶಿರಗಳುಳ್ಳವನು. ಸಮೀರಣಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿರಿಸುವವನು. ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಆತ್ಮನು. ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಸಹಸ್ರ (ಅಸಂಖ್ಯ) ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು. ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ಎಂದರೆ ಸಹಸ್ರ (ಅಸಂಖ್ಯ) ಪಾದಗಳುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 25 ಆವರ್ತನಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವವನು. ನಿವೃತ್ತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪನು. ಸಂವೃತಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸುವ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ತೋರುವವನು. ಸಂಪ್ರಮರ್ದನಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ವಿಭೂತಿಗಳ (ರುದ್ರ, ಯಮ ಮುಂತಾದವು) ಮೂಲಕ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಹಾರಕ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವವನು. ಅಹಃಸಂವರ್ತಕಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಭಗವಂತನು. ವಹ್ನಿಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಅಗ್ನಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುವವನು. ಅನಿಲಃ ಎಂದರೆ ಸ್ಥಿರ ನೆಲೆಯಿಲ್ಲದವನು. ಧರಣೀಧರಃ ಎಂದರೆ ಆದಿಶೇಷ, ದಿಗ್ಗಜಗಳೇ ಮುಂತಾದವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 26 ಸುಪ್ರಸಾದಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಶಿಶುಪಾಲನಂತವರಿಗೂ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡಿದ ಅದ್ಭುತ ಕೃಪೆಯುಳ್ಳವನು. ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ರಜಸ್ ಅಥವಾ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಕಲುಷಿತವಾಗದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು. ವಿಶ್ವಧೃಕ್ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟವನು. ವಿಶ್ವಭುಕ್ ಎಂದರೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ, ಅನುಭವಿಸುವ ಅಥವಾ ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ವಿಭುಃ ಎಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುವವನು. ಸತ್ಕರ್ತಾ ಎಂದರೆ ಶುಭ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಸತ್ಕೃತಃ ಎಂದರೆ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದವರಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಸಾಧುಃ ಎಂದರೆ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ನಡೆಯುವವನು. ಜಹ್ನುಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸುವವನು. ನಾರಾಯಣಃ ಎಂದರೆ ನರ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ; ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ನರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವವನು; ಶಾಶ್ವತ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 27 ಅಸಂಖ್ಯೇಯಃ ಎಂದರೆ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪದ ಭೇದಗಳಿಲ್ಲದವನು. ಅಪ್ರಮೇಯಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಜ್ಞಾನಸಾಧನದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ ಸ್ವರೂಪನು. ವಿಶಿಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಶಿಷ್ಟಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವವನು; ಅಥವಾ ಶಿಷ್ಟರನ್ನು (ಸಜ್ಜನರನ್ನು) ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ಶುಚಿಃ ಎಂದರೆ ಪರಿಶುದ್ಧನು. ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಉದ್ದೇಶ ಯಾವಾಗಲೂ ಈಡೇರುವುದೋ ಅವನು. ಸಿದ್ಧಸಂಕಲ್ಪಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ನೆರವೇರುವವೋ ಅವನು. ಸಿದ್ಧಿದಃ ಎಂದರೆ ಅರ್ಹತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವವನು. ಸಿದ್ಧಿಸಾಧನಃ ಎಂದರೆ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಫಲಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 28 ವೃಷಾಹೀ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಅಧಿಪತಿಯು. ವೃಷಭಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರು ಬೇಡಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸುರಿಸುವವನು. ವಿಷ್ಣುಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯು. ವೃಷಪರ್ವಾ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಧರ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ಪರ್ವಗಳನ್ನು (ಸೋಪಾನಗಳನ್ನು) ನೀಡಿದವನು. ವೃಷೋದರಃ ಎಂದರೆ ಉದರದಿಂದ ಸಂತಾನವನ್ನು ಸುರಿಸುವವನು. ವರ್ಧನಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು. ವರ್ಧಮಾನಃ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವವನು. ವಿವಿಕ್ತಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಬಾಧಿತನಾಗದ, ಅಂಟದವನು. ಶ್ರುತಿಸಾಗರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಶ್ರುತಿ (ವೇದ) ಪದಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳು ಯಾರ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವವೋ ಅವನು.

ಶ್ಲೋಕ 29 ಸುಭುಜಃ ಎಂದರೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು. ದುರ್ಧರಃ ಎಂದರೆ ಇತರರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುವವನು. ವಾಗ್ಮೀ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಂದ ವೇದದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವವೋ ಅವನು. ಮಹೇಂದ್ರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನಾದ ಮಹಾ ಒಡೆಯನು, ಪರಮ ಚೈತನ್ಯನು. ವಸುದಃ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವವನು. ವಸುಃ ಎಂದರೆ ತಾನೇ ವಸುವಾಗಿರುವವನು. ನೈಕರೂಪಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಏಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದವನು. ಬೃಹದ್ರೂಪಃ ಎಂದರೆ ವರಾಹದಂತಹ ಗೂಢ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಿದವನು. ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಶಿಪಿ ಎಂದರೆ ಗೋವು; ಯಜ್ಞರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೋವಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಪ್ರಕಾಶನಃ ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ಬೆಳಗುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 30 ಓಜಸ್ತೇಜೋದ್ಯುತಿಧರಃ ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರೂಪದವನು. ಪ್ರತಾಪನಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಂತಹ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಾಗಿಸುವವನು. ಜ್ಞಾನಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮುಂತಾದ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾದವನು. ಸ್ಪಷ್ಟಾಕ್ಷರಃ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಪ್ರಕಟ ನಾದವಾದ ಓಂಕಾರವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು. ಮಂತ್ರಃ ಎಂದರೆ ಋಕ್, ಸಾಮ, ಯಜುಸ್ ಮುಂತಾದ ಮಂತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗುವವನು, ಅಥವಾ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅರಿಯಲ್ಪಡುವವನು. ಚಂದ್ರಾಂಶುಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಿಂದ ಸುಡುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಶಾಂತಿ ನೀಡುವಂತೆ, ಸಂಸಾರದ ತಾಪದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವವನು. ಭಾಸ್ಕರದ್ಯುತಿಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 31 ಅಮೃತಾಂಶೂದ್ಭವಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಾಂಶು (ಚಂದ್ರ) ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪರಮಾತ್ಮನು. ಭಾನುಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು. ಶಶಬಿಂದುಃ ಎಂದರೆ ಮೊಲದ ಚಿಹ್ನೆಯುಳ್ಳವನು, ಅಂದರೆ ಚಂದ್ರನು. ಸುರೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವರ ಒಡೆಯನು. ಔಷಧಂ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಮಹಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಔಷಧವಾದವನು. ಜಗತಃ ಸೇತುಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಸೇತುವೆಯಾದವನು. ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಸರ್ವಜ್ಞತೆ, ಪರಾಕ್ರಮ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯವಾದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 32 ಭೂತಭವ್ಯಭವನ್ನಾಥಃ ಎಂದರೆ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನು. ಪವನಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವವನು. ಪಾವನಃ ಎಂದರೆ ಚಲನೆಗೆ ಕಾರಣನು. ಅನಲಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಾತ್ಮನು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತನ್ನದೇ ರೂಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದರಿಂದ ಅನಲ ಎನ್ನಲ್ಪಡುವನು. ಕಾಮಹಾ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ ಬಯಸುವವರ ಕಾಮ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ಕಾಮಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಕ್ತರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವವನು. ಕಾಂತಃ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರನು. ಕಾಮಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಂದ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಕಾಮಪ್ರದಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಈಡೇರಿಸುವವನು. ಪ್ರಭುಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 33 ಯುಗಾದಿಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಯುಗಗಳಂತಹ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣನು. ಯುಗಾವರ್ತಃ ಎಂದರೆ ಕಾಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಯುಗದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣನು. ನೈಕಮಾಯಃ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಮಾಯಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಬಲ್ಲವನು. ಮಹಾಶನಃ ಎಂದರೆ ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸುವವನು. ಅದೃಶ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದವನು. ವ್ಯಕ್ತರೂಪಃ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವರೂಪದ ಸ್ಥೂಲ ರೂಪವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಕಾರಣ ಆ ಹೆಸರಿನವನು. ಸಹಸ್ರಜಿತ್ ಎಂದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಸಂಖ್ಯ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನು. ಅನಂತಜಿತ್ ಎಂದರೆ ಸರ್ವ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ಸದಾ ವಿಜಯಿಯಾದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 34 ಇಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಪರಮಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯನು. ಅವಿಶಿಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವರಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಶಿಷ್ಟೇಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಶಿಷ್ಟರಿಗೆ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನು. ಶಿಖಂಡೀ ಎಂದರೆ ಶಿಖಂಡ ಎಂದರೆ ನವಿಲುಗರಿ; ಗೋಪಾಲನ ರೂಪ ತಾಳಿದಾಗ ಕಿರೀಟದ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನವಿಲುಗರಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ನಹುಷಃ ಎಂದರೆ ಮಾಯೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವವನು; 'ನಹ್' ಎಂದರೆ ಬಂಧನ. ವೃಷಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ರೂಪನು. ಕ್ರೋಧಹಾ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವವನು. ಕ್ರೋಧಕೃತ್ಕರ್ತಾ ಎಂದರೆ ದುಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು. ವಿಶ್ವಬಾಹುಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವರ ಆಧಾರನು, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನೇ ಭುಜಗಳನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ಮಹೀಧರಃ ಎಂದರೆ ಮಹಿ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಎರಡೂ ಆಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 35 ಅಚ್ಯುತಃ ಎಂದರೆ ಜನನ ಮೊದಲಾದ ಆರು ವಿಕಾರಗಳಿಲ್ಲದವನು. ಪ್ರಥಿತಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು. ಪ್ರಾಣಃ ಎಂದರೆ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾಗಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಪ್ರಾಣದಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನೀಡಿ, ಅದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಅವರನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ವಾಸವಾನುಜಃ ಎಂದರೆ ವಾಮನ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ (ವಾಸವ) ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಅಪಾಂ ನಿಧಿಃ ಎಂದರೆ ನೀರಿನ ಸಮೂಹ, ಅಂದರೆ ಸಾಗರವು. ಅಧಿಷ್ಠಾನಂ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರನು. ಅಪ್ರಮತ್ತಃ ಎಂದರೆ ಅರ್ಹರಾದವರಿಗೆ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನು. ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಆಧಾರಿತನಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 36 ಸ್ಕಂದಃ ಎಂದರೆ ವಾಯುರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಚಲಿಸುವವನು. ಸ್ಕಂದಧರಃ ಎಂದರೆ ಸ್ಕಂದ, ಅಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಧುರ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಜನನ ಮೊದಲಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವವನು. ವರದಃ ಎಂದರೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ವಾಯುವಾಹನಃ ಎಂದರೆ ಅವಹ ಮೊದಲಾದ ಏಳು ವಾಯುಗಳನ್ನು ಕಂಪಿಸುವವನು. ವಾಸುದೇವಃ ಎಂದರೆ ವಸು ಮತ್ತು ದೇವ ಎರಡೂ ಆದವನು. ಬೃಹದ್ಭಾನುಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನು. ಆದಿದೇವಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲವಾದ ದೈವನು. ಪುರಂದರಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳ ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 37 ಅಶೋಕಃ ಎಂದರೆ ದುಃಖ, ಮೋಹ, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣ ಎಂಬ ಆರು ದೋಷಗಳಿಲ್ಲದವನು. ತಾರಣಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವವನು. ತಾರಃ ಎಂದರೆ ಗರ್ಭವಾಸ, ಜನನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ಮರಣ ಮುಂತಾದ ಭಯಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವವನು. ಶೂರಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿಯು; ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವವನು. ಶೌರಿಃ ಎಂದರೆ ಶೂರನ ಮಗನಾದ ವಸುದೇವನ ಪುತ್ರನಾಗಿ, ಶೂರನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣನು. ಜನೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಡೆಯನು. ಅನುಕೂಲಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮನಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಕೂಲನು; ಯಾರೂ ತನಗೆ ತಾನೇ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಶತಾವರ್ತಃ ಎಂದರೆ ಅನೇಕ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ತಾಳಿದವನು. ಪದ್ಮೀ ಎಂದರೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮ (ತಾವರೆ) ಹಿಡಿದವನು. ಪದ್ಮನಿಭೇಕ್ಷಣಃ ಎಂದರೆ ತಾವರೆಯಂತಿರುವ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 38 ಪದ್ಮನಾಭಃ ಎಂದರೆ ಹೃದಯ-ಕಮಲದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವಾದ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಅರವಿಂದಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಅರವಿಂದ (ತಾವರೆ) ಯಂತಿರುವ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು. ಪದ್ಮಗರ್ಭಃ ಎಂದರೆ ಹೃದಯ-ಕಮಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾದವನು. ಶರೀರಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನು. ಮಹರ್ಧಿಃ ಎಂದರೆ ಅಪಾರ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು. ಋದ್ಧಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವವನು. ವೃದ್ಧಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಆತ್ಮ ಅಥವಾ ದೇಹ ಪುರಾತನವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು. ಮಹಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹಲವು ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವನು. ಗರುಡಧ್ವಜಃ ಎಂದರೆ ಗರುಡನನ್ನು ತನ್ನ ಧ್ವಜವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 39 ಅತುಲಃ ಎಂದರೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಸಲಾಗದವನು. ಶರಭಃ ಎಂದರೆ ದೇಹವು ನಾಶವಾಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ಶರ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಹಿಂದಿನ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ನಾಮ. ಭೀಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಪಡುವವನು. ಸಮಯಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯದ ಕಾಲವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಹವಿರ್ಹರಿಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಹವಿಸ್ಸಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು. ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಲಕ್ಷಣ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರಮ ಜ್ಞಾನ, ಅಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನು. ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವಳೋ ಅವನು. ಸಮಿತಿಂಜಯಃ ಎಂದರೆ ಸಮಿತಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯ ಗಳಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 40 ವಿಕ್ಷರಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷರ, ಅಂದರೆ ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು. ರೋಹಿತಃ ಎಂದರೆ ರೋಹಿತ ಎಂಬ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮೀನಿನ ರೂಪ ತಾಳಿದವನು. ಮಾರ್ಗಃ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಂದ ಹುಡುಕಲ್ಪಡುವವನು. ಹೇತುಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ನಿಮಿತ್ತ ಮತ್ತು ಉಪಾದಾನ ಎರಡೂ ಕಾರಣನು. ದಾಮೋದರಃ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹದಂತಹ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಮಯ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು. ಸಹಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವವನು. ಮಹೀಧರಃ ಎಂದರೆ ಪರ್ವತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸುವವನು. ಮಹಾಭಾಗಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ದೇಹ ತಾಳಿ ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು. ವೇಗವಾನ್ ಎಂದರೆ ಅಪಾರ ವೇಗವುಳ್ಳವನು. ಅಮಿತಾಶನಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 41 ಉದ್ಭವಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣನು. ಕ್ಷೋಭಣಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಚಲನೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದವನು. ದೇವಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಗತ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲೀಲೆಯಾಡುವವನು. ಶ್ರೀಗರ್ಭಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ (ಉದರದಲ್ಲಿ) ಶ್ರೀ, ಅಂದರೆ ಸಂಸಾರ ರೂಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತರೂಪ, ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅವನು. ಪರಮೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಎಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಈಶ್ವರ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದವನು. ಕಾರಣಂ ಎಂದರೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶನು. ಕಾರಣಂ ಎಂದರೆ ಇತರರನ್ನು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣನು. ಕರ್ತಾ ಎಂದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರನು, ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಒಡೆಯನು. ವಿಕರ್ತಾ ಎಂದರೆ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವವನು. ಗಹನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಸ್ವರೂಪ, ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದವನು. ಗುಹಃ ಎಂದರೆ ಮಾಯೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 42 ವ್ಯವಸಾಯಃ ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪನು. ವ್ಯವಸ್ಥಾನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿಯಮನ ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ ಅವನು. ಸಂಸ್ಥಾನಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಸ್ಥಾನದಃ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಧ್ರುವನಂತಹವರಿಗೆ ಅವರವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಧ್ರುವಃ ಎಂದರೆ ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು. ಪರಾರ್ಧಿಃ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯವುಳ್ಳವನು. ಪರಮಸ್ಪಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಳೋ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು. ತುಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಸ್ವರೂಪನು. ಪುಷ್ಟಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತುಂಬಿರುವವನು. ಶುಭೇಕ್ಷಣಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ದೃಷ್ಟಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶುಭವನ್ನು ನೀಡುವುದೋ, ಅಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ, ಭೋಗ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಭೋಗವನ್ನೂ ನೀಡಿ, ಅವಿದ್ಯೆ, ಅಹಂಕಾರ, ಮೋಹ ಮುಂತಾದ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಹೃದಯದ ಗಂಟುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 43 ರಾಮಃ ಎಂದರೆ ಯೋಗಿಗಳು ಆನಂದಿಸುವ ನಿತ್ಯ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನು. ವಿರಾಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತ್ಯವು ಯಾರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದೋ ಅವನು. ವಿರಜಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಲ್ಲಿ ಭೋಗದ ಬಯಕೆ ನಿಂತಿದೆಯೋ ಅವನು. ಮಾರ್ಗಃ ಎಂದರೆ ದಾರಿ. ನೇಯಃ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಜೀವಿಯನ್ನು ಪರಮ ಚೈತನ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುವವನು. ನಯಃ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ ಪ್ರಕಾಶದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ನಾಯಕನು. ಅನಯಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾಯಕನಿಲ್ಲವೋ ಅವನು. ವೀರಃ ಎಂದರೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಯು. ಶಕ್ತಿಮತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಂತಹ ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯು. ಧರ್ಮಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರನು. ಧರ್ಮವಿದುತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳೆಂಬ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ.

ಶ್ಲೋಕ 44 ವೈಕುಂಠಃ ಎಂದರೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವುದೇ ವಿಕುಂಠ; ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದವನು ವೈಕುಂಠನು. ಪುರುಷಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಇದ್ದವನು. ಪ್ರಾಣಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ (ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಅರಿವಿನವನಾಗಿ) ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣವೆಂಬ ಜೀವಶಕ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನು. ಪ್ರಾಣದಃ ಎಂದರೆ ಜೀವವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಪ್ರಣವಃ ಎಂದರೆ ಓಂಕಾರದಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಪೃಥುಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಜಗತ್ತಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡವನು. ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಜನಿಸಿದ ಸುವರ್ಣ ವರ್ಣದ ಅಂಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದವನು. ಶತ್ರುಘ್ನಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ವ್ಯಾಪ್ತಃ ಎಂದರೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸಕಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು. ವಾಯುಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವವನು. ಅಧೋಕ್ಷಜಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಅವನತಿಗೆ ಒಳಗಾಗದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 45 ಋತುಃ ಎಂದರೆ ಋತು ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೂಚಿತವಾದ ಕಾಲ ಸ್ವರೂಪನು. ಸುದರ್ಶನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನವು ಪರಮ ಮಂಗಳಕರ ಫಲವಾದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವುದೋ ಅವನು. ಕಾಲಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಳೆದು ಮಿತಿ ನಿರ್ಧರಿಸುವವನು. ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಎಂದರೆ ಹೃದಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರಮ ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಪರಿಗ್ರಹಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಬಯಸುವವರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವವನು; ಅಥವಾ ಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುವ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು. ಉಗ್ರಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಂತಹ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನು. ಸಂವತ್ಸರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವೋ ಅವನು. ದಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವವನು. ವಿಶ್ರಾಮಃ ಎಂದರೆ ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಲೇಶಗಳ ಅಲೆಗಳುಳ್ಳ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ, ಅವಿದ್ಯೆ, ಅಹಂಕಾರ, ಮೋಹ ಮುಂತಾದ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಬಯಸುವ ಸಾಧಕರಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಅಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವವನು. ವಿಶ್ವದಕ್ಷಿಣಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿಪುಣನು; ಅಥವಾ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಪ್ರವೀಣನು.

ಶ್ಲೋಕ 46 ವಿಸ್ತಾರಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿವೆಯೋ ಅವನು. ಸ್ಥಾವರಸ್ಥಾಣುಃ ಎಂದರೆ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವನು; ಭೂಮಿಯಂತಹ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ವಸ್ತುಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆಯೋ ಅವನು; ಭಗವಂತನು ಈ ಎರಡೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಮಾಣಂ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪನು. ಬೀಜಮಾವ್ಯಯಂ ಎಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಸಂಸಾರದ ಬೀಜ ಅಥವಾ ಕಾರಣನಾದವನು. ಅರ್ಥಃ ಎಂದರೆ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಬಯಸಲ್ಪಡುವವನು. ಅನರ್ಥಃ ಎಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಪೂರ್ಣನಾದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಅರ್ಥ ಅಥವಾ ಗುರಿ ಬಯಸದವನು. ಮಹಾಕೋಶಃ ಎಂದರೆ ಅನ್ನಮಯ, ಪ್ರಾಣಮಯ ಮುಂತಾದ ಮಹಾ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಆವರಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ಮಹಾಭೋಗಃ ಎಂದರೆ ಆನಂದವೇ ಮಹಾ ಭೋಗದ ಮೂಲವಾದವನು. ಮಹಾಧನಃ ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ತನ್ನ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಧನವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 47 ಅನಿರ್ವಿಣ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಪೂರ್ಣನಾದ್ದರಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ನಿರಾಸೆಗೊಳ್ಳದವನು. ಸ್ಥವಿಷ್ಠಃ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವಪುರುಷನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅಪಾರ ಆಕಾರವುಳ್ಳವನು. ಅಭೂಃ ಎಂದರೆ ಜನ್ಮರಹಿತನು; ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದವನು. ಧರ್ಮಯೂಪಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞದ ಬಲಿ ಪಶುವು ಯೂಪ (ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭ) ಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುವಂತೆ, ಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳು ಯಾರಿಗೆ ಅಂಟಿರುವವೋ ಅಂದರೆ ಧರ್ಮದ ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭನು. ಮಹಾಮಖಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಆ ಯಜ್ಞಗಳು ಮಹಾ ಯಜ್ಞಗಳೆನಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅವನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ನಿರ್ವಾಣದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಕ್ಷತ್ರನೇಮಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹೃದಯನು. ನಕ್ಷತ್ರೀ ಎಂದರೆ ನಕ್ಷತ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಚಂದ್ರನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವವನು. ಕ್ಷಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಚತುರನು. ಕ್ಷಾಮಃ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ವೃತ್ತಿಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ನಂತರ ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವವನು. ಸಮೀಹನಃ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 48 ಯಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವಜ್ಞನು. ಇಜ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯನು. ಮಹೇಜ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥನಾದವನು ಅವನೊಬ್ಬನೇ. ಕ್ರತುಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞಸ್ತಂಭವಿರುವ ಯಜ್ಞವೇ ಕ್ರತು; ಅಂತಹ ಯಜ್ಞರೂಪನು. ಸತ್ರಂ ಎಂದರೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮದ ಸ್ವರೂಪನು. ಸತಾಂಗತಿಃ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಏಕೈಕ ಆಶ್ರಯನು. ಸರ್ವದರ್ಶೀ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸಹಜ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಎಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕಾಣುವವನು. ವಿಮುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾದವನು. ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನು. ಜ್ಞಾನಮುತ್ತಮಂ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಜನ್ಮರಹಿತ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ದೇಶದಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳ ಕಾರಣವಾದ ಚೈತನ್ಯನು.

ಶ್ಲೋಕ 49 ಸುವ್ರತಃ ಎಂದರೆ ಶರಣು ಬಂದವರನ್ನೆಲ್ಲ ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದಾತ್ತ ವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವನು. ಸುಮುಖಃ ಎಂದರೆ ಆಹ್ಲಾದಕರ ಮುಖವುಳ್ಳವನು. ಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಎಂದರೆ ಶಬ್ದ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥೂಲ ಕಾರಣಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು. ಸುಘೋಷಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಶುಭ ನಾದವು ವೇದವೋ ಅಥವಾ ಮೇಘದಂತೆ ಗಂಭೀರ ನಾದವುಳ್ಳವನು. ಸುಖದಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸುಖ ನೀಡುವವನು. ಸುಹೃತ್ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸದೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವನು. ಮನೋಹರಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಅನುಪಮ ಆನಂದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವವನು. ಜಿತಕ್ರೋಧಃ ಎಂದರೆ ಕೋಪವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು. ವೀರಬಾಹುಃ ಎಂದರೆ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ವೀರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು. ವಿದಾರಣಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬದುಕುವವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 50 ಸ್ವಾಪನಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅಜ್ಞಾನದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆವರಿಸುವವನು. ಸ್ವವಶಃ ಎಂದರೆ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರಣನಾದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ತನ್ನಿಂದಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿತನು. ವ್ಯಾಪೀ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು. ನೈಕಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ವಿವಿಧ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಧೀನ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವವನು. ನೈಕಕರ್ಮಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವನು. ವತ್ಸರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ವತ್ಸಲಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇರುವವನು. ವತ್ಸೀ ಎಂದರೆ ತನಗೆ ಪ್ರಿಯರಾದವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ರತ್ನಗರ್ಭಃ ಎಂದರೆ ಸಾಗರದ ಆಳದಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳು ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಭಗವಂತನು ಸಮುದ್ರದ ರೂಪ ತಾಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ನಾಮವನ್ನು ಪಡೆದವನು. ಧನೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು.

ಶ್ಲೋಕ 51 ಧರ್ಮಗುಪ್ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ಧರ್ಮಕೃದ್ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಮೇಲಾದವನು; ಆಚರಣೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮೀ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವವನು. ಸತ್ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು. ಅಸತ್ ಎಂದರೆ ಅಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಜಗತ್ತಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ವಾಸ್ತವ ಸತ್ತೆ ಇಲ್ಲದವನು ಎನ್ನಲ್ಪಡುವನು. ಕ್ಷರಃ ಎಂದರೆ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳು. ಅಕ್ಷರಃ ಎಂದರೆ ಬದಲಾಗದವನು. ಅವಿಜ್ಞಾತಾ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಯ ಗುಣಗಳಾದ ಕರ್ತೃತ್ವ ಭಾವ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಲ್ಲದವನು. ಸಹಸ್ರಾಂಶುಃ ಎಂದರೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳವನು, ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು. ವಿಧಾತಾ ಎಂದರೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಅನಂತನಂತಹ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಅದ್ವಿತೀಯ ಆಧಾರನು. ಕೃತಲಕ್ಷಣಃ ಎಂದರೆ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪನು.

ಶ್ಲೋಕ 52 ಗಭಸ್ತಿನೇಮಿಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಃ ಎಂದರೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಸತ್ತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಸಿಂಹಃ ಎಂದರೆ ಸಿಂಹದಂತೆ ಅಜೇಯ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ಭೂತಮಹೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಪರಮ ಈಶ್ವರನು. ಆದಿದೇವಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನವನು. ಮಹಾದೇವಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು. ದೇವೇಶಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖನಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನು. ದೇವಭೃದ್ಗುರುಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಳುವ ಇಂದ್ರನ ಗುರು ಭಗವಂತನೇ.

ಶ್ಲೋಕ 53 ಉತ್ತರಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದ, ಮುಕ್ತನಾದವನು. ಗೋಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಗೋಪನಾಗಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣನು; ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನು. ಗೋಪ್ತಾ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಕನು. ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ-ಜ್ಞಾನದ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯಲಾಗದ, ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅರಿಯಲ್ಪಡುವ ಭಗವಂತನು. ಪುರಾತನಃ ಎಂದರೆ ಕಾಲದಿಂದ ಸೀಮಿತನಾಗದೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಇದ್ದವನು. ಶರೀರಭೂತಭೃತ್ ಎಂದರೆ ದೇಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಐದು ಭೂತಗಳ (ಮಹಾಭೂತಗಳ) ಒಡೆಯನು. ಭೋಕ್ತಾ ಎಂದರೆ ರಕ್ಷಿಸುವವನು; ಅಥವಾ ಅನಂತ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು. ಕಪೀಂದ್ರಃ ಎಂದರೆ 'ಕಪಿ' ಎಂದರೆ ವರಾಹ; ವರಾಹ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದ ಇಂದ್ರರೂಪನು. ಅಥವಾ ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ವಾನರರ ಒಡೆಯನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 54 ಸೋಮಪಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು. ಅಮೃತಪಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆದ ಅಮೃತಮಯ ಆನಂದ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು. ಸೋಮಃ ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುವವನು. ಪುರುಜಿತ್ ಎಂದರೆ ಅನೇಕ ಜನರ ಮೇಲೆ ಜಯ ಗಳಿಸುವವನು. ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಅವನ ರೂಪ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು 'ಪುರು' (ಮಹಾನ್) ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಪ್ರಮುಖನಾದ್ದರಿಂದ 'ಸತ್ತಮ' (ಶ್ರೇಷ್ಠ). ವಿನಯಃ ಎಂದರೆ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ವಿನಯ, ಅಂದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವವನು. ಜಯಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವವನು. ಸತ್ಯಸಂಧಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಸಂಕಲ್ಪ ಸದಾ ಸತ್ಯವಾಗುವುದೋ ಅವನು. ದಾಶಾರ್ಹಃ ಎಂದರೆ 'ದಶ' ಎಂದರೆ ದಾನದ ಅರ್ಪಣೆ; ಯಾರಿಗೆ ದಾನದ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಸಲ್ಲಬೇಕೋ ಅವನು. ಸಾತ್ವತಾಂ-ಪತಿಃ ಎಂದರೆ 'ಸಾತ್ವತ' ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ತಂತ್ರದ ಹೆಸರು; ಆ ತಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವನು ಅಥವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 55 ವಿನಿಯೋಜ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ, ಅಂದರೆ ದೇಹವನ್ನರಿಯುವವನಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಗಳೊಡನೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಜೀವನು. ವಿನಯಿತಾಸಾಕ್ಷೀ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಭಕ್ತರ ವಿನೀತ, ಆರಾಧನಾ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವವನು. ಮುಕುಂದಃ ಎಂದರೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅಮಿತವಿಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಅಪರಿಮಿತವಾಗಿದ್ದವನು. ಅಂಭೋನಿಧಿಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವರೋ ಅವನು. ಅನಂತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ದೇಶ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದವನು. ಮಹೋದಧಿಶಯಃ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳು ಲೀನವಾದ ಪ್ರಳಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವವನು. ಅಂತಕಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತರುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 56 ಅಜಃ ಎಂದರೆ 'ಅ' ಎಂದರೆ ಮಹಾವಿಷ್ಣು; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು, ಅಂದರೆ ಕಾಮದೇವನು. ಮಹಾರ್ಹಃ ಎಂದರೆ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅರ್ಹನು. ಸ್ವಾಭಾವ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಸದಾ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಆದಿರಹಿತನು. ಜಿತಾಮಿತ್ರಃ ಎಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿ, ಕ್ರೋಧ ಮುಂತಾದ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾವಣ, ಕುಂಭಕರ್ಣರಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು. ಪ್ರಮೋದನಃ ಎಂದರೆ ಅಮರ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದರಿಂದ ಸದಾ ಹರ್ಷಿತನಾದವನು. ಆನಂದಃ ಎಂದರೆ ಆನಂದವೇ ರೂಪವಾದವನು. ನಂದನಃ ಎಂದರೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡುವವನು. ನಂದಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು. ಸತ್ಯಧರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳು ಸತ್ಯವಾಗಿರುವವೋ ಅವನು. ತ್ರಿವಿಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದವೋ ಅವನು.

ಶ್ಲೋಕ 57 ಮಹರ್ಷಿಃ ಕಪಿಲಾಚಾರ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಕಪಿಲನು ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಮಹರ್ಷಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವನನ್ನೇ ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃತಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಕೃತ ಎಂದರೆ ಕಾರ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಜಗತ್ತು; ಆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಮೇದಿನೀಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನು. ತ್ರಿಪದಃ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳುಳ್ಳವನು. ತ್ರಿದಶಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಗುಣಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುವ ಜಾಗೃತಿ, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವನು. ಮಹಾಶೃಂಗಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಕೊಂಬುಳ್ಳವನು. ಕೃತಾಂತಕೃತ್ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಕಟ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಕೃತವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 58 ಮಹಾವರಾಹಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ವಿಶ್ವವರಾಹನು. ಗೋವಿಂದಃ ಎಂದರೆ 'ಗೋ' ಎಂದರೆ ವಾಕ್ಯಗಳು, ಅಂದರೆ ವೇದ ವಾಕ್ಯಗಳು; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಅರಿಯಲ್ಪಡುವವನು ಗೋವಿಂದನು. ಸುಷೇಣಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿವಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಸುತ್ತ ಹೊಂದಿದವನು. ಕನಕಾಂಗದೀ ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನದ ತೋಳುಬಂದಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಗುಹ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಗುಹ್ಯ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅರಿಯಲ್ಪಡುವವನು; ಅಥವಾ ಹೃದಯದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವವನು. ಗಭೀರಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವಜ್ಞತೆ, ಒಡೆತನ, ಬಲ, ಪರಾಕ್ರಮ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಗಂಭೀರ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನು. ಗಹನಃ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದವನು; ಜಾಗೃತಿ, ಸ್ವಪ್ನ, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಭಾವದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವನು. ಗುಪ್ತಃ ಎಂದರೆ ಮಾತು, ಚಿಂತನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿಷಯವಾಗದವನು. ಚಕ್ರಗದಾಧರಃ ಎಂದರೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 59 ವೇಧಾಃ ಎಂದರೆ ವಿಧಾನ ಅಥವಾ ನಿಯಮವನ್ನು ರೂಪಿಸುವವನು. ಸ್ವಾಂಗಃ ಎಂದರೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಭಾಗಿಯಾದವನು. ಅಜಿತಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಂದಲೂ ಜಯಿಸಲ್ಪಡದವನು. ಕೃಷ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಕೃಷ್ಣ-ದ್ವೈಪಾಯನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವನು. ದೃಢಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲವೋ ಅವನು. ಸಂಕರ್ಷಣೋಽಚ್ಯುತಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸಂಕರ್ಷಣ; ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಜಾರದ ಅಚ್ಯುತ; ಈ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ಸಂಕರ್ಷಣನಾದ ಅಚ್ಯುತ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ವರುಣಃ ಎಂದರೆ ಸಂಜೆಯ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವರುಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹಿಂತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ. ವಾರುಣಃ ಎಂದರೆ ಮಿತ್ರ-ವರುಣರ ಪುತ್ರರಾದ ವಸಿಷ್ಠ ಅಥವಾ ಅಗಸ್ತ್ಯರಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದ ಭಗವಂತನು. ವೃಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಮರದಂತೆ ಅಚಲನಾದವನು. ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಹೃದಯ-ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ ಚೈತನ್ಯದ ಬೆಳಕಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವವನು; ಅಥವಾ ತಾವರೆಯಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು. ಮಹಾಮನಾಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನೆರವೇರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 60 ಭಗವಾನ್ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ಲಯ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನು; ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನೇ ಭಗವಾನ್. ಭಗಹಾ ಎಂದರೆ ಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರು ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು (ಭಗ) ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು. ಆನಂದೀ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಸ್ವಭಾವ ಆನಂದವೋ ಅವನು. ವನಮಾಲೀ ಎಂದರೆ ಪಂಚಭೂತಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವೈಜಯಂತೀ ಎಂಬ ವನಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಹಲಾಯುಧಃ ಎಂದರೆ ಬಲಭದ್ರ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ನೇಗಿಲನ್ನು ತನ್ನ ಆಯುಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ಆದಿತ್ಯಃ ಎಂದರೆ ವಾಮನ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಅದಿತಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು. ಜ್ಯೋತಿರಾದಿತ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಸಹಿಷ್ಣುಃ ಎಂದರೆ ಶಾಖ ಮತ್ತು ಚಳಿ ಮುಂತಾದ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಹಿಸುವವನು. ಗತಿಸತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಆಧಾರನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಶ್ಲೋಕ 61 ಸುಧನ್ವಾ ಎಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಶಾರ್ಙ್ಗ ಎಂಬ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಆಯುಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ಖಂಡಪರಶುಃ ಎಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ಯುದ್ಧ ಕೊಡಲಿ. ದಾರುಣಃ ಎಂದರೆ ದುರ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಕಠೋರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಯನು. ದ್ರವಿಣಪ್ರದಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಡಿದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವವನು. ದಿವಃಸ್ಪೃಕ್ ಎಂದರೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವನು. ಸರ್ವದೃಗ್-ವ್ಯಾಸಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದೋ ಅವನು. ವಾಚಸ್ಪತಿರಯೋನಿಜಃ ಎಂದರೆ ಸರ್ವ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಒಡೆಯನಾದ್ದರಿಂದ ವಾಚಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸದವನಾದ್ದರಿಂದ ಅಯೋನಿಜ; ಇದು ಗುಣದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಒಂದು ನಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 62 ತ್ರಿಸಾಮಾ ಎಂದರೆ ದೇವವ್ರತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ಸಾಮಗಳಿಂದ ಸಾಮಗಾನ ಗಾಯಕರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಸಾಮಗಃ ಎಂದರೆ ಸಾಮಗಾನವನ್ನು ಹಾಡುವವನು. ಸಾಮ ಎಂದರೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಸಾಮವೇದ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವವನು. ನಿರ್ವಾಣಂ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳು ನಿಲ್ಲುವ, ಪರಮ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಥಿತಿ. ಭೇಷಜಂ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ರೋಗಕ್ಕೆ ಔಷಧವಾದವನು. ಭಿಷಕ್ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನು ವೈದ್ಯನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂನ್ಯಾಸಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆಶ್ರಮವಾದ ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನು. ಸಮಃ ಎಂದರೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿದವನು. ಶಾಂತಃ ಎಂದರೆ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ, ಶಾಂತ ಸ್ವರೂಪನು. ನಿಷ್ಠಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯೋ ಅವನು. ಶಾಂತಿಃ ಎಂದರೆ ಯಾರಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗಿದೆಯೋ, ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನು. ಪರಾಯಣಂ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ, ಅದರಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ 63 ಶುಭಾಂಗಃ ಎಂದರೆ ಸುಂದರ ರೂಪವುಳ್ಳವನು. ಶಾಂತಿದಃ ಎಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿ, ವಿರೋಧ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಸ್ರಷ್ಟಾ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಚಕ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿದವನು. ಕುಮುದಃ ಎಂದರೆ 'ಕು' ಎಂದರೆ ಭೂಮಿ; ಅದರಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವವನು. ಕುವಲೇಶಯಃ ಎಂದರೆ 'ಕು' ಎಂದರೆ ಭೂಮಿ; ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ನೀರು 'ಕುವಲ' ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಲಗುವವನು ಕುವಲೇಶಯ. 'ಕುವಲ' ಎಂದರೆ ಸರ್ಪದ ತಳಭಾಗ ಕೂಡ; ಆದಿಶೇಷನೆಂಬ ಸರ್ಪದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವವನು ಕುವಲೇಶಯ. ಗೋಹಿತಃ ಎಂದರೆ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವನು. ಗೋಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನು ವಿಷ್ಣುವೇ. ಗೋಪ್ತಾ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಕನು; ಅಥವಾ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು. ವೃಷಭಾಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಬೇಡಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುವವೋ ಅವನು; ಯಾರ ನೋಟ ಧರ್ಮದಿಂದ ತುಂಬಿದೆಯೋ ಅವನು. ವೃಷಪ್ರಿಯಃ ಎಂದರೆ ವೃಷ ಅಥವಾ ಧರ್ಮ ಯಾರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವೋ ಅವನು.

ಶ್ಲೋಕ 64 ಅನಿವರ್ತೀ ಎಂದರೆ ಅಸುರರೊಡನೆ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದವನು; ಅಥವಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವನಾದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸದವನು. ನಿವೃತ್ತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು. ಸಂಕ್ಷೇಪ್ತಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವವನು. ಕ್ಷೇಮಕೃತ್ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಶರಣು ಹೊಂದುವವರಿಗೆ ಕ್ಷೇಮ, ಅಂದರೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವವನು. ಶಿವಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ನಾಮ ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು. ಶ್ರೀವತ್ಸವಕ್ಷಾಃ ಎಂದರೆ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಎಂಬ ಚಿಹ್ನೆಯುಳ್ಳವನು. ಶ್ರೀವಾಸಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವಳೋ ಅವನು. ಶ್ರೀಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವ-ಅಸುರರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ತನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡವನು; ಅಥವಾ ಶ್ರೀ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಜಗನ್ಮಹಾಶಕ್ತಿ; ಭಗವಂತನು ಆ ಶಕ್ತಿಯ ಒಡೆಯ. ಶ್ರೀಮತಾಂ-ವರಃ ಎಂದರೆ ವೇದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬ್ರಹ್ಮನಂತಹ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ಶ್ಲೋಕ 65 ಶ್ರೀದಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಶ್ರೀಶಃ ಎಂದರೆ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಒಡೆಯನು. ಶ್ರೀನಿವಾಸಃ ಎಂದರೆ ಶ್ರೀ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪುರುಷರು; ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು ಶ್ರೀನಿವಾಸ. ಶ್ರೀನಿಧಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೀ, ಅಂದರೆ ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳ ಆಶ್ರಯನು. ಶ್ರೀವಿಭಾವನಃ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಶ್ರೀಧರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ತಾಯಿಯಾದ ಶ್ರೀದೇವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದವನು. ಶ್ರೀಕರಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ, ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಮತ್ತು ಆರಾಧಿಸುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸದ್ಗುಣಿಗಳೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೂ ಆಗಿ ಮಾಡುವವನು. ಶ್ರೇಯಃ ಎಂದರೆ ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಸುಖದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ; ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಭಗವಂತನ ಸ್ವಭಾವ. ಶ್ರೀಮಾನ್ ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿ, ಸದ್ಗುಣ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಶ್ರೀ ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. ಲೋಕತ್ರಯಾಶ್ರಯಃ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯನು.

ಶ್ಲೋಕ 66 ಸ್ವಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ತಾವರೆಯಂತೆ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು. ಸ್ವಂಗಃ ಎಂದರೆ ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳವನು. ಶತಾನಂದಃ ಎಂದರೆ ಅದ್ವಿತೀಯನೂ ಪರಮಾನಂದ ಸ್ವರೂಪನೂ ಆದವನು. ನಂದಿಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನು. ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಣೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಮೂಹದ ಒಡೆಯನು. ವಿಜಿತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಆತ್ಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು. ವಿಧೇಯಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಆತ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವೋ ಅವನು. ಸತ್ಕೀರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಕೀರ್ತಿ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪವೋ ಅವನು. ಛಿನ್ನಸಂಶಯಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದವನು, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನಿಗೆ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿರುವ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 67 ಉದೀರ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಸರ್ವತಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಣುವವನು. ಅನೀಶಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಆಳುವ ಒಡೆಯನಿಲ್ಲದವನು. ಶಾಶ್ವತಸ್ಥಿರಃ ಎಂದರೆ ಶಾಶ್ವತನಾಗಿದ್ದರೂ ಬದಲಾಗದವನು. ಭೂಶಯಃ ಎಂದರೆ ಲಂಕೆಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಬೇಕಾದವನು. ಭೂಷಣಃ ಎಂದರೆ ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಅಲಂಕಾರವಾದವನು. ಭೂತಿಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ವಸ್ತುಗಳ ನೆಲೆ ಅಥವಾ ಸಾರ, ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಕರ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಮೂಲ. ವಿಶೋಕಃ ಎಂದರೆ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು. ಶೋಕನಾಶನಃ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದಲೇ ಭಕ್ತರ ದುಃಖಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 68 ಅರ್ಚಿಷ್ಮಾನ್ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರಕಾಶ ಪಡೆಯುವವೋ ಅವನು. ಅರ್ಚಿತಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಂತಹ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಕುಂಭಃ ಎಂದರೆ ಮಡಕೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಧರಿಸಿರುವವನು. ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದವನು; ಭಗವಂತನು ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಕಲ ಕಲ್ಮಶಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು. ವಿಶೋಧನಃ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ಅನಿರುದ್ಧಃ ಎಂದರೆ ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವ್ಯೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯವನು; ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವನು. ಅಪ್ರತಿರಥಃ ಎಂದರೆ ಎದುರಿಸಲು ಸಮಾನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಇಲ್ಲದವನು. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ದ್ಯುಮ್ನ (ಸಂಪತ್ತು) ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಕ್ರಮದ್ದಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು; ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ವ್ಯೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಅಮಿತವಿಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಅಪರಿಮಿತ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳವನು, ಯಾರ ಧೈರ್ಯವನ್ನೂ ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಾರರು.

ಶ್ಲೋಕ 69 ಕಾಲನೇಮಿನಿಹಾ ಎಂದರೆ ಕಾಲನೇಮಿ ಎಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು. ವೀರಃ ಎಂದರೆ ಧೈರ್ಯವಂತನು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿಯು. ಶೌರಿಃ ಎಂದರೆ ಶೂರನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಶೂರಜನೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಅಪಾರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಇಂದ್ರನಂತಹ ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು. ತ್ರಿಲೋಕಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಆತ್ಮನು. ತ್ರಿಲೋಕೇಶಃ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಯಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಜ್ಞೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಅವನು. ಕೇಶವಃ ಎಂದರೆ ಕೇಶ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಹರಡಿರುವ ಕಿರಣಗಳು; ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಭಗವಂತನು. ಕೇಶಿಹಾ ಎಂದರೆ ಕೇಶಿ ಎಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು. ಹರಿಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ, ಅಂದರೆ ಜನನ-ಮರಣ ಚಕ್ರದ ಬಂಧನವನ್ನು ಅದರ ಕಾರಣವಾದ ಅಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 70 ಕಾಮದೇವಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಂದ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಕಾಮಪಾಲಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮಬದ್ಧ ಆಸೆಗಳುಳ್ಳವರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಈಡೇರಿಸುವವನು. ಕಾಮೀ ಎಂದರೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳು ಸದಾ ತೃಪ್ತವಾಗಿರುವವನು. ಕಾಂತಃ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ರೂಪವುಳ್ಳವನು; ಅಥವಾ ದ್ವಿಪರಾರ್ಧದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುವವನು. ಕೃತಾಗಮಃ ಎಂದರೆ ಶ್ರುತಿ, ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಆಗಮ ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು. ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯವಪುಃ ಎಂದರೆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿರುವುದರಿಂದ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದವನು. ವಿಷ್ಣುಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ತೇಜಸ್ಸು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆಯೋ ಅವನು. ವೀರಃ ಎಂದರೆ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ವೀರ ಕಾರ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ಅನಂತಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು, ನಿತ್ಯನು, ಸರ್ವರ ಆತ್ಮನು, ದೇಶ-ಕಾಲ-ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗದವನು. ಧನಂಜಯಃ ಎಂದರೆ ಅರ್ಜುನನು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು; ಅರ್ಜುನನು ಭಗವಂತನ ವಿಭೂತಿ, ಅಂದರೆ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಟಣೆ.

ಶ್ಲೋಕ 71 ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಃ ಎಂದರೆ ವೇದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಪದ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಭಗವಂತನು ಇವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎನ್ನಲ್ಪಡುವನು. ಬ್ರಹ್ಮಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು (ತಪಸ್ಸನ್ನು) ಆಚರಿಸುವವನು. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನು. ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದರೆ ವಿಶಾಲವೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸುವವನೂ ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ಯ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವ ಭಗವಂತನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದರೆ ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನಂತತೆ. ಬ್ರಹ್ಮವಿವರ್ಧನಃ ಎಂದರೆ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವವನು. ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ ಎಂದರೆ ವೇದಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ನಿಜ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇದದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವವನು. ಬ್ರಹ್ಮೀ ಎಂದರೆ ತಪಸ್ಸು, ವೇದ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಘಟಕಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆಯೋ ಅವನು. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ರಿಯಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರು ಯಾರಿಗೆ ಭಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಾರೋ, ಯಾರು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನೋ ಅವನು.

ಶ್ಲೋಕ 72 ಮಹಾಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಹೆಜ್ಜೆಗಳುಳ್ಳವನು; ಮಹಾ ಹೆಜ್ಜೆಗಳುಳ್ಳ ವಿಷ್ಣು ನಮಗೆ ಸುಖ ನೀಡಲಿ. ಮಹಾಕರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಂತಹ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವನು. ಮಹಾತೇಜಾಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ಲೋಕಗಳು ಬೆಳಗುವವೋ ಅವನು. ಮಹೋರಗಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಸರ್ಪವೂ (ಆದಿಶೇಷ) ಆದವನು. ಮಹಾಕ್ರತುಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಯಜ್ಞವೇ ಆದವನು. ಮಹಾಯಜ್ವಾ ಎಂದರೆ ಮಹಾನ್ ಆಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವನು. ಮಹಾಯಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಮಹಾ ಯಜ್ಞವೇ ಆದವನು. ಮಹಾಹವಿಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೇ ಆತ್ಮಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವಿಸ್ಸಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೂಪವು ಅವನೇ.

ಶ್ಲೋಕ 73 ಸ್ತವ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು; ಆದರೆ ತಾನು ಯಾವ ಜೀವಿಯನ್ನೂ ಸ್ತುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ತವಪ್ರಿಯಃ ಎಂದರೆ ಸ್ತುತಿ ಗೀತೆಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುವವನು. ಸ್ತೋತ್ರಂ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆ, ಗುಣ ಮತ್ತು ನಾಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಸ್ತೋತ್ರವೇ ಆದವನು. ಸ್ತುತಿಃ ಎಂದರೆ ಸ್ತುತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆದವನು; ಮಹಿಮೆ ಕೀರ್ತನೆಯ ಕ್ರಿಯೆ. ಸ್ತೋತಾ ಎಂದರೆ ಸರ್ವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡುವವನೂ ಅವನೇ. ರಣಪ್ರಿಯಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವನು; ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಕೌಮೋದಕೀ ಗದೆ, ಶಾರ್ಙ್ಗ ಬಿಲ್ಲು, ನಂದಕ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖವನ್ನು ಸದಾ ಧರಿಸಿರುವವನು. ಪೂರ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಪೂರ್ಣನು, ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಮೂಲನು. ಪೂರಯಿತಾ ಎಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಪೂರ್ಣನಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಇತರರಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಪುಣ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುವವೋ ಅವನು. ಪುಣ್ಯಕೀರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು; ಯಾರ ಗುಣಗಳು ಇತರರಿಗೆ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯ ನೀಡುವವೋ ಅವನು. ಅನಾಮಯಃ ಎಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಯಾವುದೇ ರೋಗದಿಂದ ಬಾಧಿತನಾಗದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 74 ಮನೋಜವಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗವುಳ್ಳವನು ಎನ್ನಲ್ಪಡುವವನು. ತೀರ್ಥಕರಃ ಎಂದರೆ ತೀರ್ಥ ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯೆ, ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಕೌಶಲ್ಯದ ಶಾಖೆ; ಸಕಲ ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲನು. ವಸುರೇತಾಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ರೇತಸ್ (ಸೃಜನಶಕ್ತಿ) ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ವಭಾವದದ್ದಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು; ವಸುಪ್ರದಃ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 75 ಸದ್ಗತಿಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವವನು; ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು. ಸತ್ಕೃತಿಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇರುವವೋ ಅವನು. ಸತ್ತಾ ಎಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ಭೇದಗಳಿಲ್ಲದ ಅನುಭವ, ಶುದ್ಧ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ಸದ್ಭೂತಿಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವಾದ, ಬಾಧಿತವಾಗದ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಪರಮಾತ್ಮನು. ಸತ್ಪರಾಯಣಃ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದ ಸಜ್ಜನರು ತಲುಪಬಹುದಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ. ಶೂರಸೇನಃ ಎಂದರೆ ಹನುಮಂತನಂತಹ ವೀರ ಯೋಧರ ಸೈನ್ಯವುಳ್ಳವನು. ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಎಂದರೆ ಯದುವಂಶಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಸನ್ನಿವಾಸಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಆಶ್ರಯನು. ಸುಯಾಮುನಃ ಎಂದರೆ ಯಮುನಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟವನು: ದೇವಕಿ, ವಸುದೇವ, ನಂದಗೋಪ, ಯಶೋದೆ, ಬಲರಾಮ, ಸುಭದ್ರೆ ಮತ್ತು ಇತರರು.

ಶ್ಲೋಕ 76 ಭೂತಾವಾಸಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರೋ ಅವನು. ವಾಸುದೇವಃ ಎಂದರೆ ಮಾಯೆಯ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ದೈವನು. ಸರ್ವಾಸುನಿಲಯಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗಳು ಲೀನವಾಗುವವನು. ಅನಲಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಐಶ್ವರ್ಯ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲವೋ ಅವನು. ದರ್ಪಹಾ ಎಂದರೆ ಅಧರ್ಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮುರಿಯುವವನು. ದರ್ಪದಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರಿಗೆ ಗೌರವಯುತ ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನ ನೀಡುವವನು. ದೃಪ್ತಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸದಾ ತೃಪ್ತನಾದವನು. ದುರ್ಧರಃ ಎಂದರೆ ಧ್ಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದವನು. ಅಪರಾಜಿತಃ ಎಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿಯಂತಹ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಅಸುರರಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಶತ್ರುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಎಂದಿಗೂ ಸೋಲದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 77 ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮನಾಗಿ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ಮಹಾಮೂರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಆದಿಶೇಷನ ಸರ್ಪಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ ಮಹಾ ರೂಪವುಳ್ಳವನು. ದೀಪ್ತಮೂರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರೂಪವುಳ್ಳವನು. ಅಮೂರ್ತಿಮಾನ್ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೇಹವಿಲ್ಲದವನು. ಅನೇಕಮೂರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ತನ್ನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ಅವ್ಯಕ್ತಃ ಎಂದರೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿದ್ದರೂ 'ಇವನೇ ಇವನು' ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗದವನು. ಶತಮೂರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದರೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ಶತಾನನಃ ಎಂದರೆ ನೂರು ಮುಖಗಳುಳ್ಳವನು; ಅಸಂಖ್ಯ ರೂಪಗಳುಳ್ಳವನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 78 ಏಕಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಆಂತರಿಕ, ಬಾಹ್ಯ ಅಥವಾ ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಭೇದವಿಲ್ಲದವನು; ಸಂಪೂರ್ಣ ಅದ್ವೈತ. ನೈಕಃ ಎಂದರೆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅಸಂಖ್ಯ ದೇಹಗಳುಳ್ಳವನು. ಸವಃ ಎಂದರೆ ಯಾವ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸ ತಯಾರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಯಜ್ಞವೇ ಅವನು. ಕಃ ಎಂದರೆ 'ಕ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ಆನಂದ ಅಥವಾ ಸುಖವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಕಿಮ್ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು. ಯತ್ ಎಂದರೆ ಸ್ವಭಾವತಃ ಸ್ವಯಂಭೂ ಆಗಿರುವವನು; 'ಯತ್' ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತತ್ ಎಂದರೆ 'ತನೋತಿ' (ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ) ಎಂಬ ಅರ್ಥದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು. ಪದಮನುತ್ತಮಂ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವು 'ಪದ' ಅಥವಾ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ, ಮೋಕ್ಷ ಬಯಸುವವರ ಗುರಿ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನದು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನುತ್ತಮ. ಲೋಕಬಂಧುಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಮಿತ್ರನು. ಲೋಕನಾಥಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಯಾರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವವೋ ಅವನು. ಮಾಧವಃ ಎಂದರೆ ಮಧು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 79 ಸುವರ್ಣವರ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಸುವರ್ಣದ ಬಣ್ಣವುಳ್ಳವನು. ಹೇಮಾಂಗಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ರೂಪ ಚಿನ್ನದಂತಿದೆಯೋ ಅವನು. ವರಾಂಗಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳು ಅತ್ಯಂತ ತೇಜೋಮಯ ಸುಂದರವಾಗಿವೆಯೋ ಅವನು. ಚಂದನಾಂಗದೀ ಎಂದರೆ ಸುಗಂಧದ ಶ್ರೀಗಂಧ ಲೇಪ ಮತ್ತು ಆನಂದ ನೀಡುವ ತೋಳುಬಂದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದವನು. ವೀರಹಾ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನಂತಹ ವೀರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು. ವಿಷಮಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದದ್ದು ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಸಮಾನರಿಲ್ಲದವನು. ಶೂನ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸೀಮಿತ ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಶೂನ್ಯ (ಶೂನ್ಯತೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವವನು. ಘೃತಾಶೀಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಎಂದಿಗೂ ವಿಫಲವಾಗದೆ ಫಲಿಸುವುದೋ ಅವನು. ಅಚಲಃ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅನಂತತೆ ಎಂಬ ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗದವನು. ಚಲಃ ಎಂದರೆ ವಾಯು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 80 ಅಮಾನೀ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪನಾದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಅಭಿಮಾನ ಇಲ್ಲದವನು. ಮಾನದಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅನಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು; ಅಥವಾ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕೃಪೆ ನೀಡುವವನು. ಮಾನ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ದೇವನಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದವನು. ಲೋಕಸ್ವಾಮೀ ಎಂದರೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನು. ತ್ರಿಲೋಕಧೃತ್ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಸುಮೇಧಾಃ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯುಳ್ಳವನು. ಮೇಧಜಃ ಎಂದರೆ ಯಾಗದಿಂದ (ಒಂದು ಬಗೆಯ ಯಜ್ಞ) ಉದ್ಭವಿಸಿದವನು. ಧನ್ಯಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾದವನು. ಸತ್ಯಮೇಧಾಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಬುದ್ಧಿ ಸದಾ ಫಲ ನೀಡುವುದೋ ಅವನು. ಧರಾಧರಃ ಎಂದರೆ ಆದಿಶೇಷನಂತಹ ತನ್ನ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 81 ತೇಜೋವೃಷಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವವನು. ದ್ಯುತಿಧರಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ರೂಪ ಸದಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು. ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರಃ ಎಂದರೆ ಶಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಪ್ರಗ್ರಹಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಮಹಾ ಆನಂದದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು. ನಿಗ್ರಹಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಯಗೊಳಿಸುವವನು. ವ್ಯಗ್ರಃ ಎಂದರೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವನು (ಅಗ್ರರಹಿತ); ಅಥವಾ ಭಕ್ತರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನು. ನೈಕಶೃಂಗಃ ಎಂದರೆ ವರಾಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬುಗಳುಳ್ಳವನು. ಗದಾಗ್ರಜಃ ಎಂದರೆ ಮಂತ್ರದಿಂದ (ನಿಗದ) ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟನಾದವನು; ಅಥವಾ ಗದನ ಅಣ್ಣನು.

ಶ್ಲೋಕ 82 ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ವಿರಾಟ್, ಸೂತ್ರಾತ್ಮ, ಅವ್ಯಾಕೃತ ಮತ್ತು ತುರೀಯ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳುಳ್ಳವನು; ಅಥವಾ ಬಿಳಿ, ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬುಗಳುಳ್ಳವನು. ಚತುರ್ಬಾಹುಃ ಎಂದರೆ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಸದಾ ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳುಳ್ಳವನಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚತುರ್ವ್ಯೂಹಃ ಎಂದರೆ ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳುಳ್ಳವನು. ಚತುರ್ಗತಿಃ ಎಂದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿ ಬಯಸಲ್ಪಡುವವನು. ಚತುರಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಆತ್ಮ ಶಕ್ತಿ, ಆಸಕ್ತಿರಹಿತತೆ, ವಿರೋಧರಹಿತತೆ ಮತ್ತು ಮಿತಿರಹಿತತೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೂಡಿದೆಯೋ ಅವನು. ಚತುರ್ಭಾವಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮಾನವ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಯಾರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವೋ ಅವನು. ಚತುರ್ವೇದವಿತ್ ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ನಿಜ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಏಕಪಾತ್ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಪಾದ (ಅಂಶ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಟಣೆ) ಉಳ್ಳವನು, ಅವನ ಅತೀತ ಏಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 83 ಸಮಾವರ್ತಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುವವನು. ಅನಿವೃತ್ತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಬೇರ್ಪಡದವನು. ದುರ್ಜಯಃ ಎಂದರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದವನು. ದುರತಿಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಭಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತಹ ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ವಿರೋಧ ತೋರಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವನು. ದುರ್ಲಭಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದವನು; ಆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದೂ ಕಷ್ಟಕರ. ದುರ್ಗಮಃ ಎಂದರೆ ಪಡೆಯಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದವನು. ದುರ್ಗಃ ಎಂದರೆ ವಿವಿಧ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದವನು. ದುರಾವಾಸಃ ಎಂದರೆ ಯೋಗಿಗಳು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವವನು. ದುರಾರಿಹಾ ಎಂದರೆ ಅಸುರರಂತಹ ವಿರೋಧಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 84 ಶುಭಾಂಗಃ ಎಂದರೆ ಧ್ಯಾನಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭಕರ ರೂಪವುಳ್ಳವನು. ಲೋಕಸಾರಂಗಃ ಎಂದರೆ ಸಾರಂಗ (ದುಂಬಿ) ಯಂತೆ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಸಾರವನ್ನು ಹೀರುವವನು. ಸುತಂತುಃ ಎಂದರೆ ಅನಂತ ವಿಸ್ತಾರದ ಈ ವಿಶ್ವವು ಅವನದೇ ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು 'ಸುತಂತು' (ಸುಂದರ ಜಾಲ) ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ತಂತುವರ್ಧನಃ ಎಂದರೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥನು. ಇಂದ್ರಕರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರನ ಕಾರ್ಯಗಳಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಗಳುಳ್ಳವನು. ಮಹಾಕರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶದಂತಹ ಮಹಾ ಭೂತಗಳು ಯಾರ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆಯೋ ಅವನು. ಕೃತಕರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದವನು; ಇನ್ನೇನೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಉಳಿದಿಲ್ಲದವನು. ಕೃತಾಗಮಃ ಎಂದರೆ ವೇದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಗಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 85 ಉದ್ಭವಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುವವನು. ಸುಂದರಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೋಹಿಸುವ ಆಕರ್ಷಕ ಸೌಂದರ್ಯವುಳ್ಳವನು. ಸುಂದಃ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು. ರತ್ನನಾಭಃ ಎಂದರೆ ರತ್ನ ಎಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ; ಯಾರ ನಾಭಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು. ಸುಲೋಚನಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು. ಅರ್ಕಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಂತಹ ಪೂಜ್ಯರಿಂದಲೂ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ವಾಜಸನಃ ಎಂದರೆ ಯಾಚಿಸುವವರಿಗೆ ಆಹಾರ (ವಾಜ) ನೀಡುವವನು. ಶೃಂಗೀ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಕೊಂಬುಳ್ಳ ಮೀನಿನ ರೂಪ ತಾಳಿದವನು. ಜಯಂತಃ ಎಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜಯಿಸುವವನು. ಸರ್ವವಿಜ್ಜಯೀ ಎಂದರೆ ಸರ್ವವಿತ್ (ಸರ್ವಜ್ಞ) ಮತ್ತು ಜಯೀ (ಆಸಕ್ತಿ, ಕ್ರೋಧದಂತಹ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ವೈರಿಗಳನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದವನು).

ಶ್ಲೋಕ 86 ಸುವರ್ಣಬಿಂದುಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಅಂಗಗಳ (ಬಿಂದುಗಳ) ತೇಜಸ್ಸು ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು. ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿರಕ್ತಿಯಂತಹ ಭಾವನೆಗಳಿಂದಾಗಲೀ, ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದಾಗಲೀ, ಅಸುರರಿಂದಾಗಲೀ ಎಂದಿಗೂ ವಿಚಲಿತನಾಗದವನು. ಸರ್ವವಾಗೀಶ್ವರೇಶ್ವರಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿದ್ಯೆಯ ಎಲ್ಲ ಒಡೆಯರಿಗೆ ಒಡೆಯನು. ಮಹಾಹ್ರದಃ ಎಂದರೆ ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಯೋಗಿಗಳು ಆ ಆನಂದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಮಹಾ ಆನಂದ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಹಾ ಸರೋವರ (ಹ್ರದ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಗರ್ತಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಮಾಯೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಡಿಯಂತೆ ದಾಟುವುದು ಕಷ್ಟವೋ ಅವನು. ಮಹಾಭೂತಃ ಎಂದರೆ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಕಾಲಗಳಿಂದ ಭಾಗಿಸಲಾಗದವನು. ಮಹಾನಿಧಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಮಹಾ ಭೂತಗಳ ಆಧಾರ ಯಾರಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅವನು; ಮಹಾನ್ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯ ನಿಧಿ.

ಶ್ಲೋಕ 87 ಕುಮುದಃ ಎಂದರೆ 'ಕು' ಎಂದರೆ ಭೂಮಿ; ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ಇಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹರ್ಷ ನೀಡುವವನು. ಕುಂದರಃ ಎಂದರೆ ಕುಂದ (ಮಲ್ಲಿಗೆ) ಹೂವಿನಂತೆ ಶುದ್ಧ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಕುಂದಃ ಎಂದರೆ ಕುಂದ (ಮಲ್ಲಿಗೆ) ಯಂತೆ ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳವನು. ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಮೋಡದಂತೆ ತ್ರಿವಿಧ ತಾಪಗಳನ್ನು (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಭೌತಿಕ, ದೈವಿಕ) ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ಬೇಡಿದ್ದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸುರಿಸುವವನು. ಪಾವನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಭಕ್ತನು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನೋ ಅವನು. ಅನಿಲಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೇರಣೆ ಅಥವಾ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಡದವನು; ಸದಾ ಜಾಗೃತನಾದವನು. ಅಮೃತಾಶಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆದ ಅಮೃತ (ಅಮರ ಆನಂದ) ವನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು. ಅಮೃತವಪುಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ರೂಪ ಮರಣರಹಿತ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯರಹಿತವೋ ಅವನು. ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲ್ಲವನು. ಸರ್ವತೋಮುಖಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಖಗಳುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 88 ಸುಲಭಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಲೆ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಸಣ್ಣ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾದವನು. ಸುವ್ರತಃ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು; ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಭೋಗ ಬಯಸದವನು. ಸಿದ್ಧಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಸದಾ ಈಡೇರುತ್ತವೆಯೋ, ಸರ್ವಶಕ್ತನು, ಬೇರೆ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದವನು. ಶತ್ರುಜಿತ್ ಎಂದರೆ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಜಯಿಸುವವನು. ಶತ್ರುತಾಪನಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ನ್ಯಗ್ರೋಧಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲಿದ್ದೂ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ, ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಎಲ್ಲದರ ಮೂಲವಾದವನು. ಉದುಂಬರಃ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಕಾರಣನಾಗಿ 'ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವವನು', ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಅಶ್ವತ್ಥಃ ಎಂದರೆ ಮರುದಿನದವರೆಗೂ ಉಳಿಯದ ಸ್ವರೂಪ; ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ವಿಶ್ವವೇ ಅವನ ರೂಪ. ಚಾಣೂರಾಂಧ್ರನಿಷೂದನಃ ಎಂದರೆ ಆಂಧ್ರ ವಂಶದ ಶೂರ ಯೋಧ ಚಾಣೂರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 89 ಸಹಸ್ರಾರ್ಚಿಃ ಎಂದರೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳವನು. ಸಪ್ತಜಿಹ್ವಃ ಎಂದರೆ ಅಗ್ನಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಏಳು ಜ್ವಾಲಾ ನಾಲಿಗೆಗಳುಳ್ಳವನೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸಪ್ತೈಧಾಃ ಎಂದರೆ ಅಗ್ನಿ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಭಗವಂತನು ಏಳು ಏಧಾ (ತೇಜೋ ರೂಪಗಳು) ಗಳುಳ್ಳವನು. ಸಪ್ತವಾಹನಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ವಾಹನಗಳು ಏಳು ಕುದುರೆಗಳು. ಅಮೂರ್ತಿಃ ಎಂದರೆ ಸ್ಥೂಲ ದೈಹಿಕ ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ರೂಪರಹಿತ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯನು. ಅನಘಃ ಎಂದರೆ ಪಾಪ ಮತ್ತು ದುಃಖರಹಿತನು. ಅಚಿಂತ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಸಾಧನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದವನು; ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಸಾಕ್ಷಿ-ಆತ್ಮನೇ ಅವನು. ಭಯಕೃತ್ ಎಂದರೆ ದುಷ್ಟ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವವನು; ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಭಯದ ಮೂಲವನ್ನು ಕಡಿಯುವವನು. ಭಯನಾಶನಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರ ಭಯಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 90 ಅಣುಃ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು. ಬೃಹತ್ ಎಂದರೆ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ಕೃಶಃ ಎಂದರೆ ಭೌತಿಕವಲ್ಲದ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನು. ಸ್ಥೂಲಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ರೂಪಕಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಗುಣಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಗುಣಗಳ ಆಧಾರನು. ನಿರ್ಗುಣಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದವನು. ಮಹಾನ್ ಎಂದರೆ ಮಹಾ ಸ್ವರೂಪನು. ಅಧೃತಃ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯಂತಹ ಎಲ್ಲ ಆಧಾರಗಳಿಗೆ ಆಧಾರನಾಗಿದ್ದರೂ ತನಗೆ ಬೇರೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದವನು. ಸ್ವಧೃತಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಆಧಾರಿತನಾದವನು. ಸ್ವಾಸ್ಯಃ ಎಂದರೆ ತಾವರೆ ಹೂವಿನ ಒಳಭಾಗದಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಸುಂದರ ಮುಖವುಳ್ಳವನು. ಪ್ರಾಗ್ವಂಶಃ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನ 'ವಂಶ' (ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಯಾವುದೇ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೊದಲಾಗಿಲ್ಲ; ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಅಂತಿಮ. ವಂಶವರ್ಧನಃ ಎಂದರೆ ಅವನ ಸಂತಾನವಾದ ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಲಯಗೊಳಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 91 ಭಾರಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಅನಂತ (ಆದಿಶೇಷ) ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವವನು. ಕಥಿತಃ ಎಂದರೆ ವೇದವು ಪರಮವೆಂದು ಹೇಳುವವನು; ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳು ಯಾರ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆಯೋ ಅವನು. ಯೋಗೀ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನ; ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಡುವವನು ಯೋಗಿ. ಅಥವಾ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಸದಾ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವವನು. ಯೋಗೀಶಃ ಎಂದರೆ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ ಯೋಗ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜಾರಿಹೋಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಯೋಗಿಗಳಂತಲ್ಲದೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಚಲಿತನಾಗದವನು. ಸರ್ವಕಾಮದಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಆಶ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುವವನು. ಶ್ರಮಣಃ ಎಂದರೆ ವಿವೇಕ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಳಸದೆ ಬದುಕುವವರಿಗೆ ಕ್ಲೇಶ ತರುವವನು. ಕ್ಷಾಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನು. ಸುಪರ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ವೃಕ್ಷದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟನಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳ (ಛಂದಸ್) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಲೆಗಳಿವೆ. ವಾಯುವಾಹನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಭಯದಿಂದ ವಾಯು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವುದೋ ಅವನು.

ಶ್ಲೋಕ 92 ಧನುರ್ಧರಃ ಎಂದರೆ ರಾಮನಾಗಿ ಮಹಾ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಧನುರ್ವೇದಃ ಎಂದರೆ ದಶರಥನ ಪುತ್ರ ರಾಮನಾಗಿ ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆ (ಧನುರ್ವೇದ) ಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದವನು. ದಂಡಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಶಿಸ್ತು ಪಾಲಕರಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನ ಮೂರ್ತರೂಪನು. ದಮಯಿತಾ ಎಂದರೆ ಯಮನಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜನಾಗಿ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವವನು. ದಮಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮಬದ್ಧ ದಂಡನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಂಯಮವಾಗಿರುವವನು. ಅಪರಾಜಿತಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಶತ್ರುವಿನಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಸೋಲದವನು. ಸರ್ವಸಹಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಸಹಿಸುವವನು. ನಿಯಂತಾ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಅವರವರ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸುವವನು. ಅನಿಯಮಃ ಎಂದರೆ ತಾನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನಾದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ನಿಯಮ ಅವನ ಮೇಲೆ ಹೇರಲ್ಪಡದವನು. ಅಯಮಃ ಎಂದರೆ ಯಮನ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದವನು; ಮರಣವಿಲ್ಲದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 93 ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ಎಂದರೆ ವೀರತ್ವ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಧೈರ್ಯ ಮುಂತಾದ ಬಲಪಡಿಸುವ ಗುಣಗಳುಳ್ಳವನು. ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ ಎಂದರೆ ಮೂಲತಃ ಸತ್ತ್ವಗುಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವನು. ಸತ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಇರುವವನು ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಂಡವನು. ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರಾಯಣಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ಅಡಿಪಾಯನು. ಅಭಿಪ್ರಾಯಃ ಎಂದರೆ ಜೀವನದ ಪರಮ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು (ಪುರುಷಾರ್ಥ) ಬಯಸುವವರಿಂದ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಪ್ರಿಯಾರ್ಹಃ ಎಂದರೆ ತನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕಾದವನು. ಅರ್ಹಃ ಎಂದರೆ ಪೂಜೆಯ ಎಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲು ಅರ್ಹನು. ಪ್ರಿಯಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಅರ್ಹನಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರಿಗೆ ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾಡುವವನು. ಪ್ರೀತಿವರ್ಧನಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಆನಂದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 94 ವಿಹಾಯಸಗತಿಃ ಎಂದರೆ ವಿಷ್ಣುಪದ, ಅಂದರೆ ಪರಮೋನ್ನತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಅದರ ಆಧಾರನು. ಜ್ಯೋತಿಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನೂ ಇತರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಚೈತನ್ಯದ ಬೆಳಕು. ಸುರುಚಿಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ರುಚಿ (ತೇಜಸ್ಸು ಅಥವಾ ಸಂಕಲ್ಪ) ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಸ್ವಭಾವದ್ದೋ ಅವನು. ಹುತಭುಕ್ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು. ವಿಭುಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವವನು; ಅಥವಾ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನು. ರವಿಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರಸಗಳನ್ನು (ದ್ರವಗಳನ್ನು) ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವವನು. ವಿರೋಚನಃ ಎಂದರೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು. ಸೂರ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ (ತೇಜಸ್ಸು) ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವವನು; ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನೇ ಸೂರ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸವಿತಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಹೊರತರುವವನು. ರವಿಲೋಚನಃ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಕಣ್ಣನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು.

ಶ್ಲೋಕ 95 ಅನಂತಃ ಎಂದರೆ ನಿತ್ಯನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು ಮತ್ತು ದೇಶ-ಕಾಲದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದವನು. ಹುತಭುಕ್ ಎಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು. ಭೋಕ್ತಾ ಎಂದರೆ ಚೇತನವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಯಾರ ಅನುಭವದ ವಿಷಯವೋ ಅವನು. ಸುಖದಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ನೈಕಜಃ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ತಾಳುವವನು. ಅಗ್ರಜಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಜನಿಸಿದವನು, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನು. ಅನಿರ್ವಿಣ್ಣಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು; ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವನು. ಸದಾಮರ್ಷೀ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆ ತೋರುವವನು. ಲೋಕಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ಎಂದರೆ ತನಗೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು. ಅದ್ಭುತಃ ಎಂದರೆ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸ್ವರೂಪನು.

ಶ್ಲೋಕ 96 ಸನಾತ್ ಎಂದರೆ ಸನಾತ್ ಎಂಬ ಪದವು ಬಹಳ ದೀರ್ಘ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಕಾಲವೇ ಪರಮ ಪುರುಷನ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಸನಾತನತಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದರ ಕಾರಣನಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಹ್ಮನಂತಹ ಜೀವಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪುರಾತನನು. ಕಪಿಲಃ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಭೂಗರ್ಭ ಅಗ್ನಿ, ಕೆಂಪು ಛಾಯೆಯ ಕಪಿಲ; ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿದ ಋಷಿಯ ಹೆಸರೂ ಹೌದು. ಕಪಿಃ ಎಂದರೆ 'ಕ' ಎಂದರೆ ನೀರು; ಸೂರ್ಯ ರೂಪದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವವನು. ಅವ್ಯಯಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಯಾವುದೇ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಲೀನವಾಗುವವನು. ಸ್ವಸ್ತಿದಃ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಂಗಳಕರವಾದದ್ದನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಸ್ವಸ್ತಿಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಒಳಿತನ್ನು ನೀಡಲು ಶ್ರಮಿಸುವವನು. ಸ್ವಸ್ತಿ ಎಂದರೆ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶುಭ ರೂಪನು. ಸ್ವಸ್ತಿಭುಕ್ ಎಂದರೆ ಮೇಲಿನ ಸ್ವಸ್ತಿ (ಮಂಗಳ) ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಭಕ್ತರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವವನು. ಸ್ವಸ್ತಿದಕ್ಷಿಣಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಂಗಳವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 97 ಅರೌದ್ರಃ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆ, ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೋಪವೇ ರೌದ್ರ; ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿರುವ ಭಗವಂತನು ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅರೌದ್ರ. ಕುಂಡಲೀ ಎಂದರೆ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಆದಿಶೇಷನ ರೂಪ ತಾಳಿದವನು. ಚಕ್ರೀ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಿಡಿದವನು. ವಿಕ್ರಮೀ ಎಂದರೆ ವಿಕ್ರಮ ಎಂದರೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದು, ಮಹಾ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯ ಕೂಡ. ಊರ್ಜಿತಶಾಸನಃ ಎಂದರೆ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ರೂಪದ ಆಜ್ಞೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುವವನು. ಶಬ್ದಾತಿಗಃ ಎಂದರೆ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗದವನು. ಶಬ್ದಸಹಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳ ಅಂತಿಮ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇ ಆದವನು. ಶಿಶಿರಃ ಎಂದರೆ ಮೂರು ವಿಧದ ಲೌಕಿಕ ತಾಪಗಳಿಂದ, ಅಂದರೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ತಾಪಗಳಿಂದ ಬೇಯುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ತಂಪಾದ ಆಶ್ರಯವಾದವನು. ಶರ್ವರೀಕರಃ ಎಂದರೆ ಬಂಧದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಆತ್ಮವು ರಾತ್ರಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಸಂಸಾರ ರಾತ್ರಿಯಂತೆ; ಭಗವಂತನು ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಈ 'ರಾತ್ರಿ' ಯಾದ ಅತೀತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 98 ಅಕ್ರೂರಃ ಎಂದರೆ ಕ್ರೌರ್ಯವಿಲ್ಲದವನು. ಪೇಶಲಃ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಲಾಲಿತ್ಯವುಳ್ಳವನು. ದಕ್ಷಃ ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವವನು; ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥನು. ದಕ್ಷಿಣಃ ಎಂದರೆ ನಿಪುಣನು ಮತ್ತು ಚತುರನು; ಮೇಲಿನ ನಾಮದ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಇನ್ನೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಮಿಣಾಂ ವರಃ ಎಂದರೆ ತಾಳ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರಾದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಕ್ಷಮೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಳ್ಮೆಯುಳ್ಳವನು. ವಿದ್ವತ್ತಮಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕುರಿತ ಅಪ್ರತಿಮ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಜ್ಞಾನವುಳ್ಳವನು. ವೀತಭಯಃ ಎಂದರೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಕ್ತನೂ ಎಲ್ಲರ ಒಡೆಯನೂ ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸಾರ ಜನನದ ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತನು. ಪುಣ್ಯಶ್ರವಣಕೀರ್ತನಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಯಾರನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯಕರವೋ ಅವನು.

ಶ್ಲೋಕ 99 ಉತ್ತಾರಣಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದ ಆಚೆಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿಸುವವನು. ದುಷ್ಕೃತಿಹಾ ಎಂದರೆ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳ ದುಷ್ಫಲಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವವನು; ಅಥವಾ ದುಷ್ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ಪುಣ್ಯಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಆರಾಧಿಸುವವರಿಗೆ ಪಾವನತೆಯನ್ನು ನೀಡುವವನು. ದುಃಸ್ವಪ್ನನಾಶನಃ ಎಂದರೆ ಆರಾಧಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಅಪಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕನಸುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ವೀರಹಾ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಸಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವವನು. ರಕ್ಷಣಃ ಎಂದರೆ ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ಸಂತಃ ಎಂದರೆ ಸದ್ಗುಣದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರನ್ನು ಸಂತರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಭಗವಂತನು ಅವರ ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಜೀವನಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣವಾಗಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವನವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವನು. ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಎಂದರೆ ಈ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 100 ಅನಂತರೂಪಃ ಎಂದರೆ ಈ ಸರ್ವಾವೃತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯ ರೂಪಗಳುಳ್ಳವನು. ಅನಂತಶ್ರೀಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಶ್ರೀ (ವೈಭವ) ಅನಂತವೋ ಅವನು. ಜಿತಮನ್ಯುಃ ಎಂದರೆ ಕೋಪವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು. ಭಯಾಪಹಃ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜೀವಿಗಳ ಭಯಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು. ಚತುರಶ್ರಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನೀಡುವವನು. ಗಭೀರಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಸ್ವಭಾವ ಅಳೆಯಲಾಗದದ್ದೋ ಅವನು. ವಿದಿಶಃ ಎಂದರೆ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ರೂಪದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಹಂಚುವವನು. ವ್ಯಾದಿಶಃ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅವರ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವವನು. ದಿಶಃ ಎಂದರೆ ವೇದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 101 ಅನಾದಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದರ ಪರಮ ಕಾರಣನಾಗಿ ಆದಿರಹಿತನು. ಭೂರ್ಭುವಃ ಎಂದರೆ 'ಭೂ' ಎಂದರೆ ಆಧಾರ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿರುವ ಭೂಮಿಗೂ ಆಧಾರನು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳಕರವಾದದ್ದನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಸುವೀರಃ ಎಂದರೆ ಅನೇಕ ತೇಜಸ್ವಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳುಳ್ಳವನು. ರುಚಿರಾಂಗದಃ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ತೋಳುಬಂದಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಜನನಃ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುವವನು. ಜನಜನ್ಮಾದಿಃ ಎಂದರೆ ದೇಹ ಪಡೆಯುವ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವದ ಮೂಲ ಕಾರಣನು. ಭೀಮಃ ಎಂದರೆ ವಿಸ್ಮಯ ಮತ್ತು ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನು. ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸುರರಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವುಳ್ಳವನು.

ಶ್ಲೋಕ 102 ಆಧಾರನಿಲಯಃ ಎಂದರೆ ಪಂಚಭೂತಗಳೆಂಬ (ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಭೂಮಿ) ಎಲ್ಲ ಮೂಲ ಆಧಾರಗಳಿಗೆ ಆಧಾರನು. ಅಧಾತಾ ಎಂದರೆ ತನಗೆ ತಾನೇ ಆಧಾರನಾದ್ದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಆಧಾರ ಬೇಡದವನು. ಪುಷ್ಪಹಾಸಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ವಿಶ್ವರೂಪದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಹೂವಾಗಿ ಅರಳುವ ನಗೆಯನ್ನು ಹೋಲುವವೋ ಅವನು. ಪ್ರಜಾಗರಃ ಎಂದರೆ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಆಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವವನು. ಊರ್ಧ್ವಗಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವವನು. ಸತ್ಪಥಾಚಾರಃ ಎಂದರೆ ಸಜ್ಜನರ ನಡತೆಯನ್ನೇ ಸದಾ ಅನುಸರಿಸುವವನು. ಪ್ರಾಣದಃ ಎಂದರೆ ಪರೀಕ್ಷಿತನ ಪ್ರಕರಣದಂತೆ ಮೃತರಿಗೆ ಜೀವ ಮರಳಿ ನೀಡುವವನು. ಪ್ರಣವಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) — ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಟ ನಾದ-ಸಂಕೇತ; ಅದಕ್ಕೆ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಣವ ಎನ್ನಲ್ಪಡುವನು. ಪಣಃ ಎಂದರೆ ವ್ಯವಹಾರ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವರ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಫಲ ನೀಡುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 103 ಪ್ರಮಾಣಂ ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯನಾದ್ದರಿಂದ ತನ್ನನ್ನೇ ದೃಢೀಕರಿಸುವವನು. ಪ್ರಾಣನಿಲಯಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣಗಳ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಲಯದ ತಾಣನು. ಪ್ರಾಣಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಆಹಾರ (ಅನ್ನ) ದೇಹವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವವನು. ಪ್ರಾಣಜೀವನಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ ಮುಂತಾದ ವಾಯುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವರ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವವನು. ತತ್ತ್ವಂ ಎಂದರೆ ಅಮೃತ, ಸತ್ಯ, ಪರಮಾರ್ಥ ಮುಂತಾದ ಶಬ್ದಗಳಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. ತತ್ತ್ವವಿತ್ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಏಕಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಸತ್ತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನು. ಜನ್ಮ-ಮೃತ್ಯು-ಜರಾತಿಗಃ ಎಂದರೆ ಜನನ, ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ರೂಪಾಂತರ, ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಮರಣ ಎಂಬ ಆರು ಬಗೆಯ ವಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡದೆ ಇರುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 104 ಭೂರ್ಭುವಃಸ್ವಸ್ತರುಃ ಎಂದರೆ ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ ಎಂಬ ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳು ವೇದದ ಸಾರ; ಅವು ಯಾರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೋ ಆ ವೃಕ್ಷ (ತರು) ಅವನು. ತಾರಃ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವನು. ಸವಿತಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು. ಪ್ರಪಿತಾಮಹಃ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಂದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಅಜ್ಜನಾಗಿರುವವನು. ಯಜ್ಞಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞರೂಪನು. ಯಜ್ಞಪತಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಒಡೆಯನು. ಯಜ್ವಾ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವನಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದವನು. ಯಜ್ಞಾಂಗಃ ಎಂದರೆ ವರಾಹ ರೂಪದ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳು ಯಜ್ಞದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದವನು. ಯಜ್ಞವಾಹನಃ ಎಂದರೆ ವಿವಿಧ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 105 ಯಜ್ಞಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಆಧಾರನು. ಯಜ್ಞಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವನು. ಯಜ್ಞೀ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಧಾನ, ಯಜ್ಞದ ಒಡೆಯನು. ಯಜ್ಞಭುಕ್ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ಯಜ್ಞಸಾಧನಃ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞವೇ ಯಾರ ಬಳಿ ತಲುಪುವ ಮಾರ್ಗವೋ ಅವನು; ಅವನೇ ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಗುರಿ ಎರಡೂ. ಯಜ್ಞಾಂತಕೃತ್ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಫಲವಾದವನು. ಯಜ್ಞಗುಹ್ಯಂ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಗುಹ್ಯ ಸಾರವಾದ ಜ್ಞಾನ ಯಜ್ಞವೇ ಆದವನು. ಅನ್ನಂ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ಆಹಾರ; ಅಥವಾ ಪೋಷಣೆಯಾಗಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು. ಅನ್ನಾದಃ ಎಂದರೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವವನು; ಅಲ್ಲದೆ ಅನ್ನವೂ ಅವನೇ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು 'ಏವ' (ಹೌದು) ಎಂಬ ಪದ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಶ್ಲೋಕ 106 ಆತ್ಮಯೋನಿಃ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲದರ ಮೂಲನು; ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಭೌತಿಕ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ. ಸ್ವಯಂಜಾತಃ ಎಂದರೆ ನಿಮಿತ್ತ ಕಾರಣವೂ ಆದವನು; ತಾನೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದವನು, ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರಲ್ಪಡದವನು. ವೈಖಾನಃ ಎಂದರೆ ವರಾಹನ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದು ಮೇಲೆತ್ತಿದವನು. ಸಾಮಗಾಯನಃ ಎಂದರೆ ಸಾಮಗಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಡಲ್ಪಡುವವನು ಮತ್ತು ಪಠಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ದೇವಕೀನಂದನಃ ಎಂದರೆ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರದಲ್ಲಿ ದೇವಕಿಯ ಪುತ್ರನು. ಸ್ರಷ್ಟಾ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು. ಕ್ಷಿತೀಶಃ ಎಂದರೆ ಲೋಕದ ಒಡೆಯನು; ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಪನಾಶನಃ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸ್ಮರಿಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುವವರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವನು.

ಶ್ಲೋಕ 107 ಶಂಖಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ಈ ಶಂಖ ತಾಮಸಾಹಂಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಪಂಚಭೂತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ನಂದಕೀ ಎಂದರೆ ನಂದಕ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು; ಈ ಖಡ್ಗ ವಿದ್ಯೆ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಕಾಶ) ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಚಕ್ರೀ ಎಂದರೆ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ಈ ಚಕ್ರ ರಾಜಸಾಹಂಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಶಾರ್ಙ್ಗಧನ್ವಾ ಎಂದರೆ ಶಾರ್ಙ್ಗ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದವನು. ಗದಾಧರಃ ಎಂದರೆ ಕೌಮೋದಕೀ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದವನು; ಈ ಗದೆ ಬುದ್ಧಿ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ರಥಾಂಗಪಾಣಿಃ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಿದೆಯೋ ಅವನು. ಅಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ವಿಚಲಿತನಾಗದವನು; ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು. ಸರ್ವಪ್ರಹರಣಾಯುಧಃ ಎಂದರೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಅಥವಾ ಪ್ರಹರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅವನ ಆಯುಧಗಳೇ; ಅವನ ಆಯುಧಾಗಾರ ಅಪರಿಮಿತ.

ಶ್ಲೋಕ 108 ಸರ್ವಪ್ರಹರಣಾಯುಧ ಓಂ ನಮ ಇತಿ ಎಂದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಅಂತಿಮ ಆವಾಹನೆಯೊಡನೆ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರ್ವಪ್ರಹರಣಾಯುಧಃ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಪುನಃ ಹೇಳಿ, ಪವಿತ್ರ ನಮಸ್ಕಾರ 'ಓಂ ನಮಃ' ಎಂಬುದರೊಡನೆ ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ; ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳ ಪಠಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಮಾನ್ವಿತ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು, ವನಮಾಲೆ ಧರಿಸಿ, ಗದೆ, ಶಾರ್ಙ್ಗ ಬಿಲ್ಲು, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ನಂದಕ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.