श्लोक
संसार वासना र दुःखको आगोले निरन्तर बलिरहेको बेला यो कस्तो हाँसो र कस्तो रमाइलो? अज्ञानको अन्धकारले घेरिएर पनि तिमीहरू ज्ञानको बत्ती किन खोज्दैनौ?
श्लोक 1
यो सिंगारिएको पुतलीजस्तो शरीरलाई हेर, जो घाउहरूको थुप्रो हो, रोगले ग्रस्त छ, अनेकौं इच्छाहरूले भरिएको छ, र जसमा कुनै स्थायित्व वा स्थिरता छैन।
श्लोक 2
यो शरीर जीर्ण भइसकेको छ, यो रोगहरूको गुँड र अत्यन्त कमजोर छ; यो दुर्गन्धित थुप्रो छिट्टै नष्ट हुन्छ, किनकि जीवनको अन्त्य मृत्यु नै हो।
श्लोक 3
शरद ऋतुमा फालिएका सुकेका लौकाझैं परेवाको रङजस्ता यी सेता हाडहरू छरपस्ट देखेपछि, सांसारिक कामवासनामा केको रमाइलो बाँकी रहन्छ र?
श्लोक 4
हाडहरूले बनेको यो नगर (शरीर) मा मासु र रगतको लेप लगाइएको छ; र यसभित्र बुढ्यौली, मृत्यु, घमण्ड र कृतघ्नता लुकेर बसेका छन्।
श्लोक 5
राजाहरूका राम्रा रथहरू पनि पुराना भएर बिग्रन्छन्; यो शरीर पनि बुढ्यौलीतर्फ जान्छ; तर सत्पुरुषहरूको धर्म कहिल्यै पुरानो वा जीर्ण हुँदैन, ज्ञानीहरूले यही सत्य बताउँछन्।
श्लोक 6
अल्पज्ञानी मानिस गोठको गोरुझैं केवल बूढो हुन्छ; उसको मासु त बढ्छ, तर उसको बुद्धि र विवेक कहिल्यै बढ्दैन।
श्लोक 7
अनेक जन्महरूको संसारमा म यो शरीररूपी घर बनाउने (तृष्णा) लाई खोज्दै नरोकिई भौंतारिरहें; बारम्बार जन्म लिनु कति दुःखदायी छ!
श्लोक 8
हे घर बनाउने तृष्णा! तैंले मलाई देखिसकिस्! अब तैंले फेरि मेरो शरीररूपी घर कहिल्यै बनाउन पाउने छैनस्! तेरा सबै खाँबाहरू भाँचिएका छन् र छानो खसेको छ। मेरो चित्त निर्वाणमा पुगिसकेको छ; मैले सबै तृष्णाको नाश गरिसकेको छु!
श्लोक 9
जसले जवानीमा न त पवित्र धार्मिक जीवन बिताए, न त कुनै धन नै कमाए, उनीहरू बुढ्यौलीमा माछा नभएको सुकेको पोखरीमा बस्ने बूढा बकुल्लाझैं पछुताउँदै सुक्छन्।
श्लोक 10
जवानीमा न त धर्मसाधना गरे, न त ज्ञानरूपी सम्पत्ति कमाए, उनीहरू धनुषबाट खसेका पुराना र भाँचिएका तीरझैं भुइँमा लडेर विगतका दिनहरू सम्झी विलाप गर्दछन्।
श्लोक 11
पृष्ठभूमि
यो अध्याय पालि धम्मपद (खुद्दक निकाय, पालि त्रिपिटक) को जरावग्ग, गाथा 146–156 अन्तर्गत पर्छ। सावत्थी र उरुवेलाको बोधिवृक्षमा उपदेश गरिएको यस अध्यायमा त्रिपिटकका ऐतिहासिक रूपमा सबैभन्दा पूजनीय गाथाहरू समावेश छन्। परम्पराअनुसार गाथा 153–154 (‘अनेकजातिसंसारं...’) बुद्धले बोधिवृक्षमुनि प्रभातकालमा परम सम्बोधि प्राप्त गर्दा आफ्नो हृदयमा मौन रूपमा उच्चारण गर्नुभएको सर्वोच्च विजय-गीत (पठम-बुद्ध-वचन) हो। अन्य गाथाहरूले गणिका सिरिमा र जनपदकल्याणीको क्षीण हुँदै गएको सौन्दर्यको वर्णन गर्छन्, जसले भिक्षुहरूलाई सौन्दर्य क्षणभङ्गुर हुन्छ भन्ने स्मरण गराउँछ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Gautama Buddha · Founder of Buddhism · c. 5th–6th century BCE, Northern India/Nepal
Born Siddhartha Gautama in Lumbini, he attained enlightenment and spent the rest of his life teaching the Dhamma across northern India. His discourses (Suttas), preserved orally for generations before being written down in the Pali Canon, form the doctrinal foundation of Buddhism.
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
जाग्रत व्यक्तिको प्रथम वचन (गाथा 153–154)
यी विश्वप्रसिद्ध गाथाहरुमा नवीन जागरित बुद्ध पुनर्जन्मको निर्माता (तृष्णा/तण्हा) लाई सम्बोधन गर्दै भन्नुहुन्छन्: 'अनेक जन्मों तक मैले यो घरका निर्माताको खोज गर्दै भौंतारिरहें... हे घर-कारक! अब तू देख लिइस्। अब तू फेरि यो जन्मको घर बनाउन पाउने छैनस्! तेरा सबै खम्बा टुटिसकेका छन्, र तेरो मुख्य आधार ध्वस्त भएको छ।'
जलिरहेको संसारमा हाँसी किन? (गाथा 146)
जब यो संसार लोभ, क्रोध र मोहको आगोमा निरन्तर जलिरहेको छ, तब यो कस्तो हाँसी र कस्तो आनन्द? अज्ञानको गहिरो अन्धकारले घेरिएर पनि तिमीहरु ज्ञानको दिवा किन खोज्दैनौ?
हाडको किल्ला (गाथा 150)
यो मानिसको शरीर हाडले बनेको एक किल्ला हो, जिसको माथि मासु र रगतको पलस्तर छ; यसको भित्रमा बुढ्यौली, मृत्यु, घमण्ड र कपट वास गर्दछन्।
गोरुझै अज्ञानता (गाथा 152)
जो मानिस अल्पज्ञानी छ र आध्यात्मिक ज्ञान नपाएको छ, वह गोठको गोरुझै बुढो हुन्छ: उसको मासु बढ्छ, तर उसको बुद्धि र प्रज्ञा कहिले पनि बढ्दैन।
सुकेको पोखरी अगल बुढा बकुल्ला (गाथा 155–156)
जसले जवानीमा ब्रह्मचर्य नपालन गरे र आध्यात्मिक सम्पत्ति नकमाए, वह जीवनको अन्तमा माछा नभएको सुकेको पोखरी अगल बस्ने बुढा बकुल्लाझै पश्चात्तापमा दुख भोग्छन्।
विषय अनुसार हेर्नुहोस्
Buddha
बौद्ध धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
