त्रीणि शरणानि
त्रिरत्नशरणगमनबौद्धगीतम्
इदं बौद्धप्रार्थना पालिभाषायां कथ्यते यत्र प्रार्थी बुद्धं, धर्मम् तथा सङ्घं (त्रिरत्नम्) शरणं गच्छति। एष शरणमन्त्रः त्रिवारम् उच्चार्यते, यः विश्वासस्य समर्पणस्य च घोषणा।
पद्यानि
बुद्धं शरणं गच्छामि। धर्मं शरणं गच्छामि। सङ्घं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 1
द्वितीयमपि बुद्धं शरणं गच्छामि। द्वितीयमपि धर्मं शरणं गच्छामि। द्वितीयमपि सङ्घं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 2
तृतीयमपि बुद्धं शरणं गच्छामि। तृतीयमपि धर्मं शरणं गच्छामि। तृतीयमपि सङ्घं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
एष गाथा तिसरणम् इति ज्ञाता है अङ्ग पालिकेनने कुद्दकपाठस्य (Khp सं. 1) प्रथमग्रन्थरूपेण रक्षिता। एयं थेरवादबौद्धधर्मे मूलाभ्यासः अस्ति, यः प्राचीनतमजीवद्बौद्धपरम्परासु एकः। विनयमहावग्गस्य प्रथमाध्यायमध्ये, बुद्धः भिक्षुभ्यः प्रार्थी-व्यक्तिं इमं त्रिशरणम् कथयितुम् अनुमतिं ददाति - प्रथमवारम्, द्वितीयवारम् तृतीयवारं च (सुत्तसेन्ट्रल pli-tv-kd1, विभाग 9)। परम्परावशात् एयं बौद्धसमारम्भेषु, ध्यानसत्रेषु, भिक्षुगृहस्थैः दैनिकनिश्चयरूपेण पठ्यते। पालिभाषा प्राचीनभारतीयभाषा यस्यां प्राचीनतमबौद्धग्रन्थाः रक्षिताः। एयं गाथा बुद्धं, तस्य शिक्षां सङ्घं च दिशापरिदर्शन आध्यात्मिकसहायतायै शरणगमनस्य सरलं किन्तु गम्भीरं अभिव्यक्तिः मन्यते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
ज्ञातव्य-विशेषः
त्रिशरणार्थः
श्लोकः अनुवादति 'बुद्धं शरणं गच्छामि', 'धर्मं (बुद्धोपदेशम्) शरणं गच्छामि', 'सङ्घं (भिक्षुभिक्षुणीसमुदायम्) शरणं गच्छामि' इति। एते त्रयः बौद्धधर्मे त्रिरत्नम् इति उच्यन्ते।
त्रिवारमुच्चारणस्य कारणम्
एकस्मिन् सत्रे त्रिवारं शरणगमनगीतं पारम्परिकं सत्यनिष्ठां प्रतिबद्धतां च दृढीकर्तुम्। प्रत्येकमुच्चारणं प्रथमद्वितीयतृतीयोच्चारणरूपेण चिह्नितम्, यथा द्वितीयमपि तृतीयमपि इति पद्येषु दृश्यते।
भाषा च उत्पत्तिः
इदं पालिग्रन्थः, थेरवादबौद्धशास्त्राणां प्राचीनभाषा। अस्य समयः बुद्धकालादपि सम्भवति, येन शरणगमनसूत्रं गृहस्थभिक्षुभ्यः मूलाभ्यासरूपेण उपदिष्टम्।
प्रत्येकशरणस्य भूमिका
बुद्धः मार्गदर्शकः आचार्यः; धर्मः स्वयं मार्गः (उपदेशाः अभ्यासाः च); सङ्घः मार्गं रक्षन् अनुसरन् समुदायः। त्रिषु शरणगमनं विश्वासप्रतिज्ञा बौद्धजीवनपद्धत्यनुसरणप्रतिबद्धता च।
Buddha
बौद्धधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता