गुरु, लिंग आणि जंगम

संत अयोध्यादास यांनी रचलेले भगवान शिवाला समर्पित चाळीस श्लोकांचे स्तोत्र, ज्यात त्यांच्या दैवी लीलांचे वर्णन आहे आणि कृपा व संकटनिवारणासाठी त्याचे पठण केले जाते.

आठ श्लोक आणि एका फलश्रुती श्लोकात गुंटूरीपुराच्या अगस्त्येश लिंगरूप शिवाची स्तुती केली आहे; त्याचे पठण करणाऱ्यांना मुक्ती लाभते, असे मानले जाते.

हे आठ श्लोकांचे स्तोत्र आहे. यात भगवान शंकरांना बिल्वपत्र (बेलाचे पान) अर्पण करण्याचे माहात्म्य वर्णिले आहे. हे स्तोत्र म्हटल्याने पापांचा नाश होऊन शिवलोक प्राप्त होतो, अशी श्रद्धा आहे.

आठ श्लोकांत शिवलिंगाची स्तुती केली आहे; प्रत्येक श्लोक “त्या शाश्वत लिंगाला मी नमन करतो” या ओळीने संपतो, आणि नववा श्लोक त्याच्या पठणाचे फल सांगतो.

ही एक भक्तिगीत आहे ज्यात कवयित्री अशक्य गोष्टींची उदाहरणे देऊन सांगते की देवाच्या प्रेमाशिवाय जगणे हे देखील तितकेच अशक्य आहे. ती विचारते — दगडाच्या सुईने तंतू ओवू शकतो का? वाघाला घोड्यावर बसवू शकतो का? तसेच देवाच्या विरहात जगणेही अशक्य आहे.

हे एक भक्तीपर वचन आहे, ज्यात शिवाची स्तुती करताना त्याला सर्व शास्त्रे आणि ग्रंथांचे मूर्त स्वरूप मानले आहे. बसवण्णा या संताने रचलेले हे स्तोत्र देवाच्या चरणांच्या धुळीची महती सांगते.

या वचनात बसवण्णा परक्यासारखे नव्हे, तर नम्रपणे कूडलसंगमदेवांच्या स्वतःच्या घरातील म्हणून गणले जावे अशी विनंती करतात.

बसवण्णांचे प्रसिद्ध वचन: श्रीमंत मंदिरे बांधतात, गरीब भक्त आपले शरीर देवालय म्हणून अर्पण करतो; उभे मंदिर नष्ट होते, जिवंत जंगम नष्ट होत नाही.

बसवण्णांचे एक छोटे वचन, ज्यात सात नैतिक निषेध सांगितले आहेत; हे आंतरिक आणि बाह्य शुद्धी घडवतात आणि कूडलसंगमदेवांना प्रसन्न करतात.

जगद्गुरू बसवेश्वरांचे हे अमर वचन 'कायकावे कैलास' (कर्म हीच पूजा) हा विचार मांडते. बसवण्णा शिकवतात की निष्ठेने आणि प्रामाणिकपणे केलेले सत्कर्म हेच ईश्वराचे निवासस्थान (कैलास) आहे.