Bharat Devotion
Embroidered artwork for भारतका चार धाम: चारै दिशामा स्थित सनातन संस्कृतिका पावन महातीर्थ: Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

भारतका चार धाम

चारै दिशामा स्थित सनातन संस्कृतिका पावन महातीर्थ

भारतका चार धाम

चारै दिशामा स्थित सनातन संस्कृतिका पावन महातीर्थ

आदि शङ्कराचार्यद्वारा स्थापित भारतका चार पावन धाम: बद्रीनाथ, द्वारका, पुरी र रामेश्वरम।

भारत की आध्यात्मिक एकता का दर्शन

आठवीं शताब्दी में आदि शंकराचार्य जी ने संपूर्ण भारत की पदयात्रा कर सनातन संस्कृति की आध्यात्मिक और सांस्कृतिक अखंडता को सुदृढ़ करने हेतु चारों दिशाओं में चार महाधामों की प्रतिष्ठा की।

पारंपरिक मान्यता के अनुसार, भगवान नारायण दक्षिण में रामेश्वरम में स्नान करते हैं, उत्तर में बद्रीनाथ में ध्यान करते हैं, पूर्व में जगन्नाथ पुरी में भोजन ग्रहण करते हैं और पश्चिम में द्वारका में विश्राम करते हैं।

भारत के चार पावन महाधाम

उत्तर
पावन धाम:बद्रीनाथ धाम
क्षेत्र व राज्य:चमोली, उत्तराखंड
भगवान का पावन स्वरूप:भगवान बद्री विशाल (ध्यानमग्न विष्णु)
पावन नदी अथवा जलतीर्थ:अलकनंदा नदी
पूर्व
पावन धाम:जगन्नाथ पुरी
क्षेत्र व राज्य:पुरी, ओडिशा
भगवान का पावन स्वरूप:भगवान जगन्नाथ, बलभद्र व सुभद्रा
पावन नदी अथवा जलतीर्थ:महोदधि (बंगाल की खाड़ी)
पश्चिम
पावन धाम:द्वारकाधीश धाम
क्षेत्र व राज्य:द्वारका, सौराष्ट्र, गुजरात
भगवान का पावन स्वरूप:द्वारकाधीश भगवान श्री कृष्ण
पावन नदी अथवा जलतीर्थ:गोमती नदी व अरब सागर
दक्षिण
पावन धाम:रामेश्वरम धाम
क्षेत्र व राज्य:रामेश्वरम द्वीप, तमिलनाडु
भगवान का पावन स्वरूप:भगवान शिव (श्री राम द्वारा स्थापित)
पावन नदी अथवा जलतीर्थ:हिंद महासागर व मन्नार की खाड़ी

चतुर्मठ एवं वैदिक परंपरा

आदि शंकराचार्य जी ने चारों धामों के साथ चार प्रमुख मठों की स्थापना कर चारों वेदों के संरक्षण का दायित्व सौंपा:

  • •
    ज्योतिर्मठ (उत्तर, बद्रीनाथ) — अथर्ववेद
  • •
    गोवर्धन मठ (पूर्व, पुरी) — ऋग्वेद
  • •
    शारदा पीठ (पश्चिम, द्वारका) — सामवेद
  • •
    शृंगेरी पीठ (दक्षिण, रामेश्वरम/शृंगेरी) — यजुर्वेद

पावन अच्युताष्टकम्

भगवान श्रीहरि की पावन स्तुति:

अच्युतं केशवं रामनारायणं

कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम्।

श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं

जानकीनायकं रामचंद्रं भजे॥

के तपाईं जान्नुहुन्छ?

Four Mathas Established

Adi Shankaracharya established four monastic centers across the four corners of India, assigning each the preservation of one of the four Vedas.

Mahaprasad of Puri

The sacred food offering cooked in earthen pots at Jagannath Puri is prepared in an earthen oven where the top pot cooks first.

Consecrated by Shri Rama

Rameshwaram is the only Dham among the four dedicated to Bhagwan Shiva, consecrated by Bhagwan Rama before crossing to Lanka.

Badrinath Idol from Narada Kund

The black Saligram stone idol of Badri Vishal was retrieved from the icy depths of Narada Kund in the Alaknanda river by Adi Shankaracharya.

Vishnu का सम्पूर्ण स्तुति र पाठ

Vishnu

Vishnu का सबै पाठ हेर्नुहोस् →