सहस्र वग्ग

व्यर्थका हजारौँ शब्दहरूभन्दा एउटा यस्तो सार्थक शब्द उत्तम हुन्छ, जसलाई सुनेर मन शान्त हुन्छ।

अर्थ नभएका हजारौँ कविताहरूभन्दा एउटा यस्तो कविताको पङ्क्ति श्रेष्ठ हुन्छ, जसलाई सुनेर शान्ति प्राप्त हुन्छ।

जसले अर्थहीन सयौँ गाथाहरू वाचन गर्दछ, उसको तुलनामा एउटै धर्मको वचन उत्तम हो जसलाई सुनेर मन शान्त हुन्छ।

युद्धमा कसैले लाखौं मानिसहरूलाई जितोस्, तर जसले आफ्नै मनलाई जित्दछ, ऊ नै सबैभन्दा ठूलो विजेता हो।

अरू सबै मानिसहरूलाई जित्नुभन्दा आफैंलाई जित्नु नै साँच्चै उत्तम हो। जसले आफूलाई संयमित पारेको छ र सधैं मर्यादामा बाँचेको छ,

न त देवता, न गन्धर्व, न मार र न ब्रह्माले नै—यसरी आफैंलाई जितेको मानिसको विजयलाई पराजयमा बदल्न सक्दछन्।

यदि कसैले सय वर्षसम्म हरेक महिना हजारौँ खर्च गरेर यज्ञ गरोस्, र अर्कोतर्फ कुनै आत्मज्ञानी सन्तलाई एकै क्षण मात्र पनि श्रद्धापूर्वक पूजा गरोस्—भने त्यो क्षणभरको पूजा सय वर्षको होम-यज्ञभन्दा धेरै गुणा श्रेष्ठ हुन्छ।

यदि कुनै मानिसले जङ्गलमा बसेर सय वर्षसम्म पवित्र अग्निको सेवा गर्‍यो, र अर्कोतर्फ उसले कुनै आत्मसंयमी ज्ञानीलाई एक क्षण मात्र पनि आदर गर्‍यो भने—त्यो क्षणभरको पूजा सय वर्षको अग्निसेवाभन्दा श्रेष्ठ हुन्छ।

पुण्यको आशामा कुनै मानिसले वर्षभरि जतिसुकै ठूलो यज्ञ, होम वा दान गरोस्—ती सबै सोझो मार्गमा हिँड्ने सन्तहरूलाई गरिने प्रणामको एक चौथाई बराबर पनि हुँदैनन्।

जो सधैं विनम्र स्वभावको हुन्छ र ज्येष्ठ नागरिक तथा गुरुजनको आदर गर्दछ, उसका चार कुराहरू सधैं बढ्छन्: आयु, सौन्दर्य (तेज), सुख र शक्ति।

चरित्रहीन र अनियन्त्रित भएर सय वर्ष बाँच्नुभन्दा, शीलवान् र ध्यानमग्न भएर बाँचेको एकै दिनको जीवन धेरै उत्तम हुन्छ।

बुद्धिहीन र चञ्चल मनले सय वर्ष बाँच्नुभन्दा, विवेकशील र ध्यानयुक्त भएर बाँचेको एकै दिन उत्तम हुन्छ।

अल्छी र उत्साहहीन भएर सय वर्ष बाँच्नुभन्दा, दृढ सङ्कल्प र पराक्रमका साथ बाँचेको एकै दिन धेरै उत्तम हुन्छ।

वस्तुहरूको उत्पत्ति र विनाश (अनित्यता) लाई नदेखी सय वर्ष बाँच्नुभन्दा, त्यो उत्पत्ति र विनाशलाई प्रत्यक्ष देख्ने मानिसको एकै दिनको जीवन उत्तम हुन्छ।

अमृत पद (निर्वाण) को साक्षात्कार नगरी सय वर्ष बाँच्नुभन्दा, त्यो अमर पदलाई प्रत्यक्ष देख्ने साधकको एकै दिनको जीवन उत्तम हुन्छ।

सर्वोत्तम सद्धर्मलाई नबुझी सय वर्ष बाँच्नुभन्दा, त्यो उत्तम धर्मलाई प्रत्यक्ष अनुभव गर्ने साधकको एकै दिनको जीवन परम कल्याणकारी हुन्छ।