ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତ କଥା
କାହାଣୀ ଓ ପାଳନ ବିଧି
ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ବଣିକ ସାଧୁ ଓ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା କଳାବତୀଙ୍କ କଥା, ଯାହା ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତ ପୂଜା ସମୟରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଠ କରାଯାଏ।
ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ରେବା ଖଣ୍ଡ: ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମୂଳ
ଶ୍ରୀ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ଓ ସର୍ବତ୍ର ପାଳିତ ଗୃହସ୍ଥ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ। ଏହି ପବିତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭିତ୍ତି ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ରେବା ଖଣ୍ଡରେ ମିଳେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂଜନୀୟ ଋଷି ସୂତ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ପବିତ୍ର ବନରେ ଏକତ୍ରିତ ଶୌନକ ମୁନି ଓ ଅଠାଅଶୀ ହଜାର ଋଷିଙ୍କୁ କଥା କହନ୍ତି।
ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ ଯେ କଳି ଯୁଗର ଦ୍ରୁତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଯୁଗରେ ମାନବଜାତିକୁ ରୋଗ, ଶୋକ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ମାନସିକ ଅଶାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରୁଥିବା ସରଳ କିନ୍ତୁ ଅଚୂକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କ'ଣ? ତେବେ ସୂତ ଋଷି ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଓ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ସଂବାଦର ରହସ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରୂପେ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରମ ସତ୍ୟର ସାକାର ସ୍ୱରୂପ ପରମ ସତ୍ତା ରୂପେ, ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ସର୍ବସୁଲଭ ଉପାୟ ଯାହା ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତି, ପାରିବାରିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ, ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଅନ୍ତିମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।
ଶୁଭ ସମୟ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଙ୍କଳ୍ପ
ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଗୁଣ ଏହି ଯେ ଏହା ନା ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଦାବି କରେ, ନା କୌଣସି କଠୋର ପଞ୍ଜିକା ସୀମା:
- •ଶୁଭ ଅବସର: ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗୁରୁବାର, ବା ଗୃହ-ପ୍ରବେଶ, ବିବାହ, ନାମକରଣ, ନୂତନ ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ, ଗୁରୁତର ରୋଗରୁ ସୁସ୍ଥତା, ବା କୌଣସି ପ୍ରିୟ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ପରି ଜୀବନର ପ୍ରମୁଖ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟରେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପାଳନ କରାଯାଏ।
- •ପ୍ରଭାତ ଶୁଦ୍ଧି ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ: ବ୍ରତ ଦିନ ପ୍ରଭାତରେ ଭକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧକାରୀ ସ୍ନାନ କରି, ପରିଷ୍କାର ପୀତ ବା ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗ ଆଡ଼କୁ ମୁଖ କରି ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସଙ୍କଳ୍ପ (ସଙ୍କଳ୍ପ) ନିଅନ୍ତି:
ମମ ସକଲଦୁରିତୋପଶମନପୂର୍ବକ ସର୍ବକାମନାସିଦ୍ଧୟେ ଶ୍ରୀ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପୂଜନମହଂ କରିଷ୍ୟେ।
ମମ ସକଲ-ଦୁରିତୋପଶମନ-ପୂର୍ବକ ସର୍ବ-କାମନା-ସିଦ୍ଧୟେ ଶ୍ରୀ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପୂଜନମ୍ ଅହଂ କରିଷ୍ୟେ।
("ମୋର ସମସ୍ତ ସଙ୍କଟର ଉପଶମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଶ୍ରୀ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରୁଛି।")
- •ଉପବାସ ନିୟମ: ସାଧକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନ ନିରାହାର ରହି ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଥବା ଦିନରେ କେବଳ ଲଘୁ ଫଳ ଓ ଦୁଗ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ ଓ ପବିତ୍ର ସାମଗ୍ରୀ ସଜ୍ଜା
ପୂଜା ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ (ଗୋଧୂଳି ମୁହୂର୍ତ୍ତ), ଯେତେବେଳେ ପରିବାର ଓ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କରାଯାଏ:
- 1.ଚାରି କଦଳୀ ସ୍ତମ୍ଭ: ଉତ୍ତର ବା ପୂର୍ବ କାନ୍ଥ ପାଖରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ କାଠ ଚୌକି (ଚୌକି) ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ମଣ୍ଡପର ଚାରି ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଚାରିଟି ତାଜା କଦଳୀ ଗଛର ଡାଳ (କେଳେ କେ ଖମ୍ଭେ) ବାନ୍ଧାଯାଏ, ଯାହା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଫଳଦାୟକତା, ପବିତ୍ରତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନବୀକରଣର ପ୍ରତୀକ।
- 2.ମଣ୍ଡପ ବସ୍ତ୍ର: ଚୌକିକୁ ତାଜା ପୀତ ବା ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କରାଯାଏ। କେନ୍ଦ୍ରରେ କଞ୍ଚା, ଅପରିଷ୍କୃତ ଚାଉଳ (ଅକ୍ଷତ) ବିଛାଯାଏ, ଯାହା ଉପରେ ପବିତ୍ର କଳସ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।
- 3.କଳସ ସ୍ଥାପନ: ତମ୍ବା, ପିତଳ ବା ରୂପା ପାତ୍ରରେ ପରିଷ୍କାର ଜଳ ଭରାଯାଏ, ଯାହା ଚନ୍ଦନ ଲେପ, ସୁଗନ୍ଧି ସୁପାରୀ, ଏକ ରୂପାର ମୁଦ୍ରା ଓ ପବିତ୍ର ଦୂର୍ବା ଘାସ ସହିତ ସୁବାସିତ। କଳସର ମୁଖରେ ଆମ୍ରପଲ୍ଲବ (ଆମ୍ରପଲ୍ଲବ) ରଖାଯାଏ, ଏବଂ ତା'ଉପରେ ଲାଲ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛୁଆ ନଡ଼ିଆ (ମୌଳି) ରଖାଯାଏ।
- 4.ଦେବ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠା: ଚୌକିରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମଧାରୀ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, କିମ୍ବା ଫ୍ରେମରେ ଥିବା ଚିତ୍ର ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ସେଥିସହ ଭଗବାନ ଗଣେଶ, ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ନବଗ୍ରହ (ନଅଟି ସୁପାରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ) ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି।
କଳସ ଚାରିପଟେ ନବଗ୍ରହର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ନଅଟି ସୁପାରୀ ଏହିପରି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ:
ସପାଦ ଭୋଗ ଓ ପଞ୍ଚାମୃତର ପ୍ରାମାଣିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି
ଭଗବାନ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ନୈବେଦ୍ୟ (ନୈବେଦ୍ୟ) ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସମୟ-ପରୀକ୍ଷିତ ଅନୁପାତ ରହିଛି:
- 1.ସବାୟା ନିୟମ (ସପାଦ ୧.୨୫ ଅନୁପାତ): ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସପାଦ ଭୋଗ, ଯାହାକୁ ସବାୟା ପ୍ରସାଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ଉପାଦାନ ଏକ ଓ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ (ଯଥା ୧.୨୫ ପାଉ, ୧.୨୫ କିଲୋ, ବା ୧.୨୫ ସେର) ପରିମାଣରେ ମପାଯିବା ଉଚିତ, ଦୈବୀ ପ୍ରଚୁରତା ଆହ୍ୱାନ କରିବାକୁ।
- 2.ପଞ୍ଜିରି / ହାଲୁଆ ଭଜା:
- •ଶୁଦ୍ଧ ଦେଶୀ ଗାଈ ଘିଅକୁ ଏକ ବଡ଼ ଲୁହାର ବା ତମ୍ବାର କଡ଼ାଇରେ ତରଳାଯାଏ।
- •ଗହମ ଆଟା (ଆଟା) ବା ମୋଟା ସୁଜି (ସୁଜି) ମୃଦୁ ଅଗ୍ନିରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭାଜାଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାଦାମୀ ଓ ସୁଗନ୍ଧି ନ ହୁଏ।
- •ଚିନି ବା ଗୁଡ଼, ଗୋଳମରିଚ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଲାଚି, ଶୁଖିଲା ଫଳ (କଟା ବାଦାମ, କାଜୁ, କିସମିସ, ଚାରୋଲୀ) ଏବଂ କଟା କଦଳୀ ଭଲ ଭାବେ ମିଶାଯାଏ।
- •ତାଜା ସଂଗ୍ରହିତ ତୁଳସୀ ପତ୍ର (ତୁଳସୀ ଦଳ) ନୈବେଦ୍ୟ ଉପରେ ରଖାଯାଏ, କାରଣ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ବିନା କୌଣସି ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
- 3.ପଞ୍ଚାମୃତ (ପାଞ୍ଚ ଅମୃତ): ରୂପା ବା କାଚ ପାତ୍ରରେ କଞ୍ଚା ଅଗ୍ନିତପ୍ତ ନ ହୋଇଥିବା ଗାଈ ଦୁଧ, ତାଜା ଦହି, ଗାଈ ଘିଅ, ବନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ମହୁ ଓ ମିଶ୍ରି ମିଶାଇ ପଞ୍ଚାମୃତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ତାହା ଉପରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଓ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ରଖାଯାଏ।
ପଞ୍ଚ ଅଧ୍ୟାୟ ମାହାତ୍ମ୍ୟ (ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତର ପାଞ୍ଚଟି କଥା)
ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାରେ ପୂଜକ ବା ପରିବାରର ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦୀପ ଜାଳି ପରିବାର ଓ ଆତ୍ମୀୟ-ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣୋକ୍ତ ପାଞ୍ଚଟି ଅଧ୍ୟାୟର ପାଠ ଓ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି। ପାଞ୍ଚଟି ଘିଅ ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଯାଏ।
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ବୈକୁଣ୍ଠରେ ନାରଦ-ବିଷ୍ଣୁ ସଂବାଦ
ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଯେତେବେଳେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ କର୍ମାନୁସାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ହୃଦୟ କରୁଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଯାଇ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଏବଂ ପଚାରନ୍ତି ଯେ ହେ ପ୍ରଭୋ! କେଉଁ ସରଳ ଓ ସୁଲଭ ଉପାୟରେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ଦୂର ହୋଇପାରିବ? ଭଗବାନ ଶ୍ରୀହରି କହନ୍ତି ଯେ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କ ବ୍ରତ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଉଭୟରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ସାଂସାରିକ ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ନ ହୁଏ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: କାଶୀର ନିର୍ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କାଠୁରିଆ
କାଶୀ ନଗରୀରେ ଶତାନନ୍ଦ ନାମକ ଜଣେ ଅତି ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣର ବେଶ ଧରି ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତର ବିଧି ଶିଖାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେହିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ବ୍ରତ କଲେ ଏବଂ ସେ ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଜଣେ ତୃଷିତ କାଠୁରିଆ ସେଠାକୁ ଆସି କଥା ଶୁଣିଲା, ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କଲା, ଏବଂ ନିଜର କାଠ ବିକ୍ରି କରି ସେହି ଧନରେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରତ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେଲା। ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ କାଠୁରିଆ ଅପାର ସୁଖ, ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଲା।
ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ସାଧୁ ବଣିକ ଓ କନ୍ୟା କଳାବତୀର ଜନ୍ମ
ଉଲ୍କାମୁଖ ନାମକ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ପରେ ସାଧୁ ନାମକ ଜଣେ ଧନୀ ବଣିକ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲୀଳାବତୀ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ। ସନ୍ତାନହୀନ ଥିବାରୁ ବଣିକ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ ଯେ ଯଦି ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଶ୍ରୀ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ଭଗବାନଙ୍କର ଭବ୍ୟ ବ୍ରତ କରିବେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାର ନାମ 'କଳାବତୀ' ରଖାଗଲା। କିନ୍ତୁ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଲୋଭ ଓ ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ବଣିକ ନିଜର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବାରମ୍ବାର ଟାଳି ଦେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ ଯେ କନ୍ୟାର ବିବାହ ସମୟରେ ସେ ବ୍ରତ କରିବେ। ସମୟ ଆସିବାରୁ କଳାବତୀର ବିବାହ କଞ୍ଚନନଗରର ଏକ ସୁଯୋଗ୍ୟ ଯୁବକ ସହିତ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ବଣିକ ପୁଣି ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଭୁଲି ଜୁଆଇଁ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିଗଲେ।
ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ରତ୍ନପୁରୀର କାରାଗାର, ଡୁବୁଥିବା ଜାହାଜ ଓ ପ୍ରସାଦର ଅନାଦର
ପ୍ରତିଜ୍ଞା-ଭଙ୍ଗ ହେତୁ ଭଗବାନ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ରତ୍ନପୁରୀର ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବଣିକ ଓ ତାଙ୍କ ଜୁଆଇଁଙ୍କ ଉପରେ ରାଜକୋଷ ଚୋରିର ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ ଲାଗିଲା ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କୁ କାଳକୋଠରୀରେ ରଖାଗଲା। ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଜବତ ହେଲା, ଏବଂ ଘରେ ଚୋରମାନେ ଡକାୟତି କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଲୀଳାବତୀ ଓ କଳାବତୀ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଦିନେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ କଳାବତୀ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଯାଇ ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପୂଜା ହେଉଥିଲା ସେଠାରେ କଥା ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ପ୍ରସାଦ ଖାଇଲେ। ଗଭୀର ଅନୁତାପରେ ଲୀଳାବତୀ ଓ କଳାବତୀ ଘରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଶୋଚନା ସହିତ ବ୍ରତ କଲେ। ସେହି ରାତ୍ରିରେ ଭଗବାନ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରକେତୁଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ନିର୍ଦୋଷ ବଣିକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ପୁନର୍ବାର ଧନ ଫେରି ପାଇ ଘରକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ ଭଗବାନ ଏକ ଦଣ୍ଡୀ ସନ୍ୟାସୀ ରୂପରେ ପୁଣି ବଣିକଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ, ଜାହାଜରେ କ'ଣ ଅଛି ପଚାରି। ଅହଂକାରରେ ସାଧୁ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ: "ଜାହାଜରେ କେବଳ ଶୁଖିଲା ଘାସ ଓ ପତ୍ର ଅଛି!" ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜାହାଜର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୁଖିଲା ପତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା। ଭୀତ ହୋଇ ସାଧୁ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁତାପ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଧନ ପୁନଃ ଫେରିଲା। ନିଜ ନଗର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟରେ କଳାବତୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଗମନ ସମାଚାର ଶୁଣି ଏତେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ ଯେ ସେ ନିଜର ପୂଜାର ଶେଷ ପ୍ରସାଦ ଖାଇ ନ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତଟ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ପ୍ରସାଦର ଅନାଦରରେ ଜାହାଜ ପତି ସହିତ ଜଳରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା। ଯେତେବେଳେ କନ୍ୟା ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ଭୁଲ ବୁଝିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଫେରି ଆସି ଭଗବାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ପ୍ରସାଦ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ମସ୍ତକରେ ଲଗାଇ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହିକ୍ଷଣି ଜାହାଜ ପୁନଃ ଭାସିଲା ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ସୁସ୍ଥ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଭାବେ ତୀରକୁ ଆସିଲେ।
ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ: ରାଜା ତୁଙ୍ଗଧ୍ୱଜଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ଅନୁତାପ
ରାଜା ତୁଙ୍ଗଧ୍ୱଜ ଶିକାର ଖେଳି ଗୋଟିଏ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଗୋପବାଳକମାନେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଭଗବାନ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ରାଜା ନିଜ ରାଜସୀ ଅହଂକାରରେ ନା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ନା ଗୋପବାଳକମାନେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଲେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଭଗ୍ନାବଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଧନାଗାର ଲୁଟି ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶହେ ପୁତ୍ର କାଳର କବଳରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ରାଜା ତୁରନ୍ତ ବୁଝିଲେ ଯେ ଭଗବାନ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦର ତିରସ୍କାର ହିଁ ଏହି ସର୍ବନାଶର କାରଣ। ରାଜା ନଗ୍ନପାଦରେ ଦୌଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଗୋପବାଳକମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି କ୍ଷମା ମାଗିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି ଶୁଖିଲା ପ୍ରସାଦ ଖାଇଲେ। ଭଗବାନ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଜୀବିତ ହେଲେ, ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ମିଳିଲା ଏବଂ ରାଜା ଶେଷରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଗମନ କଲେ।
ମହା ଆରତି, ଚରଣାମୃତ ଓ ପାରଣ ବିଧାନ
କଥା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ବାତାବରଣ ଭକ୍ତିମୟ ହୋଇଉଠେ:
- 1.କର୍ପୂର ମହା ଆରତି: ସମସ୍ତ ଭକ୍ତ ଠିଆ ହୋଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆରତି "ଜୟ ଜଗଦୀଶ ହରେ" ଅଥବା "ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରମଣା" ର ମଧୁର ଗାୟନ କରନ୍ତି। କର୍ପୂର ଓ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଘିଅ ଦୀପ ସହିତ ଆରତି କରାଯାଏ।
- 2.କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା: ପୂଜାରେ ଘଟିଥିବା ଜ୍ଞାତ-ଅଜ୍ଞାତ ଯେକୌଣସି ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ାଯାଏ:
ଅପରାଧସହସ୍ରାଣି କ୍ରିୟନ୍ତେଽହର୍ନିଶଂ ମୟା। ଦାସୋଽୟମିତି ମାଂ ମତ୍ୱା କ୍ଷମସ୍ୱ ପରମେଶ୍ୱର॥
- 3.ପ୍ରସାଦ ଅବଶ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀୟ: ପୂଜା ପରେ ଚରଣାମୃତ ଏବଂ ସପାଦ ଭୋଗ, ଯାହାକୁ ପଞ୍ଜିରି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ। କଥାର ସ୍ପଷ୍ଟ ସନ୍ଦେଶ ଏହି ଯେ ପ୍ରସାଦକୁ କେବେ ବି ପକାଇବା, ଅନାଦର କରିବା, ବା ବିନା ଖାଇ ପୂଜାରୁ ଉଠିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
- 4.ପାରଣ ଓ ବିସର୍ଜନ: ସର୍ବପ୍ରଥମେ ପରିବାରର ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦୀନ-ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଗାଈକୁ ଭୋଗ ଖୁଆନ୍ତୁ, ଏବଂ ତା'ପରେ ନିଜେ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ସମସ୍ତ ପାରିବାରିକ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ମୂଳ କାହାଣୀ
ଏହି ବ୍ରତର ମୁଖ୍ୟ କାହାଣୀ ଜଣେ ବଣିକ ସାଧୁ ଓ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ବଣିକ ଜଣେ ନଦୀ କୂଳରେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବ୍ରତ କରୁଥିବା ଦେଖି ମନରେ ଇଚ୍ଛା ଜାଗ୍ରତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ଅବହେଳା କରିବାରୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ବିପଦ ଆସିଲା। ଶେଷରେ ଝିଅର ପ୍ରେରଣାରେ ପୁଣି ବ୍ରତ କରି ସୁଖ ଫେରି ପାଇଲେ।
ବ୍ରତର ମହତ୍ତ୍ୱ
ଶ୍ରୀ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କରାଯାଏ। ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା କୌଣସି ଶୁଭ ଦିନରେ ପାଳନ କଲେ ଜୀବନରେ ସୁଖ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମନୋବାଞ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ପାଳନ ବିଧି
ବ୍ରତ ପାଳନ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବାଛି ଭଗବାନ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ଚିତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। ପୂଜା ସମୟରେ କଥା ଶୁଣିବା ଓ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏହାର ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ।
ଅଞ୍ଚଳିକ ଭିନ୍ନତା
ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି କାହାଣୀର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଂସ୍କରଣ ମିଳେ। କେତେକ ସଂସ୍କରଣରେ ବଣିକ ସାଧୁଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅନ୍ୟ ଚରିତ୍ର ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା ଏକ: ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ମିଳେ।
ଶିକ୍ଷା
ଏହି କାହାଣୀରୁ ଶିକ୍ଷା ମିଳେ ଯେ ଭଗବାନ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କ ବ୍ରତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନରେ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆସେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କଲେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏହା ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।