बुद्ध वग्ग

जसको विजयलाई कसैले हराउन सक्दैन, जसले जितेका क्लेशहरूको संसारमा कसैले पुनरागमन गराउन सक्दैन—त्यस अनन्त ज्ञान भएका र कुनै पदचिह्न नभएका बुद्धलाई तिमीहरू कुन तृष्णाको बाटोले डोर्‍याउन सक्छौ?

जसको भित्र कुनै पनि दिशामा लैजाने जालोजस्तो लपेट्ने तृष्णा बाँकी छैन—त्यस्ता अनन्त प्रज्ञा भएका र बाटो नछोड्ने बुद्धलाई कुन बाटोले बहकाउन सकिन्छ र?

जो ज्ञानीहरू सधैं ध्यानमा लीन हुन्छन् र त्यागको परम शान्तिमा रमाउँछन्—ती सचेत र सम्यक् सम्बुद्धहरूलाई देवताहरूले पनि श्रद्धा र आदर गर्दछन्।

मनुष्यको जुनी पाउनु अत्यन्त दुर्लभ छ; मानिसको जीवन बचाएर बाँच्नु कठिन छ; सत्य धर्म सुन्न पाउनु दुर्लभ छ; र बुद्धहरूको यस धर्तीमा जन्म हुनु झन् अति दुर्लभ छ।

कुनै पनि पाप कर्म नगर्नु, असल र कुशल कर्महरूको सङ्ग्रह गर्नु, र आफ्नो मनलाई पूर्ण रूपले शुद्ध बनाउनु—यही नै सबै बुद्धहरूको मूल शिक्षा हो।

धैर्य र सहनशीलता नै सबैभन्दा ठूलो तपस्या हो; बुद्धहरूले निर्वाणलाई नै सर्वोच्च बताउनुहुन्छ। अरूलाई चोट पुर्‍याउने मानिस सन्त हुन सक्दैन, र अरूलाई दुःख दिने मानिस कहिल्यै श्रमण हुन सक्दैन।

कसैको निन्दा नगर्नु, कसैलाई चोट नपुर्‍याउनु, नैतिक नियमहरूमा बाँधिनु, भोजनमा संयम राख्नु, एकान्तमा बस्नु, र उच्च ध्यानसाधनामा मन लगाउनु—यही नै बुद्धहरूको सद्धर्म हो।

सुनका सिक्काहरूको वर्षा नै भए पनि कामवासनाको तृप्ति कहिल्यै हुँदैन; 'सांसारिक सुखमा थोरै स्वाद र धेरै दुःख हुन्छ' भन्ने बुझेर ज्ञानी मानिस,

स्वर्गका दिव्य सुखहरूमा पनि कुनै मोह राख्दैन; सम्यक् सम्बुद्धका सच्चा शिष्य केवल तृष्णाको नाश (मोक्ष) मा नै रमाउँछन्।

डर र सन्त्रासले गर्दा मानिसहरू धेरै ठाउँमा शरण खोज्न जान्छन्—पहाड, जङ्गल, बगैंचा, रूख र मन्दिरहरूको शरणमा पुग्दछन्।

तर यो कुनै सुरक्षित सहारा होइन, न त यो कुनै उत्तम शरण नै हो; यस्ता ठाउँको शरण परेर मानिस कहिल्यै आफ्ना सबै दुःखहरूबाट मुक्त हुन सक्दैन।

तर जसले बुद्ध, धर्म र सङ्घको शरण लिएको छ, उसले सही ज्ञानद्वारा चार आर्य सत्यहरूलाई स्पष्ट देख्दछ:

दुःख, दुःखको उत्पत्ति, दुःखको अन्त्य (निरोध), र दुःखलाई पूर्ण रूपमा शान्त पार्ने आठ तहको आर्य अष्टाङ्गिक मार्ग।

यही नै सबैभन्दा सुरक्षित आश्रय हो, यही नै सर्वोत्तम शरण हो; यस शरणमा आएपछि मानिस संसारका सबै दुःखहरूबाट सदाका लागि मुक्त हुन्छ।

महान् पुरुष (बुद्ध) को जन्म पाउन अत्यन्त दुर्लभ हुन्छ; उहाँ जहाँतहीँ जन्मनुहुन्न। जहाँ ती ज्ञानी महापुरुष जन्मन्छन्, त्यो कुल र समाज सुख र शान्तिले भरिन्छ।

बुद्धहरूको जन्म हुनु सुखदायी छ; सद्धर्मको देशना (उपदेश) सुखदायी छ; सङ्घको एकता सुखदायी छ; र मिलेर साधना गर्नेहरूको तपस्या परम सुखमय हुन्छ।

जसले पूजा गर्न योग्य सम्यक् सम्बुद्ध वा उहाँका सन्त शिष्यहरूको आदर-सत्कार गर्दछ—जसले सबै सांसारिक जालहरू छिचोलेर शोक र रोदनलाई जितिसकेका छन्,

ती पूर्ण रूपमा शान्त र सबै प्रकारका भयबाट मुक्त भएका महापुरुषहरूलाई पूजा गर्दा प्राप्त हुने पुण्यलाई कसैले पनि 'यति मात्र हो' भनी नाप्न सक्दैन।