भिक्षु वग्ग

३६०। आँखाको संयम राम्रो छ; कानको संयम राम्रो छ। नाकको संयम राम्रो छ; जिब्रोको संयम राम्रो छ।

३६१। शरीरको संयम राम्रो छ; वाणीको संयम राम्रो छ। मनको संयम राम्रो छ; सर्वत्र संयम राम्रो छ। सर्वत्र संयमित भिक्षु सबै दुःखबाट पूर्णतः मुक्त हुन्छ।

३६२। हातमा नियन्त्रित, खुट्टामा नियन्त्रित, वाणीमा नियन्त्रित, संयमी श्रेष्ठ, अन्तर्मुखी ध्यानमा आनन्दित, शान्त, एकान्त र सन्तुष्ट—यसै भिक्षु हो।

३६३। जो भिक्षु मुख संयमित गर्छ, विवेकपूर्वक बोल्छ, अहंकार रहित छ, र धम्म र अर्थ प्रकाशित गर्छ—त्यसको वाणी मधुर छ।

३६४। जो भिक्षु धम्ममा निवास गर्छ, धम्ममा रमायो, धम्मको ध्यान गर्छ, र धम्म सदा स्मरण गर्छ—त्यो सद्धम्मबाट कहिले पतित हुँदैन।

३६५। आफूले पाएकोलाई अनादर गर्नु हुँदैन, र अरूलाई पाएकोको ईर्ष्या गर्नु हुँदैन। ईर्ष्या गर्ने भिक्षु कहिले चित्त समाधि प्राप्त गर्दैन।

३६६। यद्यपि भिक्षुले थोराइ लाभ पायो, तर आफूले पाएकोलाई अनादर गर्दैन, त्यो शुद्ध जीविका र प्रमादरहित—देवर्षिगण त्यसको प्रशंसा गर्छन्।

३६७। जसको नाम-रूपमा कहीँ पनि 'यो मेरो' को भाव छैन, र नष्ट हुनेमा शोक गर्दैन—त्यो सत्य भिक्षु हो।

३६८। मैत्री (करुणामा) विचरण गर्ने, बुद्धशासनमा प्रसन्न भिक्षु—त्यो शान्त पद (निर्वाण) प्राप्त गर्छ, सबै संस्कारको उपशमको परम सुख।

३६९। हे भिक्षु! यो नाव खाली गर! खाली हुँदा यो द्रुत गतिमा चल्नेछ। राग र द्वेष काटेर तपाई निर्वाणमा पुग्नुहुन्छ।

३७०। पाँच तल्लो बन्धन काट, पाँच माथिल्लो बन्धन छोड, र पाँच आध्यात्मिक गुणको विकास गर। पाँच आसक्तीको पार गएको भिक्षु 'भव-प्रवाह पार गरेको' कहलाइन्छ।

३७१। हे भिक्षु! ध्यान गर, प्रमादी नबन! आफूको मन कामभोगमा रमायु नदे! असावधानीमा जलिरहेको लोहे निलो मत गिल! र नरकमा जलिरहेर 'यो कति दुःख छ!' भनी रोय नदे।

३७२। ज्ञान बिना ध्यान छैन; ध्यान बिना ज्ञान छैन। जसमा ध्यान र ज्ञान दुवै छन्, त्यो निर्वाणको नजिक छ।

३७३। एकान्त कुटीमा प्रवेश गरेको, शान्त चित्त भिक्षु—जो सम्यक् ध्यानले धम्म देखे, त्यालाई मानवीय सुखलाई अतिक्रम गरेको दिव्य आनन्द मिल्छ।

३७४। जब-जब त्यो पञ्च-स्कन्धको उदय र नाश प्रत्यक्ष देख्छ, तब-तब अपार आनन्द पाइन्छ; ज्ञानीहरूका लागि त्यो अमृत पद हो।

३७५। ज्ञानी भिक्षुको साधनाको यहाँ यही पहिलो आरम्भ छ: इन्द्रिय रक्षण, संतोष, र पातिमोक्खमा संयम।

३७६। शुद्ध जीविका र परिश्रमी कल्याणमित्रको संगति गर। मर्यादापूर्वक व्यवहार गर; यससले अपार आनन्दमा भरिएर दुःख समाप्त गर।

३७७। जसरी मल्लिसेको बेल मुर्झाएका फूल खसाल्छ, त्यसरी हे भिक्षुहरू! आफूको राग र द्वेष पूर्णतः निषेध गर।

३७८। शरीरमा शान्त, वाणीमा शान्त, मनमा शान्त, पूर्ण समाधिस्थ, र लौकिक आसक्ति त्यागेको भिक्षु 'उपशान्त' कहलाइन्छ।

३७९। आफूले आपूलाई उत्साहित गर! आपूले आपूलाई परीक्षण गर! यसरी आत्मरक्षक र स्मृतिवान भिक्षु सुखमा बाँच्छ।

३८०। आत्मा नै आपूको नाथ; अन्य कसको नाथ हुन सक्छ? आत्मा नै आपूको गति; यसकारण आफूलाई व्यापारीले श्रेष्ठ घोडालाई वश गरेझैं वश गर।

३८१। आध्यात्मिक आनन्दमा भरिएको, बुद्धशासनमा प्रसन्न भिक्षु—त्यो शान्त पद (निर्वाण) प्राप्त गर्छ, सबै संस्कारको शान्तिको परम सुख।

३८२। यद्यपि युवा भिक्षु भएपनि बुद्धको शिक्षामा समर्पित हुन्छ, त्यो यो संसार पूर्ण चन्द्रको रूपमा प्रकाशित गर्छ जो बादलबाट मुक्त भएको हो।