સંત તુકારામ

સંત તુકારામનો મરાઠી અભંગ, જેમાં વૃક્ષો અને પક્ષીઓ વચ્ચેના એકાંતના આનંદનું વર્ણન છે, અને હરિકથા જ એકમાત્ર ભોજન છે.

સંત તુકારામનો વિદાય-અભંગ, જે પરંપરા અનુસાર તેમના વૈકુંઠ-પ્રસ્થાન સમયે ગવાયો: અંતિમ 'રામ-રામ' અને જીવનના બંધનોની મુક્તિ.

શરણાગતિમાં વિશ્રાંતિનો સંત તુકારામનો અભંગ: વિઠ્ઠલના ચરણનાં દર્શન થયા પછી ચંચળ મનને ભટકવા માટે બીજે ક્યાંય સ્થાન રહેતું નથી.

સંત તુકારામનો અદ્વૈત આનંદનો અભંગ: આનંદના સરોવરમાં દરેક તરંગ આનંદ જ છે, અને તે અનુભવ સામે શબ્દો મૌન થઈ જાય છે.

સંત તુકારામનો ઈશ્વર-વિયોગનો અભંગ: ચકોર ચંદ્ર માટે અને બાળક માતા માટે જેમ ઝંખે, તેમ તેમનો આત્મા વિઠ્ઠલની રાહ જુએ છે.

સંત તુકારામનું વિઠ્ઠલ પ્રત્યેનું ટૂંકું પ્રાર્થનાગીત: તેઓ એક જ વરદાન માગે છે કે ઈશ્વર કદી વિસરાય નહીં, અને મુક્તિ કે ધન કરતાં સંતોની સંગત પ્રિય છે.

સંત તુકારામનો એ અભંગ જે સાચા સંતની વ્યાખ્યા કરે છે: જે દુઃખીઓને પોતાના માનીને અપનાવે છે, તેનામાં ઈશ્વર વસે છે.

સંત તુકારામનું આનંદભર્યું ચિત્ર: ચંદ્રભાગાના રેતાળ પટ પર વૈષ્ણવો નાચે છે, એકબીજાને નમે છે અને અહંકાર પાછળ મૂકી દે છે.

સંત તુકારામની નમ્રતા માટેની પ્રાર્થના: કીડી ખાંડનો સ્વાદ માણે છે, જ્યારે વિશાળ હાથીને અંકુશનો માર સહન કરવો પડે છે, માટે નાનાપણું જ વધુ સુખદ વરદાન છે.

સંત તુકારામનું વિઠ્ઠલનું ધ્યાન-આહ્વાન: પંઢરપુરમાં ઈંટ પર કમર પર હાથ રાખીને ઊભેલા, તુલસીની માળા અને પીળું રેશમ ધારણ કરેલા ભગવાન વિઠ્ઠલનું ચિંતન.

સંત તુકારામનું આહ્વાન: વિઠ્ઠલનું ગાન કરો, તેમનું ધ્યાન ધરો અને ઈંટ પર ઊભેલા તેમને નિહાળો; તેમનું નામ મુખને મીઠું કરે છે અને મૃત્યુનો પાશ તોડે છે.

તુકારામ ગાથાનો અભંગ ક્રમાંક ૨૪૮૧: સર્વ સૃષ્ટિની એકતાનો ઉત્સવ, જેમાં વૃક્ષો, વેલો અને પક્ષીઓ સગાં બનીને આત્માને વિઠ્ઠલના ધ્યાન તરફ લઈ જાય છે.