आनन्दपुर साहिब
सिख इतिहासको एक पवित्र र ऐतिहासिक शहर
आनन्दपुर साहिब सिख धर्मका नौौं गुरु तेगबहादुरद्वारा स्थापित एक पवित्र शहर हो, जहाँ दसौं गुरु गोबिन्द सिंहले खालसा पन्थको स्थापना गर्नुभएको थियो। यो शहर सिख धर्मको पाँच सर्वोच्च सीटहरूमध्ये एक 'तख्त श्री केसगढ साहिब' को लागि पनि प्रसिद्ध छ।
आनन्दपुर साहिब भारतको पञ्जाब राज्यमा शिवालिक पहाडको काखमा अवस्थित एक अति महत्वपूर्ण ऐतिहासिक तथा धार्मिक शहर हो। यस शहरको स्थापना सन् १६६५ मा सिखहरूको नवौं गुरु, गुरु तेगबहादुर जीले गर्नुभएको थियो। सुरुमा यस ठाउँको नाम 'चोप चक' राखिएको थियो, तर पछि यसलाई आनन्दपुर साहिब अर्थात् 'आनन्दको शहर' भनिन थालियो। यो ठाउँले सिख इतिहासमा ठूलो महत्व राख्छ किनकि यहाँ सिख धर्मसँग जोडिएका धेरै महत्वपूर्ण घटनाहरू घटेका थिए। यस पवित्र भूमिमा गुरु तेगबहादुर जीले मानवता र धार्मिक स्वतन्त्रताको रक्षाका लागि आफ्नो बलिदान दिनुभएको थियो, जसले भारतीय इतिहासमा एक नयाँ मोड ल्यायो। उहाँको बलिदान पछि, उहाँका सुपुत्र गुरु गोबिन्द सिंह जी यस शहरमा बस्नुभयो र सिख समुदायको विकासमा ठולोटुला योगदान दिनुभयो। बैशाखीको पवित्र अवसरमा सन् १६९९ मा गुरु गोबिन्द सिंह जीले आनन्दपुर साहिबमा 'खालसा पन्थ' को स्थापना गर्नुभयो। खालसा भनेको एक असाधारण र अनुशासित समुदाय हो, जसको उद्देश्य अन्याय र अत्याचारको विरोध गर्नु तथा कमजोरहरूको रक्षा गर्नु थियो। यस ऐतिहासिक दिनमा गुरु जीले 'पञ्ज प्यारे' (पाँच प्रिय) छनोट गरी सिखहरूका लागि पाँच विशिष्ट प्रतीकहरू (जसलाई 'पाँच ककार' भनिन्छ) को पालना गर्नुपर्ने नियम बसाल्नुभयो। आनन्दपुर साहिबमा अवस्थित 'तख्त श्री केसगढ साहिब' सिख धर्मको पाँच सर्वोच्च धार्मिक सिटहरू (तख्त) मध्ये एक हो। 'तख्त' को अर्थ सर्वोच्च अधिकारको सिंहासन वा आसन हुन्छ, जहाँबाट सिख समुदायलाई धार्मिक तथा सामाजिक मार्गदर्शन प्रदान गरिन्छ। यस तख्तमा गुरु गोबिन्द सिंहद्वारा प्रयोग गरिएका धेरै ऐतिहासिक शस्त्र-अस्त्रहरू सुरक्षित राखिएका छन्, जसलाई दर्शन गर्न देश-विदेशबाट हजारौं श्रद्धालुहरू यहाँ आउने गर्दछन्। हरेक वर्ष मार्च महिनामा मनाइने 'होला मोहल्ला' पर्व यहाँको अर्को ठूलो विशेषता हो। यस अवसरमा सिख योद्धाहरूले आफ्ना परम्परागत मार्शल आर्ट (गतका), घोडा चढ्ने कला र साहसको प्रदर्शन गर्छन्। यसरी, आनन्दपुर साहिब केवल एउटा शहर मात्र नभई, सिखहरूको त्याग, वीरता, समानता र स्वतन्त्रताको भावनाको जीवन्त प्रतीक हो, जसले हरेक पुस्तालाई प्रेरणा दिइरहन्छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
स्थापना
गुरु तेगबहादुरले सन् १६६५ मा यस शहरको स्थापना गर्नुभएको थियो, जसलाई सुरुमा 'चोप चक' भनिन्थ्यो। पछि यसलाई 'आनन्दपुर साहिब' अर्थात् 'आनन्दको शहर' नाम दिइयो।
खालसा पन्थ
सन् १६९९ को बैशाखीका दिन गुरु गोबिन्द सिंहले यहाँ खालसा पन्थको स्थापना गर्नुभयो। उहाँले पाँच जना स्वयंसेवक (पञ्ज प्यारे) छनोट गरी सिखहरूका लागि पाँच ककार (केश, कङ्घा, कड़ा, किरपान, कच्छेरा) अनिवार्य गर्नुभयो।
तख्त श्री केसगढ साहिब
यो सिख धर्मका पाँच तख्त (सर्वोच्च धार्मिक सिट) मध्ये एक हो। यहाँ गुरु गोबिन्द सिंहद्वारा प्रयोग गरिएका ऐतिहासिक शस्त्रहरू राखिएका छन्, जसलाई दर्शन गर्न श्रद्धालुहरू आउँछन्।
होला मोहल्ला
हरेक वर्ष मार्चमा मनाइने यो पर्व सिख योद्धाहरूको मार्शल आर्ट (गतका), घोडचढी र साहसको प्रदर्शनको अवसर हो। यो गुरु गोबिन्द सिंहद्वारा सुरु गरिएको थियो।
गुरु तेगबहादुरको बलिदान
गुरु तेगबहादुरले धार्मिक स्वतन्त्रताको रक्षाका लागि आफ्नो जीवन बलिदान दिनुभयो, जसले भारतीय इतिहासमा ठूलो प्रभाव पार्यो। उहाँको बलिदानपछि गुरु गोबिन्द सिंहले आनन्दपुर साहिबलाई सिख धर्मको केन्द्र बनाउनुभयो।
Guru Tegh Bahadur Ji
सिख धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित