बाबा दीप सिंह
स्वर्ण मन्दिरको रक्षाका लागि बलिदान
यो लेख सिख परम्पराका महान योद्धा-विद्वान् बाबा दीप सिंहको जीवन र उनले स्वर्ण मन्दिरको रक्षाका लागि गरेको बलिदानको कथा प्रस्तुत गर्दछ।
बाबा दीप सिंह सिख परम्पराका एक महान योद्धा, विद्वान् र धार्मिक नेताका रूपमा पूजनीय व्यक्तित्व हुन्। उनको जीवनकथा सिख इतिहासमा साहस, भक्ति र बलिदानको अद्वितीय उदाहरणका रूपमा स्मरण गरिन्छ। उनको सबैभन्दा प्रसिद्ध कथा अमृतसरको स्वर्ण मन्दिर (हरिमन्दिर साहिब) को रक्षाका लागि भएको वीरतापूर्ण सङ्घर्षसँग जोडिएको छ।
अठारौँ शताब्दीको मध्यतिर, जब मुगल साम्राज्य कमजोर हुँदै गइरहेको थियो, पञ्जाब क्षेत्रमा अफगान आक्रमणकारीहरूको प्रभाव बढ्दै गएको थियो। सन् १७५७ मा, अफगान शासक अहमद शाह अब्दालीले भारतमा आक्रमण गरी अमृतसर सहरलाई कब्जा गरे। उनका सेनापतिहरूले स्वर्ण मन्दिरलाई अपवित्र पारे र त्यहाँका पवित्र जलाशय (सरोवर) लाई माटोले भरे। यो अपमानजनक घटनाले सिख समुदायमा ठूलो आक्रोश उत्पन्न गर्यो।
त्यसबेला बाबा दीप सिंह आफ्नो गृहक्षेत्रमा बस्दै आएका थिए, तर मन्दिरको अपमानको समाचार सुन्नासाथ उनले प्रतिकार गर्ने निर्णय गरे। उनी लगभग ८० वर्षका वृद्ध भइसकेका थिए, तर उनको शरीरमा युवाको जस्तो साहस र दृढ संकल्प थियो। उनले आफ्ना साथीहरूलाई भने, "म स्वर्ण मन्दिरको रक्षाका लागि आफ्नो जीवन अर्पण गर्न तयार छु।" उनको नेतृत्वमा ठूलो सङ्ख्यामा सिख योद्धाहरू जम्मा भए।
बाबा दीप सिंहले आफ्ना अनुयायीहरूलाई सम्बोधन गर्दै भने, "हामीले आफ्नो धर्म र पवित्र स्थानको रक्षा गर्नुपर्छ। यदि हामी मर्नुपर्यो भने पनि यो बलिदान व्यर्थ जानेछैन।" उनको यो वाणीले सबैमा नयाँ जोश भर्यो। उनीहरूले अफगान सेनासँग सामना गर्ने निर्णय गरे। युद्धको क्रममा बाबा दीप सिंहले अद्भुत वीरता देखाए। उनले आफ्नो तरबारले शत्रुका धेरै सैनिकहरूलाई परास्त गरे।
युद्धको बीचमा, एक अफगान सैनिकले बाबा दीप सिंहको घाँटीमा गम्भीर प्रहार गर्यो। तर चमत्कारपूर्ण ढङ्गले, उनी आफ्नो घोडाबाट खसेनन्। उनले आफ्नो काटिएको टाउकोलाई एक हातले सम्हाले र अर्को हातले तरबार चलाउँदै शत्रुसँग लडिरहे। यो दृश्य देखेर उनका साथीहरू अचम्मित भए। उनले यसरी नै लड्दै स्वर्ण मन्दिरको परिसरसम्म पुगे। मन्दिरको पवित्र भूमिमा प्रवेश गरेपछि मात्र उनले आफ्नो अन्तिम श्वास लिए।
बाबा दीप सिंहको यो बलिदान सिख इतिहासमा अमर भएको छ। उनको साहस र भक्तिले सिख समुदायलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण मानवतालाई प्रेरणा दिन्छ। उनको स्मृतिमा हरेक वर्ष सिख समुदायले श्रद्धा व्यक्त गर्दछ। उनको जीवनले देखाउँछ कि धर्म र आस्थाको रक्षाका लागि आफ्नो जीवन अर्पण गर्नु सबैभन्दा ठूलो साधना हो। उनको नाम सिख परम्परामा सदाका लागि अमर रहनेछ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
उमेरको अवरोध
बाबा दीप सिंह लगभग ८० वर्षको वृद्धावस्थामा पनि स्वर्ण मन्दिरको रक्षाका लागि युद्धमा उत्रिए। उनको यो साहसले देखाउँछ कि धर्मको रक्षाका लागि उमेर कहिल्यै बाधक हुँदैन।
अद्भुत बलिदान
युद्धको क्रममा एक अफगान सैनिकले बाबा दीप सिंहको घाँटी काटिदिए, तर उनले आफ्नो काटिएको टाउको एक हातले सम्हाल्दै अर्को हातले तरबार चलाइरहे। यो दृश्य सिख इतिहासको सबैभन्दा अचम्मलाग्दो घटनामध्ये एक हो।
ऐतिहासिक सन्दर्भ
सन् १७५७ मा अफगान शासक अहमद शाह अब्दालीले अमृतसर कब्जा गरी स्वर्ण मन्दिरको पवित्र जलाशय (सरोवर) मा माटो हालेर अपवित्र पारे। यही अपमानले बाबा दीप सिंहलाई प्रतिकार गर्न प्रेरित गर्यो।
योद्धा र विद्वान्
बाबा दीप सिंह केवल एक वीर योद्धा मात्र थिएनन्, उनी सिख धर्मका महान विद्वान् पनि थिए। उनले गुरु ग्रन्थ साहिबको प्रतिलिपि तयार गर्ने कार्यमा पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।
अमर स्मृति
बाबा दीप सिंहको बलिदान सिख समुदायमा 'शहीदी सभा' (बलिदान स्मृति दिवस) को रूपमा मनाइन्छ। उनको जीवनले धर्म र आस्थाको रक्षाका लागि आफ्नो प्राण अर्पण गर्नु नै सबैभन्दा ठूलो साधना हो भन्ने सन्देश दिन्छ।
Guru Gobind Singh Ji
सिख धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित