प्रज्ञापारमिता हृदय सूत्र

यो प्रज्ञापारमितासूत्र हो; यसलाई ‘प्रज्ञापारमिताको हृदय’ पनि भनिन्छ। ‘ओम्’ सहित पूजनीय भगवती आर्यप्रज्ञापारमितालाई नमस्कार छ।

पूज्य अवलोकितेश्वर बोधिसत्त्वले गहिरो प्रज्ञापारमिताको आचरण गर्दै पाँच स्कन्धहरूलाई अवलोकन गर्नुभयो र तिनलाई स्वभावतः शून्य देख्नुभयो।

हे शारिपुत्र, यहाँ रूप नै शून्यता हो, शून्यता नै रूप हो। रूपबाट अलग शून्यता छैन, शून्यताबाट अलग रूप पनि छैन। जे रूप हो, त्यही शून्यता हो; जे शून्यता हो, त्यही रूप हो। यसै गरी वेदना, संज्ञा, संस्कार र विज्ञानलाई पनि बुझ्नुपर्छ।

हे शारिपुत्र, यहाँ सम्पूर्ण धर्महरूको लक्षण शून्यता नै हो। ती न उत्पन्न भएका छन्, न निरुद्ध भएका छन्; न मलिन छन्, न निर्मल; न न्यून छन्, न परिपूर्ण।

त्यसैले हे शारिपुत्र, शून्यतामा न रूप छ, न वेदना, न संज्ञा, न संस्कार, न विज्ञान। न आँखा, न कान, न नाक, न जिब्रो, न शरीर, न मन। न दृश्य रूप, न शब्द, न गन्ध, न रस, न स्पर्श, न मनका विषयहरू। न चक्षुधातुदेखि मनोविज्ञानधातुसम्म कुनै धातु छैन। न अविद्या, न अविद्याको क्षय; यसै गरी न जरा–मरण, न जरा–मरणको क्षय। न दुःख, न दुःखको समुदय, न निरोध, न मार्ग। न ज्ञान, न प्राप्ति, न अप्राप्ति।

त्यसैले हे शारिपुत्र, बोधिसत्त्वका लागि कुनै प्राप्ति नहुने हुनाले, उहाँ प्रज्ञापारमिताको आश्रय लिएर चित्तको आवरणविहीन भई विहार गर्नुहुन्छ। चित्तको आवरण नभएकाले उहाँ निर्भय हुनुहुन्छ, विपर्यासबाट पार भई परम निर्वाण प्राप्त गर्नुहुन्छ।

तीनै कालमा अवस्थित सम्पूर्ण बुद्धहरूले प्रज्ञापारमिताकै आश्रय लिएर अनुत्तर सम्यक्सम्बोधिलाई पूर्ण रूपमा प्राप्त गर्नुभयो।

त्यसैले जान्नुपर्छ कि प्रज्ञापारमिता नै महामन्त्र हो। यो महाविद्या दिने मन्त्र हो, अनुत्तर मन्त्र हो, सम–सम मन्त्र हो; सबै दुःखलाई शान्त गर्ने मन्त्र हो, किनभने यो सत्य छ, मिथ्या होइन।

प्रज्ञापारमितामा भनिएको मन्त्रको भावार्थ यस प्रकार छ—जाऔँ, जाऔँ, पार जाऔँ, सर्वथा पार जाऔँ; बोधिलाई समर्पण होस्।

यसरी प्रज्ञापारमिताको हृदय (सूत्र) समाप्त हुन्छ।