धम्मपदको सुख वग्गमा १२ गाथाहरू (१९७–२०८) समाहित छन्, जो वास्तविक सुख भनेको भौतिक सुख र इन्द्रिय सन्तुष्टि नभएर मानसिक शान्ति, अद्वेष र तृष्णा-मुक्तिमा निहित छ भनी सिखाउँछन्। 'अहो! हामी शत्रुताको बीचमा पनि शत्रुता-विहीन भएर कति सुखसारीत बाँचिरहेका छौं!'—यो दिव्य आनन्द र उल्लासको साथ तथागत संसारको स्पर्धा र प्रतिस्पर्धा नै दुःखको मूल हो भन्ने सिद्धान्त दिन्छन्। उनीहरूको अनुसार जीत र जयको कारण शत्रुता उत्पन्न हुन्छ, पराजितजन दुःखमा सोत्छन्, तर जय र पराजय दुवैलाई त्यागिदिने शान्त पुरुष परमोच्च सुखमा निसाइन्छन्। यही वग्गमा प्रसिद्ध गाथा समाहित छ: 'निरोगी हुनु सबैभन्दा ठूलो लाभ हो, सन्तोष सबैभन्दा ठूलो धन हो, विश्वास सबैभन्दा ठूलो नाता हो, र निर्वाण नै परम सुख हो।' (गाथा २०४)।
श्लोक
अहो! हामी कति सुखपूर्वक बाँचिरहेका छौं, जो शत्रुता राख्नेहरूका बीचमा पनि वैरभाव नराखी बस्छौं! द्वेषी मानिसहरूका माझमा पनि हामी निर्वैर भई आनन्दले रहन्छौं।
श्लोक 1
अहो! हामी कति सुखले बाँचेका छौं, जो मानसिक क्लेश र रोगले ग्रस्त मानिसहरूको बीचमा पनि पूर्ण स्वस्थ भई बस्छौं! व्याकुल मानिसहरूका माझ हामी शान्त रहन्छौं।
श्लोक 2
अहो! हामी कति सुखले बाँचिरहेका छौं, जो सांसारिक लोभमा दौडिरहेका मानिसहरूको बीचमा पनि लोभविहीन भई बस्छौं! तृष्णामा छटपटिएका मानिसहरूका माझ हामी परम शान्त रहन्छौं।
श्लोक 3
अहो! हामी कति परम आनन्दले बाँचेका छौं, जसको आफ्नो भन्ने कुनै सांसारिक बन्धन छैन! हामी आभास्वर देवलोकका देवताहरूझैं केवल ध्यानको प्रीति (आनन्द) ले तृप्त भई बस्छौं।
श्लोक 4
जित्दा अरूको मनमा शत्रुता जाग्छ; हार्ने मानिस दुःखमा डुबेर सुत्छ। तर जसले जित र हार दुवैलाई त्यागेर मन शान्त पारेको छ, ऊ सधैं चैनले सुत्छ।
श्लोक 5
कामवासनाजस्तो कुनै आगो छैन; रिस र द्वेषजस्तो कुनै दुर्भाग्य छैन; पञ्चस्कन्ध (शरीर-मन) जस्तो कुनै दुःख छैन; र शान्तिभन्दा ठूलो कुनै सुख छैन।
श्लोक 6
भोक नै सबैभन्दा ठूलो रोग हो; संसारी संस्करहरू नै सबैभन्दा ठूलो दुःख हुन्। यो कुरालाई यथार्थ रूपमा जानेर साधकले निर्वाणलाई नै परम सुख मान्दछ।
श्लोक 7
निरोगी हुनु नै सबैभन्दा ठूलो लाभ हो; सन्तोष नै सबैभन्दा ठूलो धन हो; विश्वास नै सबैभन्दा ठूलो नाता हो; र निर्वाण नै परम सुख हो।
श्लोक 8
एकान्तको रस र मनको शान्तिको स्वाद चाखेपछि, धर्मको आनन्दरूपी अमृत पिउने साधक डर र पापबाट सदाका लागि मुक्त हुन्छ।
श्लोक 9
आर्य सन्तहरूको दर्शन पाउनु असल हो; उनीहरूसँग बस्न पाउनु सधैं सुखद हुन्छ। मूर्खहरूको मुखै नदेख्दा मानिस सधैंभरि सुखी रहन सक्छ।
श्लोक 10
मूर्खहरूको सङ्गतमा हिँड्ने मानिसले लामो समयसम्म पछुताउँदै शोक गर्नुपर्छ; मूर्खसँग बस्नु शत्रुसँग बस्नुजस्तै सधैं पीडादायी हुन्छ। तर ज्ञानीको सङ्गत भने प्रियजनहरूसँगको भेटझैं सधैं सुखद हुन्छ।
श्लोक 11
त्यसैले जो धैर्यवान्, बुद्धिमान्, विद्वान्, सहनशील, सदाचारी र महान् आर्य सन्त छन्—त्यस्ता सत्पुरुष र ज्ञानीको पछि त्यसरी नै लाग्नुपर्छ जसरी चन्द्रमा आकाशमा ताराहरूको बाटोमा हिँड्दछ।
श्लोक 12
पृष्ठभूमि
यो अध्याय पालि धम्मपद (खुद्दक निकाय, पालि त्रिपिटक) को सुख वग्ग हो, गाथा 197–208। कपिलवत्थु, वेसाली र सावत्थीमा भनिएको यो अध्यायले बुद्धद्वारा सम्पन्न ऐतिहासिक मेलमिलापहरू प्रतिबिम्बित गर्दछ। गाथा 197–199 त्यतिबेला उच्चारण गरिएका थिए, जब शाक्य र कोलियहरू रोहिणी नदीको पानीको विषयमा विनाशकारी युद्धको कगारमा थिए; बुद्ध सेनाहरूका बीचमा उभिनुभयो र सोध्नुभयो कि पानी कुलीन योद्धाहरूको रगतभन्दा बढी मूल्यवान् छ कि? गाथा 201 कोसलका राजा पसेनदि आफ्ना भान्जा अजातसत्तुद्वारा युद्धमा पराजित भएपछि भनिएको थियो, र गाथा 204 ले राजा पसेनदिलाई उनी अत्यधिक भोजनका कारण कष्ट भोगिरहँदा सान्त्वना दियो।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
वैरियों के बीच निर्वैर (गाथा १९७–१९९)
'अहो! हामी कति सुखसारीत बाँचिरहेका छौं, जो शत्रुता राखे्नहरूको बीचमा पनि सर्वथा शत्रुताविहीन छौं; जो विषय-विकारले रुग्ण मानिसहरूको बीचमा पूर्ण स्वस्थ छौं; र जो अशान्त र तृष्णाले व्याकुल मानिसहरूको बीचमा परम शान्त छौं।'
अकिञ्चन होएर प्रीतिको भोजन (गाथा २००)
अहो! हामी कति सुखसारीत बाँचिरहेका छौं जसको पासमा आफ्नो भन्न लाउने कोहीपनि सांसारिक परिग्रह छैन! हामी आभास्वर लोकको दिव्य देवताहरूजस्तै केवल आध्यात्मिक आनन्द (प्रीति)को भोजन गर्छौं।
जीत से वैर और हार से दुःख (गाथा २०१)
विजय शत्रुता र वैरता उत्पन्न गर्दछ; पराजित व्यक्ति दुःख र शोकमा सोत्छ; परन्तु शान्त पुरुष जय र पराजय दुवैलाई त्यागीदिएर परम सुखको निसामा सोत्छ।
चार सर्वोत्तम सम्पत्तिहरू (गाथा २०४)
'निरोगी हुनु सबैभन्दा ठूलो लाभ हो; संतोष सबैभन्दा ठूलो धन हो; विश्वास सबैभन्दा ठूलो बन्धु (मित्र) हो; र निर्वाण सबैभन्दा परम सुख हो।'
तारको पथमा चन्द्रमा (गाथा २०८)
जिस प्रकार पूर्णिमाको चन्द्रमा आकाशमा नक्षत्रहरूको बाटोमा हिँड्छ, त्यसी प्रकार मानिसले धैर्यवान, प्रज्ञावान, बहुश्रुत, सीलवान र सत्यनिष्ठ पुरुषहरूको अनुगमन गर्नुपर्छ।
विषय अनुसार हेर्नुहोस्
Buddha
बौद्ध धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित