Bharat Devotion
Embroidered artwork for परिपूर्ण ज्ञानाचे हृदय (हृदय सूत्र): Embroidered Buddha seated in meditation on a pink lotus, with a golden dharma wheel and a white stupa in the mountains

परिपूर्ण ज्ञानाचे हृदय (हृदय सूत्र)

परिपूर्ण ज्ञानाचे हृदय (हृदय सूत्र)

हृदय सूत्र: अवलोकितेश्वर शारिपुत्रांना सांगतात की रूप म्हणजेच शून्यता आणि शून्यता म्हणजेच रूप, आणि सूत्र 'गते गते पारगते' या मंत्राने समाप्त होते.

श्लोक

प्रज्ञापारमितासूत्र अथवा प्रज्ञापारमिताहृदयम् ॐ नमो भगवत्यै आर्यप्रज्ञापारमितायै
Prajnaparamitasutra Athava Prajnaparamitahridayam Om Namo Bhagavatyai Arya Prajnaparamitayai

श्लोक 1

आर्यावलोकितेश्वरो बोधिसत्त्वो गम्भीरां प्रज्ञापारमिताचार्यां चरमाणो व्यवलोकयति स्म पञ्चस्कन्धान् तांश्च स्वभावशून्यान् पश्यति स्म
Aryavalokiteshvaro Bodhisattvo Gambheeram Prajnaparamitacharyam Charamano Vyavalokayati Sma Panchaskandhan Tanshcha Svabhavashunyan Pashyati Sma

श्लोक 2

इह शारिपुत्र रूपं शून्यता शून्यतैव रूपम् रूपान्न पृथक् शून्यता शून्यतायाः न पृथग्रूपम् यद्रूपं सा शून्यता या शून्यता तद्रूपम् एवमेव वेदनासंज्ञासंस्कारविज्ञानम्
Iha Shariputra Rupam Shunyata Shunyaitaiva Rupam Rupanna Prithak Shunyata Shunyatayah Na Prithagrupam Yadrupam Sa Shunyata Ya Shunyata Tadrupam Evameva Vedanasamjnasamskaravijnanam

श्लोक 3

इह शारिपुत्र सर्वधर्माः शून्यतालक्षणाः अनुत्पन्ना अनिरुद्धाः अमला अविमलाः अनूना अपरिपूर्णाः
Iha Shariputra Sarvadharmah Shunyata Lakshanaah Anutpanna Aniruddhah Amala Avimalah Anuna Aparipurnah

श्लोक 4

तस्माच्छारिपुत्र शून्यतायां न रूपं न वेदना न संज्ञा न संस्काराः न विज्ञानम् न चक्षुःश्रोत्रघ्राणजिह्वाकायमनांसि न रूपशब्दगन्धरसस्प्रष्टव्यधर्माः न चक्षुर्धातुर्यावन्न मनोविज्ञानधातुः न अविद्या न अविद्याक्षयो यावन्न जरामरणं न जरामरणक्षयः न दुःखसमुदयनिरोधमार्गाः न ज्ञानं न प्राप्तिर्न अप्राप्तिः
Tasmachhariputra Shunyatayam Na Rupam Na Vedana Na Samjna Na Samskarah Na Vijnanam Na Chakshuh Shrotra Ghrana Jihva Kaya Manamsi Na Rupa Shabda Gandha Rasa Sprashtavya Dharmah Na Chakshurdhatur Yavanna Manovijnanadhatu Na Avidya Na Avidyakshayo Yavanna Jaramaranam Na Jaramaranakshayah Na Duhkhasamudayanirodhamargah Na Jnanam Na Praptirna Apraaptih

श्लोक 5

तस्माच्छारिपुत्र अप्राप्तित्वाद्बोधिसत्त्वस्य प्रज्ञापारमितामाश्रित्य विहरत्यचित्तावरणः चित्तावरणनास्तित्वादत्रस्तो विपर्यासातिक्रान्तो निष्ठनिर्वाणप्राप्तः
Tasmachhariputra Apraaptitvad Bodhisattvasya Prajnaparamitam Ashritya Viharatyachittavaranah Chittavarananastitvad Atrasto Viparyasatikranto Nishthanirvanapraaptah

श्लोक 6

त्र्यध्वव्यवस्थिताः सर्वबुद्धाः प्रज्ञापारमितामाश्रित्य अनुत्तरां सम्यक्सम्बोधिमभिसम्बुद्धाः
Tryadhvavyavasthitah Sarvabuddhah Prajnaparamitam Ashritya Anuttaram Samyaksambodhim Abhisambuddhah

श्लोक 7

तस्माज्ज्ञातव्यं प्रज्ञापारमिता महामन्त्रः महाविद्यामन्त्रोऽनुत्तरमन्त्रः समसममन्त्रः सर्वदुःखप्रशमनः सत्यममिथ्यात्वात्
Tasmajjnatavyam Prajnaparamita Mahamantrah Mahavidyamantro Anuttaramantrah Samasamamantrah Sarvaduhkhaprashamanah Satyam Amithyatvat

श्लोक 8

प्रज्ञापारमितायामुक्तो मन्त्रः तद्यथा - गते गते पारगते पारसङ्गते बोधि स्वाहा
Prajnaparamitayamukto Mantrah Tadyatha Gate Gate Paragate Parasamgate Bodhi Svaha

श्लोक 9

इति प्रज्ञापारमिताहृदयं समाप्तम्
Iti Prajnaparamitahridayam Samaptam

श्लोक 10

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

दररोज किंवा शुभ तिथींवर

Best Time (Muhurta)

ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ

Sacred Offerings

तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा

पृष्ठभूमि

हृदय सूत्र, संस्कृतमध्ये प्रज्ञापारमिताहृदय, हे महायान बौद्ध धर्मातील प्रज्ञापारमिता, म्हणजे प्रज्ञेची परिपूर्णता, साहित्यातील सर्वात लहान ग्रंथांपैकी एक आहे. झेन, तिबेटी आणि इतर महायान परंपरांत त्याचे पठण होते, अनेकदा साधनेच्या आरंभी किंवा शेवटी. या लहानशा संस्कृत पाठात बोधिसत्त्व अवलोकितेश्वर, गहन प्रज्ञापारमितेचा अभ्यास करताना, पाच स्कंध स्वभावतः शून्य आहेत असे पाहतात, आणि नंतर शारिपुत्रांशी बोलतात. ते सांगतात की रूप म्हणजे शून्यता, शून्यता रूपापेक्षा वेगळी नाही, आणि शून्यतेत दुःख, उगम, निरोध आणि मार्ग नाहीत. सूत्राची समाप्ती प्रज्ञापारमितेच्या मंत्राने होते, गते गते पारगते पारसंगते बोधि स्वाहा, जो या पाठात श्लोक 9 मध्ये दिला आहे. हा पाठ संस्कृतमध्ये आणि अनेक चिनी अनुवादांत अस्तित्वात आहे, त्यापैकी सर्वात प्रसिद्ध सातव्या शतकात ह्युएनत्संग यांना श्रेय दिलेला आहे. त्याच्या नेमक्या उगमाबाबत विद्वान अजूनही चर्चा करतात, म्हणून हे पृष्ठ त्याला कोणतीही तारीख देत नाही.

तुम्हाला माहीत आहे का?

अवलोकितेश्वरांचा उपदेश

सूत्राचा आरंभ आर्य अवलोकितेश्वरांपासून होतो, जे करुणेचे बोधिसत्त्व आहेत; ते रूप, वेदना, संज्ञा, संस्कार आणि विज्ञान या पाच स्कंधांचे अवलोकन करतात. ते त्यांना स्वभावशून्य पाहतात. मग ते शारिपुत्रांना म्हणतात: 'इह शारिपुत्र', म्हणजे येथे, हे शारिपुत्र.

रूप म्हणजेच शून्यता

प्रसिद्ध ओळी सांगतात की रूप म्हणजे शून्यता आणि शून्यता स्वतः रूप आहे. शून्यता रूपापासून वेगळी नाही, आणि रूप शून्यतेपासून वेगळे नाही. वेदना, संज्ञा, संस्कार आणि विज्ञान यांच्याबाबतही तेच म्हटले आहे. येथे शून्यतेचा अर्थ असा आहे की वस्तूंना स्वतःचा स्वतंत्र, स्थिर स्वभाव नसतो आणि त्या परस्परावलंबनाने उत्पन्न होतात.

'हे नाही, ते नाही'

शून्यतेत डोळा, कान, नाक, जीभ, शरीर किंवा मन नाही; अविद्या नाही आणि तिचा अंतही नाही, जरा-मरणापर्यंत आणि त्याच्या अंतापर्यंत. दुःख, उगम, निरोध किंवा मार्ग नाही, ज्ञान नाही आणि प्राप्ती नाही. बौद्ध शिकवणीच्या मूलभूत वर्गांतून सूत्र फिरते हे दाखवण्यासाठी की त्यांपैकी कशालाही धरून ठेवू नये.

निर्भयता

बोधिसत्त्वाला धरून ठेवण्यासारखी कोणतीही प्राप्ती नसल्यामुळे तो प्रज्ञापारमितेवर अवलंबून राहतो. त्याचे चित्त अडथळ्यांविना असते, तो निर्भय असतो, आणि भ्रमाच्या पलीकडे, निर्वाणाला पोहोचलेला असतो. सूत्र पुढे सांगते की तीन कालातील सर्व बुद्ध त्याच प्रज्ञापारमितेने प्रबुद्ध झाले.

श्लोक 9 मधील मंत्र

अंतिम मंत्र असा आहे: गते गते पारगते पारसंगते बोधि स्वाहा. त्याचा अर्थ असा करता येतो: गेले, गेले, पलीकडे गेले, पूर्णपणे पलीकडे गेले, बोधी, नमस्कार असो. सूत्र स्वतः प्रज्ञापारमितेला महामंत्र, अनुत्तर मंत्र म्हणते, जो सर्व दुःख शांत करतो.

Avalokiteshvara ची संपूर्ण स्तुती व पाठ

Avalokiteshvara

Avalokiteshvara चे सर्व पाठ पहा →

बौद्ध धर्म से और

सभी देखें

संबंधित शिकवणी

तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत