Bharat Devotion
Embroidered artwork for आर्यावलोकितेश्वरनामाष्टोत्तरशतस्तोत्रम्: Embroidered Buddha seated in meditation on a pink lotus, with a golden dharma wheel and a white stupa in the mountains

आर्यावलोकितेश्वरनामाष्टोत्तरशतस्तोत्रम्

आर्यावलोकितेश्वरनामाष्टोत्तरशतस्तोत्रम्

इदमष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् आर्यावलोकितेश्वरस्य गुणानां कीर्तनम्। एकैकं नाम तस्य करुणां ज्ञानं शक्तिञ्च प्रकाशयति।

पद्यानि

अवलोकितेश्वराष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् ॐ नमोऽवलोकितेश्वराय
Avalokiteshvarashtottarashatanamastotram Om namo Avalokiteshvaray

श्लोकः 1

पद्मसत्त्व महापद्म लोकेश्वर महेश्वर अवलोकितेश धीराग्र्य वज्रधर्म नमोऽस्तु ते
Padmasattv Mahapadm Lokeshvar Maheshvar Avalokitesh Dheeragry Vajradharm namostu te

श्लोकः 1

धर्मराज महाशुद्ध सत्त्वराज महामते पद्मात्मक महापद्म पद्मनाथ नमोऽस्तु ते
Dharmaraj Mahashuddh Sattvaraj Mahamate Padmatmak Mahapadm Padmanath namostu te

श्लोकः 2

पद्मोद्भव सुपद्माभ पद्मशुद्ध सुशोधक वज्रपद्म सुपद्माङ्क पद्मपद्म नमोऽस्तु ते
Padmodbhav Supadmabh Padmashuddh Sushodhak Vajrapadm Supadmask Padmapadm namostu te

श्लोकः 3

महाविश्व महालोक महाकाय महोपम महाधीर महावीर महाशौरे नमोऽस्तु ते
Mahavishv Mahalok Mahakay Mahopam Mahadheer Mahaveer Mahashaur namostu te

श्लोकः 4

सत्त्वाशय महायान महायोग पितामह शम्भु शङ्कर शुद्धार्थ बुद्धपद्म नमोऽस्तु ते
Sattvashay Mahayan Mahayog Pitamah Shambhu Shankar Shuddharth Buddhapadm namostu te

श्लोकः 5

धर्मतत्त्वार्थ सद्धर्म शुद्धद्धर्मं सुधर्मकृत् महाधर्म सुधर्माग्र्य धर्मचक्र नमोऽस्तु ते
Dharmatattvarth Saddharm Shuddhadharm Sudharmakrit Mahadharm Sudharmagry Dharmachakr namostu te

श्लोकः 6

बुद्धसत्त्व सुसत्त्वाग्र्य धर्मसत्त्व सुसत्त्वधृक् सत्त्वोत्तम सुसत्त्वज्ञ सत्त्वसत्त्व नमोऽस्तु ते
Buddhasattv Susattvagry Dharmasattv Susattvadhrik Sattvottam Susattvajny Sattvasattv namostu te

श्लोकः 7

अवलोकितेश नाथाग्र्य महानाथ विलोकित आलोकलोक लोकार्थ लोकनाथ नमोऽस्तु ते
Avalokitesh Nathagry Mahanath Vilokit Alokalok Lokarth Lokanath namostu te

श्लोकः 8

लोकाक्षराक्षर महा अक्षराग्र्याक्षरोपम अक्षराक्षर सर्वाक्ष चक्राक्षर नमोऽस्तु ते
Lokaksharakshar Maha Aksharagryaksharopam Aksharakshar Sarvaksh Chakrakashar namostu te

श्लोकः 9

पद्महस्त महाहस्त समाश्वासक दायक बुद्धधर्म महाबुद्ध बुद्धात्मक नमोऽस्तु ते
Padmahast Mahahast Samashvasak Dayak Buddhadharm Mahabuddh Buddhatmak namostu te

श्लोकः 10

बुद्धरूप महारूप वज्ररूप सुरूपवित् धर्मालोक सुतेजाग्र्य लोकालोक नमोऽस्तु ते
Buddharup Maharup Vajrarup Surupavit Dharmalok Sutejagry Lokalok namostu te

श्लोकः 11

पद्मश्रीनाथ नाथाग्र्य धर्मश्रीनाथ नाथवान् ब्रह्यनाथ महाब्रह्म ब्रह्मपुत्र नमोऽस्तु ते
Padmashrinath Nathagry Dharmashrinath Nathavan Brahmanath Mahabrahm Brahmputr namostu te

श्लोकः 12

दीप दीपाग्र्य दीपोग्र दीपालोक सुदीपक दीपनाथ महादिप बुद्धदीप नमोऽस्तु ते
Deep Deepagry Deepogr Deepalok Sudipak Deepanath Mahadip Buddhdeep namostu te

श्लोकः 13

बुद्धाभिषिक्त बुद्धाग्र्य बुद्धपुत्र महाबुध बुद्धाभिषेकमुर्द्धाग्र्य बुद्धबुद्ध नमोऽस्तु ते
Buddhabhishikt Buddhagry Buddhputr Mahabudh Buddhabhishekamurdhagry Buddhbuddh namostu te

श्लोकः 14

बुद्धचक्षो महाचक्षो धर्मचक्षो महेक्षण समाधिज्ञानसर्वस्व वज्रनेत्र नमोऽस्तु ते
Buddhachaksho Mahachaksho Dharmachaksho Mahekshan SamadhiGyanSarvasv Vajranetr namostu te

श्लोकः 15

एवं सर्वात्मना गौणं नाम्नामष्टशतं तव भावयेत् स्तुनुयाद्वापि लोकैश्वर्यमवाप्नुयात्
Evam Sarvatmana Gaunam Namnamashtashatam Tav Bhavayet Stunuyadvapi Lokaishvaryamavapnuyat

श्लोकः 16

इति आर्यावलोकितेश्वरनामाष्टोत्तरशताध्येषणास्तोत्रं सम्पूर्णम्
Iti Aryavalokiteshvaranamashtottarashatadhyeshanastotram Sampurnam

श्लोकः 17

पृष्ठभूमिः

इदं स्तोत्रं महायानपरम्परायाम् आर्यावलोकितेश्वरस्याष्टोत्तरशतनाम्नां सङ्कलनम्। अवलोकितेश्वरः करुणामूर्तिः सर्वबुद्धानां करुणायाः साक्षात्स्वरूपश्च मन्यते। भक्ताः दुःखनिवृत्त्यै आपद्विमोक्षाय च नित्यं पठन्ति। फलश्रुतौ वर्णितं यदनेन लोकैश्वर्यं प्राप्नुयात्।

अस्य पाठस्य विषये

स्रोतः: sanskritdocuments.org

ज्ञातव्य-विशेषः

पाठभेदाः परम्पराश्च

इदं स्तोत्रं बौद्धपरम्परासु बहुषु दृश्यते; अयं विशेषसंस्करणः संस्कृतभाषायां विद्यते। महायान-वज्रयानयोः विशेषतः पूज्यते, यत्र अष्टोत्तरशतनामजपः आध्यात्मिकरक्षायाः आशीर्वादानां च सामान्यः भक्त्यभ्यासः अस्ति।

स्तोत्ररूपेण संरचना

इदं स्तोत्रं सम्मानसूचकनामावलिः अस्ति—पञ्चदश श्लोकाः नामानि धारयन्ति (प्रतिश्लोकं प्रायः सप्त, सर्वाणि मिलित्वा अष्टोत्तरशतम्), प्रत्येकं च "नमोऽस्तु ते" इति टेकेन समाप्यते। अन्तिमः श्लोकः (षोडशः) वदति यत् एतेषाम् अष्टोत्तरशतनाम्नां मननं स्तवनं वा लोकैश्वर्यं प्रयच्छति इति विश्वासः; अनेन भक्तिस्तुतिः प्रत्यक्षाध्यात्मिकलाभैः सह संयुज्यते।

बुद्ध-बोधिसत्त्वोपाधयः

बहवः नामानि अवलोकितेश्वरस्य स्वरूपं बुद्धस्वभावेन सह मिश्रयन्ति, यथा पञ्चमश्लोके "बुद्धपद्म" तथा पञ्चदशे "बुद्धचक्षुस्"। एतत् महायानस्य शिक्षां प्रकाशयति—पूर्णबोधिप्राप्तः बुद्धः तथा अवलोकितेश्वरवत् उच्चसाक्षात्कारी बोधिसत्त्वः एकं परमसत्यं भजन्ते, यद्यपि अवलोकितेश्वरः परहितार्थं लोके सक्रियः तिष्ठति।

पद्म (कमल)-प्रतीकः

'पद्म' (कमलम्) इति नाम पुनः पुनः आगच्छति—कदाचित् स्वतन्त्रोपाधिरूपेण, कदाचित् समासरूपेण (यथा प्रथमतृतीयश्लोकेषु "पद्मसत्त्व", "पद्मनाथ")। कमलं लौकिकमलात् उत्पन्नां शुद्धतां सूचयति; अयम् अवलोकितेश्वरस्य करुणायाः मूलप्रतीकः—यत् दुःखेन न मलिनीक्रियते—तथा वज्रयानचित्रकलायां बुद्धानां पद्मकुलेन सह तं संयोजयति।

कार्यबोधकाः प्रमुखविशेषणाः

पञ्चमात् अष्टमं यावत् श्लोकेषु "महायान" (महद्यानम्), "महायोग" तथा "लोकनाथ" (जगत्प्रभुः) इत्यादीनि नामानि संयुज्यन्ते; एते बोधिसत्त्वमार्गे मार्गदर्शकत्वं सार्वभौमिकसंरक्षकत्वं च उद्घाटयन्ति। षष्ठे श्लोके "धर्मचक्र" (धर्मस्य चक्रम्) इति नाम तस्य मुक्तिदायिनीं शिक्षां प्रत्यक्षं सूचयति।

बौद्धधर्मःतः अधिकम्

सर्वं पश्यत

सम्बद्धशिक्षाः

सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता