अवलोकितेश्वर अष्टोत्तरशत नाम स्तोत्र
यो अवलोकितेश्वर (करुणाका बोधिसत्त्व) को १०८ नामहरूको स्तोत्र हो, जसलाई भक्तिभावले पाठ गर्दा मनोवाञ्छित फल प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
श्लोक
ॐ, अवलोकितेश्वरलाई नमस्कार छ।
श्लोक 1
हे पद्मसत्त्व, महापद्म, लोकेश्वर, महेश्वर, अवलोकितेश, धीराग्र्य, वज्रधर्म, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 1
हे धर्मराज, महाशुद्ध, सत्त्वराज, महामते, पद्मात्मक, महापद्म, पद्मनाथ, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 2
हे पद्मोद्भव, सुपद्माभ, पद्मशुद्ध, सुशोधक, वज्रपद्म, सुपद्माङ्क, पद्मपद्म, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 3
हे महाविश्व, महालोक, महाकाय, महोपम, महाधीर, महावीर, महाशौरे, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 4
हे सत्त्वाशय, महायान, महायोग, पितामह, शम्भु, शङ्कर, शुद्धार्थ, बुद्धपद्म, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 5
हे धर्मतत्त्वार्थ, सद्धर्म, शुद्धद्धर्म, सुधर्मकृत्, महाधर्म, सुधर्माग्र्य, धर्मचक्र, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 6
हे बुद्धसत्त्व, सुसत्त्वाग्र्य, धर्मसत्त्व, सुसत्त्वधृक्, सत्त्वोत्तम, सुसत्त्वज्ञ, सत्त्वसत्त्व, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 7
हे अवलोकितेश, नाथाग्र्य, महानाथ, विलोकित, आलोकलोक, लोकार्थ, लोकनाथ, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 8
हे लोकाक्षर, अक्षर, महा, अक्षराग्र्य, अक्षरोपम, अक्षराक्षर, सर्वाक्ष, चक्राक्षर, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 9
हे पद्महस्त, महाहस्त, समाश्वासक, दायक, बुद्धधर्म, महाबुद्ध, बुद्धात्मक, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 10
हे बुद्धरूप, महारूप, वज्ररूप, सुरूपवित्, धर्मालोक, सुतेजाग्र्य, लोकालोक, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 11
हे पद्मश्रीनाथ, नाथाग्र्य, धर्मश्रीनाथ, नाथवान्, ब्रह्यनाथ, महाब्रह्म, ब्रह्मपुत्र, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 12
हे दीप, दीपाग्र्य, दीपोग्र, दीपालोक, सुदीपक, दीपनाथ, महादीप, बुद्धदीप, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 13
हे बुद्धाभिषिक्त, बुद्धाग्र्य, बुद्धपुत्र, महाबुध, बुद्धाभिषेकमुर्द्धाग्र्य, बुद्धबुद्ध, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 14
हे बुद्धचक्षो, महाचक्षो, धर्मचक्षो, महेक्षण, समाधिज्ञानसर्वस्व, वज्रनेत्र, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 15
यसरी सबै भावले तपाईंको यी एक सय आठ नामहरूको मनन गर्ने वा स्तुति गर्ने व्यक्तिले लोकैश्वर्य प्राप्त गर्दछ।
श्लोक 16
यसप्रकार आर्यावलोकितेश्वरको एक सय आठ नामको स्तोत्र सम्पूर्ण भयो।
श्लोक 17
पृष्ठभूमि
यो स्तोत्र महायान बौद्ध परम्परासँग सम्बन्धित छ र अवलोकितेश्वर (करुणाका बोधिसत्त्व) को १०८ नामहरूको स्तुति हो। यसलाई प्रायः ध्यान, पाठ वा आराधनाको क्रममा भक्तजनहरूले गाउने वा पढ्ने गर्छन्। यो स्तोत्र अवलोकितेश्वरको करुणा र शक्तिको स्मरण गराउन र भक्तिलाई गहिरो बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
यस पाठको बारेमा
स्रोत: sanskritdocuments.org
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
संस्करण र परम्परागत रूपहरू
यो पाठ, अवलोकितेश्वराष्टोत्तरशतनामा स्तोत्र (अवलोकितेश्वरका १०८ नामको स्तोत्र), विभिन्न बौद्ध परम्परामा पाइन्छ; यो विशेष संस्करण संस्कृतमा छ र महायान र वज्रयान बौद्ध धर्ममा विशेष रूपमा पूजित छ, जहाँ १०८ नामको जप आध्यात्मिक संरक्षण र आशीर्वादसँग सम्बन्धित सामान्य भक्ति-अभ्यास हो।
नामावलीको संरचना
स्तोत्र नामहरूको एक अवली हो—पन्ध्र श्लोकमा नाम (प्रति श्लोकमा लगभग सात, जम्मा १०८), प्रत्येक “नमोऽस्तु ते” (तपाईंलाई प्रणाम) भन्ने टेकमा समाप्त हुन्छ। अन्तिम श्लोक (१६) ले यी १०८ नामको मनन वा पाठले लोकैश्वर्य (सांसारिक प्रभुत्व) दिने विश्वास गरिन्छ भनी प्रकट गर्छ, जसले भक्तिपूर्ण स्तुतिलाई ठोस आध्यात्मिक लाभसँग जोड्छ।
बुद्ध र बोधिसत्त्वका उपाधिहरू
धेरै नामहरूले अवलोकितेश्वरको पहिचानलाई बुद्ध-स्वभावसँग मिसाउँछन् (जस्तै श्लोक ५ मा “बुद्धपद्म”, श्लोक १५ मा “बुद्धचक्षुस्”)। यसले महायानको शिक्षा झल्काउँछ: पूर्ण रूपमा बोधि प्राप्त सत्त्व (बुद्ध) र अवलोकितेश्वर जस्ता उच्च साक्षात्कार भएका बोधिसत्त्व एउटै परम सत्यमा साझेदार छन्, जबकि अवलोकितेश्वर अरूको हितका लागि संसारमा सक्रिय रहन्छन्।
पद्म (कमल) प्रतीक
नाम “पद्म” (कमल) बारम्बार आउँछ—कहिले छुट्टै उपाधिका रूपमा, कहिले मिश्रित रूपमा (जस्तै श्लोक १–३ मा “पद्मसत्त्व”, “पद्मनाथ”)। कमलले संसारिक दागबाट उत्पन्न हुने शुद्धता जनाउँछ; यो अवलोकितेश्वरको करुणाको मुख्य बिम्ब हो, जुन दुःखले दागी हुँदैन, र वज्रयान चित्रकलामा उनलाई बुद्धहरूको पद्म कुलसँग जोड्छ।
कार्य जनाउने प्रमुख विशेषणहरू
श्लोक ५–८ ले “महायान” (महान् यान), “महायोग”, र “लोकनाथ” (संसारका स्वामी) जस्ता नामहरू जोड्छन्, जसले बोधिसत्त्व मार्गको मार्गदर्शक र सार्वभौमिक संरक्षकका रूपमा उनको भूमिका देखाउँछन्। श्लोक ६ मा “धर्मचक्र” (धर्मको चक्र) ले मुक्तिको शिक्षालाई प्रत्यक्ष सङ्केत गर्छ।
Avalokiteshvara
बौद्ध धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
