ବାବା ଦୀପ ସିଂହଙ୍କ ଶହୀଦତ୍

ବାବା ଦୀପ ସିଂହ ଶିଖ ଧର୍ମର ଏକ ଅସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲେ। ସେ କେବଳ ଜଣେ ଯୋଦ୍ଧା ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୬୮୨ ମସିହାରେ ପଞ୍ଜାବର ଗୁରୁ କୀ ବାସରେଁ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ହୋଇଥିଲା। ପିଲାବେଳରୁ ସେ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ। ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଖାଲସା ପରମ୍ପରାରେ ଦୀକ୍ଷା ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିଥିଲେ। ବାବା ଦୀପ ସିଂହ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲେଖକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏକ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହାତରେ ତଲବାର ଦେଇ “ବାବା” ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପଞ୍ଜାବ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା। ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡିଥିଲା, ଆଉ ବିଭିନ୍ନ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଶକ୍ତି ସକ୍ରିୟ ହୋଇଉଠିଥିଲେ। ୧୭୬୧ ମସିହାରେ, ଅଫଗାନ ସମ୍ରାଟ ଅହମଦ ଶାହ ଅବଦାଲୀ ପଞ୍ଜାବ ଆକ୍ରମଣ କରି ଅମୃତସର ସହର ଧ୍ୱଂସ କଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ଗୁରୁଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ ହରମନ୍ଦିର ସାହିବ (ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାହାକୁ ଅପବିତ୍ର କଲେ। ଶିଖ ଧର୍ମର ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଶିଖ ସଂପ୍ରଦାୟ ଗଭୀର ଆହତ ହୋଇଥିଲେ।

ଏହି ସମୟରେ ବାବା ଦୀପ ସିଂହ ପଞ୍ଜାବର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୁଦ୍ଧଜଙ୍ଗ (ବର୍ତ୍ତମାନର ବରନାଲା ନିକଟ)ରେ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବୟସ ୭୫ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହ କମି ନଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ଦମ୍ଦମା ସାହିବରୁ (ଏକ ଶିଖ ତୀର୍ଥ) ସରୋବର (ପବିତ୍ର ଜଳାଶୟ)ର ଅପବିତ୍ରତା ଓ ମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସର ଖବର ଶୁଣିଲେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଅନୁଗାମୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି ଅମୃତସର ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗଳାରେ ତଲବାର ଉପରେ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ରଖି ସେ ଶପଥ ନେଲେ: “ମୁଁ ହରମନ୍ଦିର ସାହିବକୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ମୁକ୍ତ ନକରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ପିଇବି ନାହିଁ।”

ବାବା ଦୀପ ସିଂହଙ୍କ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ଶହ ଶିଖ ସ୍ୱୟଂସେବକ ଯୋଗ ଦେଲେ। ସେମାନେ ଅମୃତସର ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ବାଟରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଏହି ଅଭିଯାନରେ ସାମିଲ ହେଲେ। ଅଫଗାନ ସେନା ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଖବର ପାଇ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା। ଆମିତପାଳି ନାମକ ସ୍ଥାନରେ (ବେଳେବେଳେ ରୁମ୍ଭାଡାଳ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଉଭୟ ସେନା ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବାବା ଦୀପ ସିଂହ ସାମନାରୁ ଶତ୍ରୁ ସହ ଲଢ଼ୁଥିଲେ। ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତପାତ ପରେ, ଅନେକ ଶିଖ ସହିଦ ହୋଇଗଲେ, ଆଉ ବାବା ଦୀପ ସିଂହ ନିଜେ ଗୁରୁତର ଭାବରେ ଆହତ ହେଲେ। ଗୋଟିଏ ପାରମ୍ପରିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁସାରେ, ତାଙ୍କ ଗଳା ଭାଗରେ ଏକ ତୀବ୍ର ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପ୍ରାୟ ଶରୀରରୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲା।

ମାତ୍ର ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ବାବା ଦୀପ ସିଂହ ଯୁଦ୍ଧ ମଇଦାନରେ ହାର ମାନିଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜର ମୁଣ୍ଡକୁ ବାଁ ହାତରେ ଧରି (କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେତେକ ବିବରଣୀରେ, ତାଙ୍କ ତଲବାର ଉପରେ) ଲଢ଼ି ଲଢ଼ି ହରମନ୍ଦିର ସାହିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ପବିତ୍ର ସରୋବର ଜଳରେ ଏକ ପାଣି ମାର୍ଜନା (ଅଭିଷେକ) କରି ସେ ରକ୍ତପାତରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଶହୀଦ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଚମତ୍କାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାକୁ “ଶହୀଦ-ଏ-ଖାଲସା” କୁହାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ ସୁତ୍ରରେ ଏହାର ବିବରଣୀରେ ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ବିଷୟରେ ସହମତ: ବାବା ଦୀପ ସିଂହ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଳି ଦେଇ ଗୁରୁଦ୍ୱାରାର ସୁରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ବାବା ଦୀପ ସିଂହଙ୍କ ଶହୀଦତ୍ ଶିଖ ଧର୍ମର ଏକ ମହାନ ପରମ୍ପରା ପାଲଟିଯାଇଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶିଖ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କ ବଳିଦାନକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଗୁରୁଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ ହରମନ୍ଦିର ସାହିବ ନିକଟରେ ଏକ ସ୍ମାରକୀ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମନେ ପକାଯାଏ। ଏହି କାହାଣୀ ଶିଖ ପରମ୍ପରାରେ ବଳିଦାନ, ସେବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।