निर्वाण
परम मुक्ति र ज्वालाको निभे
निर्वाणले बौद्ध धर्ममा अन्तिम आध्यात्मिक लक्ष्यलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ, जसले लोभ, द्वेष र मोहको अन्त्यमार्फत दुःखको पूर्ण निवृत्तिलाई जनाउँछ। यो पुनर्जन्मको चक्रभन्दा परको निरपेक्ष शान्तिको पारमार्थिक अवस्था हो।
बौद्ध दर्शनको पवित्र परिदृश्यमा, निर्वाण नै परम आश्रय हो, यो त्यो असंस्कृत वास्तविकता हो जो संसारका उद्वेलित लहरहरू—जन्म, दुःख र मृत्युको अनन्त चक्र—भन्दा पर अवस्थित छ। "फुक्नु" वा "निभ्नु" भन्ने मूल धातुबाट उत्पन्न यो शब्दले मानव आत्मालाई दहन गर्ने तीन अग्निहरूको सचेत शमनलाई जनाउँछ: राग (लोभ वा आसक्ति), द्वेष (घृणा वा aversion), र मोह (भ्रम वा अज्ञानता)। जब यी गहिरो रूपमा जरा गाडेका मलिनताहरू पूर्ण रूपमा उन्मुलन हुन्छन्, तब मनले अविचल सन्तुलन, दीप्तिमान पवित्रता, र असीमित करुणाको अवस्था प्राप्त गर्दछ। यो गहिरो रूपान्तरण अस्तित्वको केवल विनाश होइन, अपितु यो त ती समस्त प्राणीहरूमा निहित अमर तत्त्वप्रतिको जागरण हो, जुन केवल मानसिक क्लेशका बादलहरूले मात्र छोपिएको हुन्छ। ब्रह्माण्डको यो क्रममा, निर्वाण एकमात्र शाश्वत वास्तविकताको रूपमा उभिन्छ, जसले संस्कृत घटनाहरूको अनित्य र निरन्तर परिवर्तनशील प्रकृतिको साथ स्पष्ट विपरीतता दर्शाउँछ। यद्यपि संसार कर्म र अस्तित्वको चक्रको अथक घुमाइद्वारा सञ्चालित हुन्छ, निर्वाण भनेको कर्मको सञ्चयको सम्पूर्ण रूपमा cessation (रोकाइ) हो। यो पूर्ण रूपले प्रबुद्ध सत्पुरुष, अर्हत वा बुद्धद्वारा अनुभव गरिएको पारमार्थिक स्वतन्त्रता हो, जसले भ्रमको पर्दा च्यातेर शून्यता र प्रतीत्यसमुत्पादको गहिरो सत्यलाई साक्षात् गरेका छन्। निर्वाणलाई छुनु भनेको अहम्-पहिचानको कारागारबाट बाहिर निस्कनु हो, जसले पृथक्, एकान्त आत्मको भ्रमलाई परम वास्तविकताको विशाल विस्तारमा विलीन गराउँछ। मानव जीवनका लागि, निर्वाणको साक्षात्कारले परम आशाको ज्योति र व्यावहारिक गन्तव्य प्रदान गर्दछ। यसले यो प्रमाणित गर्छ कि मुक्ति कुनै टाढाको स्वर्गीय क्षेत्रका लागि मात्र सुरक्षित छैन, तर यो यसै जीवनमा आर्य अष्टाङ्गिक मार्गको पालनाद्वारा प्राप्त गर्न सकिने बोधगम्य यथार्थ हो। जब वासना र अज्ञानताका अग्निहरू अन्ततः निभ्छन्, तब बाँकी रहन्छ—सबै बोधभन्दा परेको एक अनिवर्चनीय शान्ति, जसले साधकलाई असंस्कृत आनन्द र अस्तित्वसम्बन्धी सबै पीडाहरूबाट अविचल स्वतन्त्रताको स्थितिमा स्थापित गर्दछ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
व्युत्पत्ति
निर्वाणको शाब्दिक अर्थ "फुक्नु" वा "निभ्नु" हो, जुन इन्धन सकिएको मैनबत्तीको ज्वालाजस्तै हो।
दुई चरणहरू
बौद्ध परम्पराले निर्वाणका दुई चरणहरूको कुरा गर्दछ: सोपधिषेष-निर्वाण (जीवनकालमा स्कन्धहरू बाँकी रहेर प्राप्त हुने मुक्ति) र परिनिर्वाण (एक प्रबुद्ध व्यक्तिको महापरिनिर्वाणको समयमा हुने अन्तिम पूर्ण मुक्ति)।
वर्णनभन्दा पर
निर्वाणलाई असंस्कृत भनिएको छ, जसको अर्थ यो अजस्र, अरूप, र मानवीय वैचारिक तथा भाषिक सीमाहरूभन्दा पूर्णतया पर छ।
Buddha
बौद्ध धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित