देवशयनी एकादशी व्रत कथा
आषाढ शुक्ल पक्षातील हरिशयनी एकादशीची पावन कथा.
उत्पत्ती आणि युधिष्ठिर व श्रीकृष्ण यांच्यातील संवाद
भविष्योत्तर पुराण आणि पद्म पुराण मध्ये, राजा युधिष्ठिर विचारतात:
"हे जनार्दना! आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षात येणाऱ्या एकादशीचे नाव काय आहे? या दिवशी कोणत्या देवताची पूजा केली जाते आणि या पवित्र व्रताचे आध्यात्मिक फल काय आहे?"
भगवान श्रीकृष्ण उत्तर देतात:
"हे राजा! आषाढ शुक्ल पक्षाची एकादशी देवशयनी किंवा हरिशयनी एकादशी म्हणून ओळखली जाते, आणि पद्मा एकादशी म्हणूनही साजरी केली जाते. या दिवशी, मी क्षीरसागरात शेषनागाच्या शय्येवर चार महिन्यांसाठी योगनिद्रेत प्रवेश करतो. जो कोणी सच्च्या अंतःकरणाने हे व्रत पाळतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि माझ्या सर्वोच्च शाश्वत धामात प्रवेश करतो."
राजा मान्धात्याची पवित्र कथा
भगवान कृष्णाने राजा मान्धाता नावाच्या एका थोर सम्राटाचा प्राचीन इतिहास सांगितला, जो भगवान श्रीरामाचा धार्मिक पूर्वज होता:
राजा मान्धाता आपल्या राज्यावर धार्मिकतेने राज्य करीत असे आणि सर्व प्रजेला आपल्या मुलांप्रमाणे वागवीत असे. तथापि, भूतकाळातील एका गंभीर कर्मचक्रामुळे, त्याच्या राज्यात सलग तीन वर्षे भीषण दुष्काळ पडला. एक थेंबही पाऊस पडला नाही; पिके सुकली, जलस्रोत धुळीत मिळाले, आणि लोक उपासमारीने ओरडू लागले.
आपल्या प्रजेला दुःखी पाहून, राजा मान्धाता आध्यात्मिक सल्ला घेण्यासाठी घनदाट जंगलात निघाले. जंगलातील एका आश्रमात त्यांची भेट महर्षी अंगिरा यांच्याशी झाली, जे ब्रह्मदेवाचे पुत्र होते.
राजा मान्धात्याने आदराने नमस्कार केला आणि आपल्या राज्याच्या दुःखाचे वर्णन केले. ऋषी अंगिरा उत्तर देतात:
"हे राजा! सत्ययुगाचे सुवर्ण सद्गुण अत्यंत शुद्धतेची मागणी करते. या संकटावर उपाय म्हणून, तुम्ही आणि तुमची सर्व प्रजा यांनी आषाढ शुक्ल देवशयनी एकादशी चे पवित्र व्रत पूर्ण भक्तीने पाळावे. भगवान विष्णूची पांढऱ्या फुलांनी पूजा करा, दीप प्रज्वलित करा आणि शुद्ध प्रार्थना करा."
राज्यात परत आल्यावर, राजा मान्धाता, त्यांचे राजपरिवार आणि संपूर्ण राज्याने देवशयनी एकादशीचे व्रत सच्च्या अंतःकरणाने पाळले. भगवान विष्णूच्या अपार कृपेने, आकाशात गडद पावसाळी ढग जमा झाले आणि मुसळधार पाऊस झाला. दुष्काळ संपला, पिके बहरली, आणि शांती परत आली.
चातुर्मासाची सुरुवात
देवशयनी एकादशीने चातुर्मास (श्रावण, भाद्रपद, आश्विन आणि कार्तिक या चार पवित्र पावसाळी महिन्यांचा) औपचारिक प्रारंभ होतो.
या चार महिन्यांत:
- 1.भगवान विष्णू योगनिद्रेत विश्रांती घेतात: शुभ गृहप्रवेश (जसे की लग्न आणि गृहप्रवेश) थांबवले जातात, सर्व मानवी ऊर्जा ध्यान, शास्त्राध्ययन आणि आध्यात्मिक साधनेकडे वळवली जाते.
- 2.तपश्चर्येचे पालन: भक्त दिवसातून एकदा भोजन (एक-भुक्त), पालेभाज्या किंवा विशिष्ट धान्यांचा त्याग, आणि भगवद्गीता व श्रीमद्भागवत सारख्या पवित्र ग्रंथांचे पठण यासारखे व्रत घेतात.
व्रताचे नियम आणि विधी
- 1.सकाळची पूजा: सूर्योदयापूर्वी स्नान करा, भगवान विष्णू/कृष्णाची मूर्ती स्थापित करा आणि पंचामृत व गंगाजलाने देवतेचे अभिषेक करा.
- 2.पिवळ्या वस्तूंचे अर्पण: भगवान विष्णूंना पिवळे वस्त्र, पिवळी फुले (गेंदा), तुळशीची पाने आणि गोड फळे अर्पण करा.
- 3.योगनिद्रा प्रार्थना: भगवान विष्णूंना दिव्य विश्रांतीसाठी आमंत्रित करणारी पवित्र प्रार्थना म्हणा:
"सुसमये जगन्नाथ लोकनाथ जनार्दन, इदं व्रतं मयारक्ष्यं शये त्वं क्षीरोदधन्वितः।"
- 4.व्रताचे पारण: द्वादशीच्या सकाळी प्रार्थना करा, गायी आणि भक्तांना अन्न द्या आणि व्रताचा समारोप करा.
तुम्हाला माहीत आहे का?
Marks the cosmic commencement of Chaturmas (the four-month monsoon ascetic period).
Lord Vishnu enters Yoga Nidra (mystic slumber) on the serpent Sheshanaga in the Ocean of Milk.
The fast helped King Mandhata end a catastrophic three-year famine and bring life-giving rain to his kingdom.
Concludes four months later on Devutthana (Prabodhini) Ekadashi when Lord Vishnu awakens.
Presiding Deity & Parana
Dedicated to Lord Vamana; the fast is broken on Dvadashi morning after sunrise, taking care to observe Parana strictly after Hari Vasara ends.
Vishnu
हिंदू धर्म से और
संबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत