करणीय मेत्त सूत्र
कारणीय मेत्त सूत्र (सुत्तनिपात 1.8): यो बुद्धको महान् उपदेश हो जसमा सबै प्राणीहरूप्रति असीम मैत्री भावना विकास गर्न भनिएको छ। यो सूत्र रक्षा र आशीर्वाद प्राप्तिको लागि नियमित रूपमा पढ्ने गरिन्छ।
श्लोक
शान्त पदलाई राम्ररी बुझेपछि, कुशल अर्थको इच्छुकले जे गर्नुपर्छ, त्यो हो— सक्षम, सोझो, अत्यन्त सोझो, सुवचनी, नम्र र अभिमानरहित हुनुपर्छ।
श्लोक 1
सन्तुष्ट, सजिलै पालिन सकिने, थोरै काम भएको, हल्का जीवनयापन गर्ने, संयमित इन्द्रिय भएको, विवेकी, निर्लज्ज नहुने र कुलहरूमा आसक्त नहुने हुनुपर्छ।
श्लोक 2
कुनै पनि सानोतिनो काम गर्नु हुँदैन, जसले गर्दा विज्ञहरूले निन्दा गरून्। सबै प्राणी सुखी र सुरक्षित रहून्; सबै प्राणी सुखी चित्तका हुन्।
श्लोक 3
जति पनि प्राणीहरू छन्— कमजोर वा बलिया, लामा, ठूला, मझौला, छोटा, साना वा मोटा— सबै, बिना भेदभाव,
श्लोक 4
देखिएका वा नदेखिएका, टाढा वा नजिक बस्नेहरू, जन्मिसकेका वा जन्मिन खोज्नेहरू— सबै प्राणी सुखी चित्तका हुन्।
श्लोक 5
कसैले अर्कोलाई ठग्नु हुँदैन, न त कसैलाई कहीं पनि हेला गर्नु हुँदैन; क्रोध र प्रतिघातको भावनाबाट अर्कोको दुःखको इच्छा गर्नु हुँदैन।
श्लोक 6
जसरी आमा आफ्नो एकमात्र छोराको रक्षा आफ्नो जीवनको जोखिममा पनि गर्छिन्, त्यसरी नै सबै प्राणीहरूप्रति असीम मनको भावना गर्नुपर्छ।
श्लोक 7
सम्पूर्ण संसारमा मैत्रीपूर्ण, असीम मनको भावना गर्नुपर्छ— माथि, तल र चारैतिर, बिना अवरोध, बिना वैर, बिना शत्रुता।
श्लोक 8
उभिँदा, हिँड्दा, बस्दा वा सुत्दा, जबसम्म जागा छ, यसरी स्मृतिलाई दृढ राख्नुपर्छ। यसलाई ब्रह्मविहार भनिन्छ।
श्लोक 9
दृष्टिको आश्रय नलिई, शीलवान्, दर्शनले सम्पन्न, कामनाहरूमा लोभलाई जितेर, फेरि कहिल्यै पनि गर्भमा पुनर्जन्म लिनु हुँदैन।
श्लोक 10
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो सूत्र थेरवाद बौद्ध परम्पराको पालि त्रिपिटकको 'सुत्त निपात' भाग अन्तर्गत पर्दछ। यसले सभै प्राणीहरूप्रति मैत्री भाविना विकास गर्ने विधि वर्णन गरेको छ। परम्परागत रूपमा यसलाई भिक्षु र गृहस्थ दुवैले ध्यान र सुरक्षाको कामनाका साथ पाठ गर्छन्। यसमा नम्रता, संतोष र अहिंसाका विषयमा जोर दिइएको छ। जो कोही यो भाविना स्थिर राखेर अभ्यास गरे, त्यो मनुष्य उच्च लोकमा पुनर्जन्म पाईन्छ अथवा निर्वाणको मार्गमा अग्रसर हुन्छ। यो सूत्र सुत्तनिपात 1.8 र खुद्दकपाठ 9 मा उल्लेख गरिएको छ।
कथा र महिमा
करणीय मेत्त सुत्त बुद्धको एक प्रसिद्ध उपदेश हो, जसले सबै जीवित प्राणीहरूप्रति असीमित माया र सद्भाव विकास गर्न सिकाउँछ। यो थेरवाद बौद्ध परम्परामा दैनिक जप गरिने र ध्यान तथा शान्तिपूर्ण जीवनको आधार मानिने मुख्य ग्रन्थ हो।
पूरा कथा पढ्नुहोस् →यस पाठको बारेमा
रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
स्रोत
यो सूत्र बुद्धले भिक्षुहरूलाई ध्यानमा मैत्री भावना कसरी विकास गर्ने भनेर सिकाउनुभएको हो। यो सुत्तनिपातको खुद्दकपाठ अन्तर्गत पर्दछ।
संरचना
यस सूत्रमा १० वटा श्लोक छन्। पहिलो तीन श्लोकमा मैत्री भावना विकास गर्ने व्यक्तिको गुणहरू वर्णन गरिएको छ, त्यसपछि प्राणीहरूप्रति मैत्री भावना फैलाउने विधि छ, र अन्तिम श्लोकमा यस ध्यानको फल दिइएको छ।
मुख्य भाव
यस सूत्रको केन्द्रिय विचार "सब्बे सत्ता भवन्तु सुखितत्ता" हो, जसको अर्थ "सबै प्राणीहरू सुखी होउन्" भन्ने हो। यो वाक्यांश तीन पटक दोहोरिएको छ।
मातृ उपमा
छैटौं श्लोकमा आमाले आफ्नो एकमात्र छोरालाई जस्तै सबै प्राणीहरूप्रति असीम मैत्री भावना राख्नुपर्छ भनिएको छ। यो बुद्धको अत्यन्त शक्तिशाली उपमा हो।
ध्यानको विस्तार
सातौं श्लोकमा मैत्री भावनालाई माथि, तल र चारैतिर फैलाउन भनिएको छ, जसले सबै दिशा र सबै अवस्थाका प्राणीहरूलाई समेट्छ।
फल
अन्तिम श्लोकले यस ध्यानको अभ्यासले पुनर्जन्मको चक्रबाट मुक्ति पाइन्छ भनेको छ। "न हि जातु गब्भसेय्यं पुनरेतिति" अर्थात् फेरि गर्भमा जानु हुँदैन।
Buddha
बौद्ध धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित