खालसाको स्थापना
गुरु गोबिन्द सिंह र पाँच प्यारेहरूको बलिदान
यस लेखमा सन् १६९९ मा गुरु गोबिन्द सिंहद्वारा खालसा पन्थको स्थापना, पाँच प्यारेहरूको बलिदान, र खालसाको पहिचान तथा आचारसंहिताको विकासको कथा वर्णन गरिएको छ।
सन् १६९९ को वैसाखीको दिन, पञ्जाबको आनन्दपुर साहिबमा दसौँ सिक्ख गुरु, गुरु गोबिन्द सिंहले हजारौँ भक्तजनलाई सम्बोधन गर्दै एउटा अत्यन्तै गम्भीर प्रश्न राखे: "के कोही छ जसले सत्यको खातिर आफ्नो टाउको दिन सक्छ?" यो प्रश्नले भीडलाई स्तब्ध बनायो। धेरैजना चुपचाप उभिए, तर केही क्षणपछि एक जना युवक, दयाराम, अगाडि बढे र आफूलाई अर्पण गरे। गुरुले उनलाई पालभित्र लगे, र केही समयपछि रगतले भिजेको तरवार बोकेर बाहिर आए। भीडले उनको मृत्यु भएको ठान्यो, तर वास्तवमा गुरुले उनको बलिदानको परीक्षा लिइरहेका थिए। त्यसपछि गुरुले फेरि उही प्रश्न दोहोर्याए, र अर्का युवक, धर्मदास, अगाडि बढे। यसरी क्रमशः पाँच जना युवकहरू — दयाराम, धर्मदास, मोहकम चन्द, साहिब चन्द, र हिम्मत राय — आ-आफ्नो जीवन अर्पण गर्न अगाडि आए। गुरुले ती सबैलाई पालभित्र लगे, र अन्त्यमा सबैलाई जीवित अवस्थामा बाहिर ल्याए। यी पाँच जनालाई पञ्ज प्यारे (पाँच प्रियजन) भनेर चिनिन थाल्यो। गुरुले उनीहरूलाई अमृत (मीठो पानी) छर्केर दीक्षा दिए, र उनीहरूलाई आफ्नै रूपमा स्वीकार गरे। यसरी खालसा (शुद्ध) पन्थको स्थापना भयो, जहाँ जात, धर्म, वा सामाजिक हैसियतको भेदभाव बिना सबैलाई समान रूपमा स्वीकार गरियो। गुरु गोबिन्द सिंहले आफूलाई पनि खालसाको सेवक घोषित गरे, र यसरी गुरु र शिष्यबीचको सम्बन्धलाई नयाँ रूप दिए। खालसाको पहिचानलाई पाँच ककार (केश, कङ्घा, कड़ा, किरपान, कच्छा) द्वारा चिन्हित गरियो, जसले सिक्खहरूलाई आफ्नो विश्वास र अनुशासनको प्रतीकको रूपमा सेवा गर्छ। यस घटनाले सिक्ख धर्मलाई एक नयाँ दिशा दियो, जहाँ आध्यात्मिकता र सामाजिक न्यायलाई एकसाथ जोडियो, र यो दिन आज पनि वैसाखीको रूपमा मनाइन्छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
परीक्षाको रहस्य
गुरु गोबिन्द सिंहले पाँच जना स्वयंसेवकलाई पालभित्र लगेर रगतले भिजेको तरवार देखाए, तर वास्तवमा उनले उनीहरूको बलिदानको परीक्षा लिइरहेका थिए — सबै जीवित र सकुशल बाहिर आए।
पाँच प्यारेको पहिचान
दयाराम, धर्मदास, मोहकम चन्द, साहिब चन्द र हिम्मत राय — यी पाँच जना विभिन्न जात र क्षेत्रबाट आएका थिए, जसले खालसामा जातीय भेदभावको अन्त्यको सङ्केत गर्छ।
अमृत दीक्षाको विधि
गुरुले खालसाको स्थापनाको क्रममा मीठो पानी (अमृत) तयार गरेर पाँच प्यारेलाई छर्के, र उनीहरूलाई आफ्नै रूपमा स्वीकार गरे — यसरी गुरु र शिष्यबीचको सम्बन्ध नयाँ रूपमा परिणत भयो।
पाँच ककारको अर्थ
खालसाको पहिचानका पाँच चिह्न — केश (नकटाएको कपाल), कङ्घा (काठको कंघी), कड़ा (फलामको चुरा), किरपान (खड्ग) र कच्छा (विशेष पोशाक) — सिक्खहरूको विश्वास र अनुशासनको प्रतीक हुन्।
वैसाखीको महत्त्व
सन् १६९९ को वैसाखीको दिन पञ्जाबको आनन्दपुर साहिबमा यो ऐतिहासिक घटना भएको थियो, जुन आज पनि सिक्खहरूले खालसाको जन्मदिनको रूपमा मनाउँछन्।
Guru Gobind Singh Ji
सिख धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित